Marnixstraat

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Marnixstraat (Amsterdam))
Ga naar: navigatie, zoeken
Marnixstraat
Middenstands- en arbeiderswoningen uit 1871, gebouwd in opdracht van J.F. Schutte
Middenstands- en arbeiderswoningen uit 1871, gebouwd in opdracht van J.F. Schutte
Geografische informatie
Stadsdeel Amsterdam-Centrum
Begin Haarlemmerplein
Eind Leidscheplein
Lengte 2,4 km
Portaal  Portaalicoon   Amsterdam
Arbeiderswoningen, gebouwd in 1876-1878 door de Amsterdamsche Vereeniging tot het bouwen van Arbeiderswoningen
Werkzaamheden t.b.v. vernieuwing van de tramsporen in 1928 op de kruising van de Marnixstraat en Rozengracht. In de verbindingsboog een tramstel van tramlijn 14, die hier afboog tussen 1910 en 1942.
Tramlijn 3 in de Marnixstraat
Amsterdamsch Tehuis voor Arbeiders, Marnixstraat 266-340, E.J. van der Pek anno 1919
Woonblokken aan de Marnixstraat met opslagruimte voor de marktkooplieden
Marnixstraat, politiewijkbureau Raampoort

De Marnixstraat is een straat in de Nederlandse stad Amsterdam, langs de westelijke grens van de Jordaan in stadsdeel Centrum. De straat ligt tussen het Haarlemmerplein en het Leidseplein, evenwijdig aan de Lijnbaansgracht.

Aan de straat liggen het Marnixplein (bij de hoek met de Westerstraat) en de twee Marnixplantsoenen. In het verlengde van het noordelijk deel van de Marnixstraat ligt, tussen het Haarlemmerplein en brug 149 (de Bullebak) over de Brouwersgracht, de Korte Marnixstraat. Tussen huisnummers 339 en 379 (tussen Rozengracht en Raamplein) vormt de Marnixstraat de westelijke oever van de Lijnbaansgracht. De Marnixkade ligt, parallel aan de Marnixstraat, op de oostelijke oever van de Singelgracht tegenover de Nassaukade.

Naamgeving[bewerken]

De straat werd in 1872 vernoemd naar Filips van Marnix (1540-1598), heer van Sint Aldegonde. De straat, die voordien de Schans heette, werd na 1850 aangelegd op de plaats van de tussen 1820 en 1840 geslechte stadswallen. Het gedeelte van de Schans tussen Leidseplein en Frederiksplein werd in 1872 Weteringschans genoemd en het gedeelte tussen Frederiksplein en Nieuwe Vaart werd de Sarphatistraat.

Voormalige stadswallen[bewerken]

In andere Nederlandse steden werden de voormalige vestingwallen veranderd in lommerrijke parken in Engelse landschapsstijl. In Amsterdam dienden de plantsoenen vooral als een tijdelijke 'aangename verpozing' totdat herbestemming mogelijk was. Verkoop van de grond bracht geld in het laatje van de verarmde stad. De Schans kreeg allerlei bestemmingen en bebouwingen, zonder dat sprake was van een samenhangend plan. De drie lager gelegen panden tegenover het Tweede Marnixplantsoen, aan de Marnixstraat 291-295 / Westerkade 23-2, herinneren aan de stedenbouwkundige situatie ten tijde van de zeventiende-eeuwse stadswal.

Woningbouw[bewerken]

De woningbouwcomplexen aan de westzijde van de Marnixstraat, aan weerszijden van het Eerste Marnixplantsoen, zijn in 1871 gebouwd als particulier initiatief door J.F. Schutte. Langs de Singelgracht (de latere Marnixkade) liet hij middenstandswoningen bouwen die bedoeld waren voor de toenmalige middenklasse. De woningbouwcomplexen langs de Marnixstraat waren portiekwoningen die waren bedoeld voor arbeidersgezinnen: een kamer met twee bedsteden, een privaat en daarnaast een spoelhok met een gootsteen. Zuidelijker bouwde de Amsterdamsche Vereeniging tot het bouwen van Arbeiderswoningen tussen 1876 en 1878 drie grote wooncomplexen voor arbeiders naar ontwerp van stadsbouwmeester Bastiaan de Greef. Particulieren kregen ook enkele kavels toegewezen. Hierop verrees doorgaans revolutiebouw, ontworpen door de aannemers zelf of volgens een bouwtekening die bij boekhandels kon worden aangeschaft.

Striptekenaar en ontwerper Joost Swarte ontwierp in 1999 in opdracht van de woningstichting Zomers Buiten de vierendertig glas-in-loodramen die de trappenhuizen sieren van de etagewoningen van het stadsvernieuwingsproject aan de Marnixstraat huisnummer 165 tot en met 213.

Groenmarkt[bewerken]

Tussen 1895 en 1934 hield men een groente- en fruitmarkt aan de Marnixstraat tussen Rozengracht en Passeerdersgracht. In verband met de groei, de hygiënische omstandigheden en het toenemende verkeer verplaatste men de markt naar de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat in Amsterdam-West. Woonblokken met opslagruimten op de begane grond voor de handkarren van de marktkooplieden, en de restanten van de insteekhavens voor de groenteschuiten daarachter, getuigen nog van deze geschiedenis.

Achter deze blokken, bij Marnixstraat 200 tot 210 aan de Groenmarkt en de Appeltjesmarkt, stond eerder in de 19e eeuw een voor een deel op het voormalige bolwerk Nieuwkerk aan de Schans gebouwde gasfabriek. Voor de duur van de sloop en herbouw van het nabijgelegen Woonzorgcentrum Bernardus bouwde de OsiraGroep hier een, in 2012 geopende, tijdelijke huisvesting voor ouderen. In verband met de bodemverontreiniging zijn maatregelen genomen. De werkzaamheden zullen worden voltooid als de locatie een andere bestemming krijgt.

Bekende gebouwen[bewerken]

de parkeertoren van Q-Park en een tankstation op de Appeltjesmarkt en een onderstation van energie-netbeheerder Liander op de aangrenzende Groenmarkt.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Aan de Marnixstraat ter hoogte van de Elandsgracht ligt, op de Appeltjesmarkt, een taxistandplaats. Tevens ligt hier een busstation.

De eerste elektrische tramlijn in Amsterdam reed in 1900 over de Marnixstraat. Dit was de elektrische tramlijn Leidscheplein – Haarlemmerplein, die later verlengd werd naar de Planciusstraat. Vanaf 1903 is dit tramlijn 10.

  • Tramlijn 3 rijdt sinds 1951 door de Marnixstraat, tussen het Haarlemmerplein en Marnixplein.
  • Tramlijn 7 rijdt sinds 1905 tussen Kinkerstraat en Leidseplein.
  • Tramlijn 10 rijdt sinds de invoering van lijnnummers in 1903 tussen het Marnixplein en het Leidseplein.
  • Tramlijn 17 rijdt sinds 1913 tussen Rozengracht en Elandsgracht.

Marnixplantsoenen[bewerken]

De Marnixplantsoenen zijn het Eerste en Tweede Marnixplantsoen langs de Marnixstraat.