Nicolas de Condorcet

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Marquis de Condorcet)
Ga naar: navigatie, zoeken
Markies de Condorcet

Marie Jean Antoine Nicolas de Caritat, markies de Condorcet (Ribemont, 17 september 1743Bourg-la-Reine, 28 maart 1794) was een Franse filosoof en wiskundige (en vroege politieke wetenschapper) die het concept van de Condorcet-methode ontwikkelde. In vele facetten vooruitlopend op zijn tijd als een 18e eeuwse denker, pleitte hij voor een liberale economie, vrij en gelijk publiek onderwijs, grondwettelijk recht, en gelijke rechten voor vrouwen en mensen van alle rassen. Zijn ideeën en geschriften hebben de Franse en de wereldpolitiek beïnvloed en blijven invloedrijk tot aan de dag van vandaag.

Leven[bewerken]

Condorcet werd geboren op 17 september 1743 in Ribemont in het departement Aisne.

In de periode van 1765 tot 1774 concentreerde Condorcet zich hoofdzakelijk op de wetenschappen. In 1765 publiceerde hij zijn eerste werk over wiskunde: Essai sur le calcul intégral. In 1769 wordt hij verkozen als lid van de Académie royale des sciences.

Als "Encyclopédist" verkeerde Condorcet, in de kring van Condillac, Marmontel, Alembert, Helvétius, D'Holbach, Turgot, Buffon en in mindere mate ook Voltaire[1].

In 1774 trad Condorcet op de voorgrond met zijn werk Lettres d'un théologien à l'auteur du Dictionnaire des trois siècles (Brieven van een theoloog aan de auteur van het Woordenboek der drie eeuwen). Datzelfde jaar wordt hij door Jacques Turgot benoemd tot de nieuwe algemeen controleur van Financiën. Condorcets aandacht verschoof daardoor van de wiskunde naar de filosofie en de politiek. In 1777 werk hij benoemd tot secretaris van de Académie des Sciences en in 1782 werd hij toegelaten tot de Académie française.

In de daaropvolgende jaren, wijdde Condorcet zich aan een meer actief politiek leven: hij verdedigde de rechten van de mens in het algemeen, en meer specifiek, de rechten van de vrouw en van kleurlingen. Hij steunt ook de zaak van de jonge Verenigde Staten en stelt zelf politieke, economische en bestuurlijke hervormingen voor om de Franse maatschappij te veranderen.

Vanaf 1789 werd Condorcets politieke activiteit nog intenser. In 1790 sticht Condorcet samen met Emmanuel Joseph Sieyès de Société de 1789 en leidde hij het Journal de la Société de 1789.

Hérault de Séchelles

Condorcet speelde ook een belangrijke rol in de Franse Revolutie, waarvan hij hoopte dat ze zou leiden tot een rationele wederopbouw van de maatschappij. In 1791 werd Condorcet verkozen tot de Assemblée législative en in 1792 werd hij lid van de Convention Nationale. Condorcet maakte deel uit van de girondijnen en sprak zich tijdens het schijnproces tegen Lodewijk XVI uit vóór de schuld van de Koning, maar tégen de executie (als tegenstander van de doodstraf stelde hij de galeien voor als straf). De girondijnen verloren de controle over de Assemblée ten voordele van de jakobijnen. Nadat hij kritiek had geuit op het voorstel tot Franse grondwet van 1793 van Marie-Jean Hérault de Séchelles, werd hij van verraad beschuldigd en schuilde hij in 1793 enkele maanden in het huis van Mme Vernet te Parijs. Daar werkte hij aan zijn Tableau historique des progrès de l'esprit humain, waarvan hij zijn Esquisse klaar had in oktober van dat jaar.

Op 25 maart 1794 verliet Condorcet zijn schuilplaats. Twee dagen later (27 maart), werd hij gearresteerd te Clamart. Op 29 maart vond men hem dood terug in de gevangenis van Bourg-l'Égalité (Bourg-la-Reine), nadat hij zich had vergiftigd (hoewel sommigen vermoeden dat hij zou kunnen zijn vermoord).

In 1989 werd zijn as overgebracht naar het Panthéon.

Onderwijs[bewerken]

Condorcet formuleerde ook vernieuwende ideeën over onderwijs. Zo benadrukte hij dat onderwijs door de overheid zou georganiseerd moeten worden. Studiebeurzen, kosteloos onderwijs, gemengde scholen (naar geslacht, herkomst en klasse). Deze ideeën vonden heel wat aanhang, maar ze zijn niet tijdens zijn leven uitgevoerd, zelfs niet kort na de Franse Revolutie. Niemand werd immers bereid gevonden deze maatregelen te financieren.

Werken[bewerken]

  • Essai sur le calcul intégral (1765)
  • Lettres d'un théologien à l'auteur du Dictionnaire des trois siècles (1774)
  • Essai sur l'application de l'analyse à la probabilité des décisions rendus à la pluralité des voix (1785)
  • Esquisse d'un tableau historique des progrès de l'esprit humain (1795), postuum uitgegeven.

Bron[bewerken]

De biografie van Élisabeth Badinter en Robert Badinter, Condorcet. Intellectuel en politique, verscheen ook in het Nederlands: Markies de Condorcet 1743-1794. Een intellectueel in de politiek, 1993 (Uitgeverij: Van Oorschot, ISBN 90-282-0813-5). Vertaling Frans de Haan.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. ↑ John Lough, The Encyclopédie Blz. 223
Personen die zijn begraven in het Panthéon

1791: Honoré Gabriel de Riqueti, graaf van Mirabeau · Voltaire · 1793: Louis-Michel Lepeletier de Saint-Fargeau · Auguste Marie Henri Picot de Dampierre · 1806: François Denis Tronchet · Claude-Louis Petiet · 1807: Jean-Baptiste-Pierre Bevière · Louis-Joseph-Charles-Amable d'Albert de Luynes · Jean-Étienne-Marie Portalis · Louis-Pierre-Pantaléon Resnier · 1808: Antoine-César de Choiseul-Praslin · Jean-Frédéric Perregaux · Jean-Pierre Firmin Malher · Pierre Jean Georges Cabanis · François Barthélemy Beguinot · 1809: Girolamo Luigi Durazzo · Jean-Baptiste Papin · Joseph-Marie Vien · Pierre Garnier de Laboissière · Justin Bonaventure Morard de Galles · Jean-Pierre Sers · Emmanuel Crétet · 1810: Louis Charles Vincent Le Blond de Saint-Hilaire · Jean Lannes · Giovanni Battista Caprara · Charles Pierre Claret de Fleurieu · Jean-Baptiste Treilhard · 1811: Nicolas Marie Songis des Courbons · Charles Erskine de Kellie · Alexandre-Antoine Hureau de Sénarmont · Michel Ordener · Louis Antoine de Bougainville · Ippolito Antonio Vincenti-Mareri · 1812: Jan Willem de Winter · Jean Marie Pierre Dorsenne · Auguste Jean-Gabriel de Caulaincourt · 1813: Joseph-Louis Lagrange · Jean-Ignace Jacqueminot · Hyacinthe-Hughes Timoléon de Cossé-Brissac · Justin de Viry · Jean Rousseau · Frédéric Henri Walther · 1814: Jean-Nicolas Démeunier · Jean Louis Ébenezel Reynier · Claude Ambroise Régnier · 1815: Claude Juste Alexandre Legrand · Antoine-Jean-Marie Thévenard · 1829: Jacques-Germain Soufflot · 1885: Victor Hugo · 1889: Théophile Malo Corret de La Tour d'Auvergne · Lazare Carnot · Jean-Baptiste Baudin · François Séverin Marceau · 1894: Marie François Sadi Carnot · 1907: Marcellin Berthelot · 1908: Émile Zola · 1920: Léon Gambetta · 1924: Jean Jaurès · 1933: Paul Painlevé · 1948: Paul Langevin · Jean Perrin · 1949: Félix Éboué · Victor Schoelcher · 1952: Louis Braille · 1964: Jean Moulin · 1987: René Cassin · 1988: Jean Monnet · 1989: Henri Grégoire · Gaspard Monge · Nicolas de Condorcet · 1995: Marie Curie · Pierre Curie · 1996: André Malraux · 2002: Alexandre Dumas père · 2011: Aimé Césaire