Manifest van de Communistische Partij

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Communist-manifesto.png

Het Manifest van de Communistische Partij (Duits: Manifest der Kommunistischen Partei), kortweg Communistisch Manifest, was het eerste marxistische politieke programma dat opgesteld werd. Het werd geschreven door Karl Marx en Friedrich Engels in 1847, in opdracht van de Communistenbond, en in februari 1848 gepubliceerd.

Achtergrond[bewerken]

Uitgeweken Duitse arbeiders, geleid door Schuster, verlieten de "burgerlijk-democratische" "Bond der Bannelingen," om in 1836 te Parijs, de "Bond der Rechtvaardigen" (Ligue des Justes) op te richten. Aanvankelijk waren zij een soort genootschap, gelijkaardig aan de geheime Franse groeperingen, onder andere de befaamde Société des Saisons, die een opstandige rol zouden spelen in de aanloop van de gebeurtenissen van 1848.

Meerdere nuanceringen van filosofisch radicalisme en naar gelijkheid strevend communisme vonden hun raakpunten bij de Rechtvaardigen. Aanhangers van Cabet, zowel als van Feuerbach of Weitling trachtten hun ideeën aanvaard te krijgen. Noch Karl Marx, noch Friedrich Engels hoorde toen tot de Rechtvaardigen. Zij meenden, bij hun wetenschappelijke onderzoekingen, dat men bleef stagneren bij de "Ideeën", terwijl het de "Economische Feiten" (productie-verhoudingen) waren, die de grondslag der samenleving vormen en de wereld regeren.

Pas in 1847 aanvaardde de Bond der Rechtvaardigen de stellingen van Marx en Engels, die tot de Bond toetraden. Dit gebeurde op twee congressen, die te Londen werden gehouden en waarbij de nieuwe naam aangenomen werd: Bond der Communisten. Op dit moment werd besloten dat Marx en Engels een manifest voor de partij zouden schrijven; dit werd het Manifest der Communistische Partij.

Het Manifest werd geschreven door Marx van midden december 1847 tot eind januari 1848, op zijn zolderkamer in de Elsense Orleansstraat.[1] Begin 1848 liet hij het te Londen drukken op 500 exemplaren. Op de omslag vermeldde het de sindsdien beroemde leuze "Proletariërs aller landen, verenigt u!" Deze oproep wordt aan het slot van het manifest herhaald.

Kort na het verschijnen van het manifest, op 22 februari 1848, startte in Parijs de Februarirevolutie.

Inhoud[bewerken]

Het Communistisch Manifest bevat een beknopte uiteenzetting van de denkbeelden van Marx en Engels over economie, klassenstrijd en revolutie, die later verder zouden worden uitgebouwd in Das Kapital, en die uiteindelijk de basis vormden voor het marxisme. Het taalgebruik is opzettelijk eenvoudig gehouden opdat het Manifest ook leesbaar zou zijn voor leken, met name ongeschoolde arbeiders.

Het Manifest bestaat uit een inleiding en vier hoofdstukken.

Het eerste hoofdstuk, Bourgeois en proletariërs, bevat een uitleg van de marxistische geschiedbeschouwing, het historisch materialisme. Centraal begrip is de klassenstrijd, die de "motor" van de geschiedenis is: "De geschiedenis van elke tot nog toe bestaande maatschappij is de geschiedenis van klassenstrijd."

In hoofdstuk 2, Proletariërs en communisten, betogen Marx en Engels dat het communisme (als enige stroming) opkomt voor de belangen van het proletariaat. Verder antwoordt het op vele argumenten die tegen het communistische streven in kunnen worden gebracht.

Hoofdstuk 3, Socialistische en communistische literatuur bevat een behandeling van de belangrijke socialistische denkbeelden die in Marx' en Engels' tijd de ronde deden. Hierbij wordt niemand gespaard; met name de Franse anarchist Proudhon moet het ontgelden, maar ook de Duitse socialisten. Deze laatsten verzetten zich volgens Marx en Engels ten onrechte tegen het liberale en nationalistische streven van de Duitse burgerij, dat in het quasi-feodale Duitsland juist als een progressief streven zou moeten worden omarmd door de arbeidersbeweging.

Het korte, afsluitende vierde hoofdstuk van het Manifest heet Standpunt (of Verhouding) van de communisten ten aanzien van (tot) de verschillende oppositionele partijen (afhankelijk van de editie) en vormt vooral een oproep tot opstand. Dit komt het sterkst naar voren in de laatste drie, beroemd geworden zinnen: "De proletariërs hebben daarbij niets dan ketenen te verliezen. Zij hebben een wereld te winnen. Proletariërs aller landen, verenigt U!"

Externe links[bewerken]

Wegens een verandering van de tekst gebaseerd op de vertaling van Herman Gorter (de eerste link hieronder, zie het redactioneel commentaar na het klikken erop) is er een tweede link toegevoegd waarvan de vertaling dichter bij de oorspronkelijke tekst blijft en waar ook de beroemde inleiding nog terug te vinden is ("Een spook waart door Europa..." etc.).

Noten
  1. Eric Min (2013), Brussel. Biografie van een wereldstad. 1850-1914, blz. 14-15
Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Manifest van de Communistische Partij op Wikisource