Marken (Markermeer)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Marken
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Marken
(Details)
Marken (Markermeer)
Marken (Markermeer)
Situering
Provincie Vlag Noord-Holland Noord-Holland
Gemeente Vlag Waterland Waterland
Coördinaten 52° 28′ NB, 5° 6′ OL
Algemeen
Oppervlakte 3,7 km²
Inwoners (2013) 1810
Overig
Postcode 1156
Netnummer 0299
Detailkaart
Locatie in de gemeente
Locatie in de gemeente
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Luchtfoto
Buurt II 1, een van de vele rijksmonumenten op Marken
Ophaalbrug, Kerkbuurt
De vuurtoren, het Paard van Marken

Marken (Markers: Mereke) is een voormalig eiland, nu een schiereiland, in het Markermeer dat sinds 1957 via een dijk met het vasteland verbonden is. Het behoort tot de gemeente Waterland in de Nederlandse provincie Noord-Holland.

Al minstens een eeuw is het voormalige vissersdorp een belangrijke toeristische trekpleister. De opvallende klederdracht heeft daaraan bijgedragen. Karakteristiek zijn de houten huizen op palen. Nog ouder zijn de zogenaamde "werven", kunstmatige verhogingen waarop werd gewoond.

Buurtschappen[bewerken]

Marken vormt één leef- en woonplaats, maar is opgedeeld in diverse buurtschappen. Oorspronkelijk lagen die ook echt los van elkaar. De buurtschappen rondom de haven en de kerk zijn in de loop van de 20e eeuw met elkaar vergroeid. Dit zijn de Havenbuurt, Kerkbuurt en De Kets (ook wel kortweg Kets). Toch kan men de buurtschappen nog duidelijk herkennen.

Aparte buurtschappen op het eiland zijn:

Een nieuwe buurtschap is sinds 2009 gepland in het zuidwesten van Marken. Deze draagt vooralsnog de naam Bennewerf.

Bevolking[bewerken]

In godsdienstig opzicht is de bevolking van Marken protestants. Er zijn twee kerken op het eiland: van de gelovigen was ongeveer twee derde lid van de Nederlandse Hervormde Kerk en een derde van de Gereformeerde Kerk. Beide kerken behoren sinds 2004 tot de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). In januari 2010 zijn, na een decennialange discussie, de beide kerkelijke gemeentes samengegaan.

De godsdienstige achtergrond blijkt ook uit de verkiezingsuitslagen. Het eiland was vroeger een CHU-bolwerk en tegenwoordig een CDA-bolwerk. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2006 stemde 70,3% van de Markers op het CDA, een van de hoogste percentages in Nederland.

De Markers op leeftijd spreken onderling over het algemeen nog hun eigen dialect, het Markers. Onder de leeftijd van 60 jaar komt dit nog bij een enkel gezin voor, en de jeugd gebruikt hooguit nog enkele Marker woorden.

Geboren op Marken[bewerken]

Monumenten[bewerken]

Vrijwel geheel Marken is een beschermd stadsgezicht. Verder zijn er in het dorp tientallen rijksmonumenten (zie daarvoor de lijst van rijksmonumenten in Marken).

Verkeer en vervoer[bewerken]

Vanaf de dijk naar Marken lopen er asfaltwegen naar de Minneweg, in het noordoosten, en naar de vuurtoren, in het oosten van Marken. Zonder vergunning is Marken met de auto alleen tot het parkeerterrein te berijden.

Marken kan ook per veerboot vanaf Volendam worden bereikt. Vanaf half maart tot en met oktober is er een veerdienst van 11.00 tot 18.00 uur, iedere 30/45 minuten.

Het busvervoer vanuit Marken wordt sinds 11 december 2011 verzorgd door EBS; centraal punt is bushalte Minneweg. Vanaf hier vertrekt buslijn 311 naar Amsterdam via Monnickendam.

Geschiedenis[bewerken]

In de 13e eeuw vestigden zich monniken van het klooster Mariëngaarde uit Friesland op het eiland dat daarvoor was ontstaan als gevolg van afslag van veengrond, waardoor de verbinding met het vasteland was verbroken. Het eiland lag destijds in de Zuiderzee. De voornaamste middelen van bestaan van de monniken waren landbouw en veeteelt. Om zich te beschermen tegen het water bouwden ze de woningen op verhogingen en legden ze dijken aan rondom het eiland.

In de 14e eeuw waren er regelmatig dijkdoorbraken, waardoor het brakke water weer vrij spel kreeg. De bewoners van Marken probeerden zich er beter tegen te beschermen door meer terpen op te werpen. Deze werden werven genoemd. Van oorsprong bestond Marken uit de buurten Monnikenwerf en Kloosterwerf. Die laatste werd verzwolgen door het water. Monnikenwerf is later onderdeel geworden van de huidige Kerkbuurt.

Op het hoogtepunt van de terpen waren er 27 werven op het eiland te vinden. In de loop van de eeuwen zijn twaalf daarvan door het water verzwolgen. Anno 2012 zijn van de vijftien overgebleven werven er twaalf bewoond en één is begraafplaats. De inwoners van Marken gingen zich steeds meer toeleggen op de visserij, die in de 17e en 18e eeuw steeds meer het belangrijkste middel van bestaan werd. Daardoor was er een sterke groei van de bevolking.

Eind 15e eeuw telde Marken zo'n 250 inwoners. In 1620 was dat aantal al gegroeid naar 750. De werven bleken niet voldoende ruimte te bieden. In plaats van nieuwe op te werpen werden er huizen op palen gebouwd. Een echte haven voor de visserij was er nog lang niet; het duurde tot de 19e eeuw voordat er zo'n haven kwam. In 1837 werd deze haven van het eiland aangelegd en in 1870 nog uitgebreid. De aanleg van de Afsluitdijk in 1932 betekende het einde van de visserij als bron van inkomsten. De meeste huizen op palen werden daarna aangepast, de benedenverdiepingen werden dichtgemaakt en werden zo als extra woonruimte in gebruik genomen.

In 1878-1879 verblijft de kunstenaar Xavier Mellery op het eiland Marken om er de plaatselijke tradities te bestuderen. Uit die periode komt een reeks fraaie portretten.

Goudriaankanaal[bewerken]

Begin 19e eeuw was Marken een onderdeel van het plan van Koning Willem I om een kanaal aan te leggen ter verbetering van de scheepvaartverbinding met Amsterdam, het Goudriaankanaal. Het kanaal zou Marken doorsnijden van het zuidwesten naar het noordoosten. De aanleg startte officieel in 1825. Bij Marken was al vroeg begonnen met de aanleg. Het project werd echter in 1828 stopgezet wegens geldgebrek en het kanaal werd nooit voltooid. Uiteindelijk zou het Noordhollandsch Kanaal (voorlopig) gaan dienen als verbeterde verbinding tussen Amsterdam en de Noordzee.

Het kanaal groeide dicht en werd gedempt. De grote parkeerplaats en de voormalige vuilstort liggen tegenwoordig op het tracé van het kanaal. Er resteren nog wel enkele zijsloten, waaronder de brede sloot nabij Moeniswerf.

Zuiderzeewerken[bewerken]

Bij de watersnoodramp van 1916 kwamen op het eiland 16 mensen om het leven en werden tal van mensen dakloos.[1] Deze ramp gaf de stoot tot de aanleg van de Afsluitdijk en de Zuiderzeewerken. Een onderdeel daarvan was de Markerwaard, waarvan als eerste onderdeel de dijk tussen Marken en het vasteland werd aangelegd.

Op 17 oktober 1957 werd om 13:11 uur de dijk tussen het vasteland en Marken ontsloten.[2] Sindsdien is Marken geen eiland meer. Oorspronkelijk was het plan dat Marken onderdeel werd van de Markerwaard. Deze nieuwe polder was onderdeel van het plan van Cornelis Lely om wat nu nog Markermeer is in te polderen. Maar na de aanleg van de Flevopolder werd uiteindelijk afgezien van de aanleg van de Markerwaardpolder. Daarmee is Marken nu een schiereiland, waarbij het eilandgevoel nog duidelijk merkbaar is.

Afbeeldingen[bewerken]

Panorama's[bewerken]

Panorama van de haven van Marken (2010)
Panorama van de haven van Marken (2010)
Panorama van de Grote Werf
Panorama van de Grote Werf

Historische afbeeldingen[bewerken]

Video's[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
Werken: Amsteldiepdijk (1920-1925) · Proefpolder Andijk (1927) · Wieringermeerpolder (1927-1930) · Afsluitdijk (1927-1932) · Noordoostpolder (1937-1942) · Knardijk · Oostelijk Flevoland (1950-1957) · Zuidelijk Flevoland (1959-1968) · Houtribdijk (1963-1976) · Markerwaard
Sluizen: Lorentz · Stevin · Houtrib
Wateren: Zuiderzee · Waddenzee · IJsselmeer · Markermeer · Randmeren
Eilanden: Wieringen · Urk · Schokland · Marken
Personen: Hendrik Stevin (1614-1668) · W.F. Leemans (1841-1929) · Cornelis Lely (1854-1929) · Gerard Vissering (1865-1937) · Hendrik Lorentz (1853-1928) · Victor de Blocq van Kuffeler (1878-1963) · Hendrik Wortman (1859-1939) · Sikke Smeding (1889-1967) · W.M. Otto (1919-2008)
Organisaties: Zuiderzeevereeniging · Zuiderzeeraad · Commissie Wortman · Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders · Openbaar Lichaam Zuidelijke IJsselmeerpolders · Openbaar Lichaam De Noordoostelijke Polder
Gemalen: Buma · Colijn · De Blocq van Kuffeler · Leemans · Lely · Lovink · Smeenge · Vissering · Wortman