Marine Etablissement Amsterdam

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Poortgebouw
De 17e-eeuwse toegangspoort tot het marineterrein aan de Kattenburgerstraat 7.
De 17e-eeuwse toegangspoort tot het marineterrein aan de Kattenburgerstraat 7.
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 2206
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde
's Lands Zeemagazijn. Foto: bma.amsterdam.nl.
Kanonnen van een schip uit de vloot van admiraal De Ruyter
Monument voor leerlingen van de Kweekschool voor de Zeevaart die in de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen

Het Marine Etablissement Amsterdam is een terrein met gebouwen in Amsterdam. Het complex is eigendom van de Koninklijke Marine. Het ligt op het stadseiland Kattenburg. Het terrein wordt begrensd door aan de westkant het Oosterdok, aan de zuidoostkant de Kattenburgerstraat en aan de noordkant de Dijksgracht.

Op 28 september 1655 werd hier op een in het IJ aangeplempt eiland de eerste steen gelegd voor 's Lands Zeemagazijn – waarin sinds 1973 het Nederlands Scheepvaartmuseum is gehuisvest. Al snel werd naast het pakhuis een grote scheepswerf gevestigd waar schepen werden gebouwd voor de Admiraliteit van Amsterdam. In 1791 brandde de werf vrijwel geheel af, waarna hij binnen twee jaar werd herbouwd. Toen de Admiraliteit in 1795 werd opgeheven, werd het terrein eigendom van de marine.

Vanaf 1795 werden steeds grotere schepen gebouwd, vanaf 1867 wordt overgegaan op de bouw van ijzeren schepen. Schepen die hier zijn gebouwd zijn onder andere de Hollandia van Cornelis Tromp en de kanonneerboot van Jan van Speijk.

Omdat de steeds groter wordende marineschepen de sluizen en bruggen op hun weg van en naar zee niet meer konden passeren werd 's Rijks Werf verplaatst naar Den Helder. In 1915 werd de werf in Amsterdam gesloten en ging het complex verder als opleidingscentrum en goederenopslag, onder de naam Marine Etablissement Amsterdam.

Tussen 1940 en 1945 was het complex in gebruik bij de Duitse bezetter. Vanaf 1962 werd het westelijke deel van het complex gesloopt voor de bouw van de IJtunnel. Een deel van het dok werd gedempt en er verschenen nieuwe panden ter vervanging van de oude bebouwing. Van de oorspronkelijke gebouwen zijn er nog twee over.

Inmiddels zijn er ook eenheden van de Koninklijke Landmacht, Koninklijke Luchtmacht en Koninklijke Marechaussee gevestigd. In 2001 is op het terrein een depot gebouwd voor het Nederlands Scheepvaartmuseum naar ontwerp van Liesbeth van der Pol. Tot 2005 was het Strategisch Verbindingsinlichtingen Centrum op het terrein gevestigd.

Sinds 2005 is er het Facilitair Steunpunt Amsterdam voor de gehele krijgsmacht gevestigd. Ayaan Hirsi Ali was begin 2005 enige tijd op het Marine Etablissement gehuisvest toen zij wegens doodsbedreigingen moest onderduiken.

Nieuwe bestemmingen[bewerken]

Als gevolg van bezuinigingen zette het Nederlandse ministerie van Defensie in 2011 het Marine Etablissement te koop.[1] Defensie en de gemeente Amsterdam gingen samen onderzoeken hoe het complex in de toekomst voor beide partijen op de beste manier kan worden gebruikt.

In mei 2013 werd bekendgemaakt dat de Marine het complex stap voor stap gaat verlaten en dat het een openbare functie voor de stad gaat krijgen.[2] Nederland is gedurende de eerste helft van 2016 voorzitter van de Europese Unie, in dat halfjaar zal het complex worden gebruikt voor vergaderingen van de EU.[3]

Als eerste wordt begin januari 2015 het zuidelijk gedeelte van het Marineterrein, de zogenaamde Voorwerf, met het Poortgebouw aan de Kattenburgerstraat (nummer 7) opengesteld. In de loop van enkele jaren trekt Defensie zich tot 2018 stapsgewijs grotendeels terug van het terrein. De Marechaussee en de Nationale Reserve zullen er wel blijven.

Literatuur[bewerken]

  • Alan Lemmers Van werf tot facilitair complex: 350 jaar marinegeschiedenis op Kattenburg (2005) ISBN 90-71957-39-X

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Marinecomplex nu te koop Parool, 1 september 2011
  2. Marineterrein Kattenburg krijgt openbare functie, Het Parool, 14 mei 2013
  3. EU-vergaderingen in Amsterdam, NOS Nieuws, 13 december 2013