Mart Smeets

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Mart Smeets
Mart Smeets (2007).jpg
Volledige naam Martinus Jan Smeets
Geboren 11 januari 1947
Origine Nederland
Bekend van Studio Sport
For the record
Portaal  Portaalicoon   Media

Martinus Jan (Mart) Smeets (Arnhem, 11 januari 1947) is een Nederlands radio- en televisiepresentator, (sport)journalist en sportcommentator voor de NOS.

Biografie[bewerken]

Mart Smeets verhuisde met zijn ouders op zesjarige leeftijd van zijn geboortestad Arnhem (zat aldaar op de lagere school met Winnie Sorgdrager) naar Amsterdam, waar hij de HBS afrondde. In zijn jeugd beoefende hij een achttal sporten, waarbij basketbal favoriet zou blijken. Tien jaar lang was Smeets (destijds 1 meter 94) professioneel basketballer bij de Levi's Flamingo's Haarlem. Later zou hij zes oefeninterlands voor het nationale team spelen, maar hij viel in 1972 af van de selectie voor de voor-olympische kwalificatiewedstrijden.[1]

Na een ongeluk met een loopbrug beëindigde Smeets zijn sportloopbaan en trad hij in dienst van het Haarlems Dagblad, om vervolgens als freelancer voor De Tijd, de Haagse Post en de Volkskrant te schrijven. Door De Tijd werd hij naar München gestuurd om verslag te doen van de nasleep van de terroristische aanslagen op 5 september 1972. Het was hier dat hij in contact kwam met Bob Spaak, een vertegenwoordiger van de NOS, waar hij vanaf 1973 aan verbonden was als verslaggever, en later als presentator, van het programma Studio Sport. Als verslaggever specialiseerde hij zich in de schaats- en wielersport, waarbij hij verslag doet van diverse sportevenementen, waaronder de Ronde van Frankrijk, zowel als verslaggever ter plaatse alsook als presentator van De Avondetappe.

Buiten zijn bezigheden bij de NOS schreef Smeets lange tijd wekelijkse columns voor onder andere Sportweek, Trouw, het Haarlems Dagblad en de VARAgids. Ook presenteerde hij lange tijd het nachtelijke muziekprogramma For the record op Radio 2.

Op 3 december 2008 gunde de jury van de Beeld en Geluid Awards, voorheen de Gouden Beelden, de oeuvreprijs aan Mart Smeets. Hij kreeg tevens een plek in de glazen Wall of Fame in het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum. De jury, onder leiding van Peter Römer, noemde Smeets een icoon van de Nederlandse sportjournalistiek. "Als presentator van Studio Sport bezorgde hij ons jarenlang op zondagavond het bord-op-schootgevoel."

In 2012 trok hij zijn boek "De Lance Factor" (2011) terug uit de nominatielijst van de NS Publieksprijs, nadat het rapport van de Amerikaanse anti-dopingautoriteit USADA omtrent het dopinggebruik van Lance Armstrong was gepubliceerd. Naar eigen zeggen kon hij een eventuele prijs niet ontvangst nemen: "Ik heb dit boek drie jaar geleden geschreven vanuit mijn werkelijkheid. De waarheid heeft mijn werkelijkheid inmiddels ingehaald". Hij acht zichzelf en de sportjournalistiek als geheel tekortgeschoten in het achterhalen van de waarheid omtrent het dopinggebruik van Lance Armstrong.[2] Als reactie hierop verscheen in mei 2013 Gepakt, over het wielrennen en over zichzelf als sportjournalist na de ontmaskering van Armstrong. Nadat de NOS had aangegeven hem na de Olympische Spelen van 2012 niet meer in vaste dienst te willen, ging Smeets het basketbalcommentaar doen bij betaalzender Sport1. Na 35 jaar nam Smeets op 1 augustus 2013 afscheid van zijn vaste column in dagblad Trouw.

Privé[bewerken]

Smeets is getrouwd en woont in Haarlem. Hij heeft twee kinderen uit zijn eerste huwelijk, een dochter, voormalig softbalinternational Nynke Smeets, en een zoon, honkbalcatcher/coach en voormalig international Tjerk Smeets.

Controverses[bewerken]

  • In 1979 kwam Smeets in aanvaring met sporters en werd hij geboycot door wielrenners[3], in 1981 gevolgd door een dreiging tot boycot door schaatsers.[4]
  • In 1983 uitte Smeets kritiek op de NOS, omdat het bestuur had bepaald dat minister Brinkman niet werd geïnterviewd naar aanleiding van zijn shirtreclamebeleid, wat hem in conflict bracht met het bestuur van de omroep.[5]
  • In 1984 uitte Smeets wederom kritiek op de leiding van de NOS in een interview met Ischa Meijer. Als gevolg daarvan werd hij uit de Tour de France teruggeroepen om zich te verantwoorden[6] en werd hij ontslagen.[7] Zijn ontslagaanvraag duurde langer vanwege procedurefouten.[8] Gedurende de ontslagprocedure werd Smeets' ontslagaanvraag weer ingetrokken omdat hij zich tijdens de Olympische Zomerspelen van 1984 goed had ingezet.[9]
  • In 2013 maakten drie kunstenaars een portret van Smeets in het kader van het programma Sterren op het Doek. De drie doeken beoordeelde hij met de uitspraken "Zo wil ik niet zijn", "Dit is een randdebiel" en "Dit is een bestraffende Amstelveense Joodse manier van kijken".[10] De laatste opmerking betrof een schilderij van Joop Rubens. Tegen de NRC zei hij later: "Als Rubens zich geschoffeerd voelt, dan spijt mij dat, al vind ik het jammer dat hij er nu pas (namelijk na de uitzending) mee komt."[11]

Smeets-jargon[bewerken]

Smeets heeft een aantal vaste uitdrukkingen. Die gebruikt hij soms zo vaak, dat ze op den duur clichés worden, niet in de laatste plaats doordat anderen ze overnemen. Zodra De Avondetappe uitgezonden wordt, verschijnt op Twitter en Facebook de Mart Smeetsbingo - een kaartje met een aantal van de hierna vermelde uitdrukkingen die de kijker tijdens de uitzending zou kunnen afstrepen. Voorbeelden zijn de volgende uitdrukkingen:

  • "Met het bord op schoot" was een nieuwe uitdrukking in circa 1997. Doordat Smeets dit gebruikte als referentie aan Studio Sport op zondagavond 19.00 uur, werd het een bekend gezegde.
  • "Met de billen (samen)geknepen" is nu een term die voor elk interessant sportmoment wordt gebruikt.
  • "In de boeken" als term voor een wereldrecord wordt vaak gebruikt. Maar Smeets gebruikt de term voor elke prestatie, voor elk sportfeit ("haar negende plaats staat in de boeken").
  • "Even boodschappen doen" als hij, meestal tijdens een verslag van een lang evenement als een schaatswedstrijd, een reclameblok moet aankondigen.
  • "De Tour wacht op niemand", bij elk incident waardoor een renner spreekwoordelijk uit de wedstrijd dreigt te vallen komt Smeets met de wijsheid dat dit incident het peloton niet zal brengen tot een algehele of tijdelijke stop van de etappe.
  • "Hij rijdt zich het snot voor de ogen"
  • "De huiskamervraag", wanneer er een vraag wordt gesteld (meestal over een feit) waar niet meteen antwoord op wordt gegeven.
  • Ten tijde van de 7-jarige hegemonie van Lance Armstrong in de Tour de France sprak Smeets steevast van de 'doei-ik-ga-vast-etappe' wanneer Armstrong aan de voet van de laatste col een splijtende demarrage plaatste.
  • Wanneer Armstrong demarreerde in zo'n bovengenoemde etappe: "Kijk, daar gaat 'ie, tik tik tik tik." Refererend aan het lichte verzet (het "koffiemolentje") waarmee de Amerikaan reed.
  • "Met twee vingers in de neus", met groot gemak, bijvoorbeeld wanneer iemand met overmacht wint. Uit zijn boek De Tour van '80 lijkt deze uitdrukking en een aantal andere afkomstig te zijn van o.m. Gerrie Knetemann[12]
  • "De achterkant van het gelijk", als de achterkant van het peloton in beeld wordt gebracht[13]
  • "Rechtdoor naar school en kantoor"[14]
  • "Mevrouw Van Zetten uit Tiel"
  • "Het verdict van deze etappe"
  • "Hier zetten we (nu) een streep onder", als er wordt doorgegaan met een volgende afstand.
  • "We schrijven 'plaats, jaartal'" (voorbeeld: Athene, 2004), om een belangrijke gebeurtenis aan te duiden.
  • "We schrijven het met potlood op", wanneer een uitslag of tijd officieus is en nog door de jury of scheidsrechter kan worden gewijzigd.
  • "Mag ik dat zeggen? Ja, dat mag ik zeggen"
  • "WE vinden het een mooie sport en WE kijken er graag naar"
  • "Daar komt een stelletje dooien aan"
  • "Joop sprint als een strijkijzer"
  • "Ja jong, daar ga je" Een renner die moet lossen uit een groep
  • "Goh, wat een leuk mens!" Na een reportage door een collega, over een minder bekende sporter
  • "Hier komt de TGV Indurain" Bijvoorbeeld Indurain in een snelle, constante tijdrit
  • "Deze Zwitserse stoomlocomotief" Over wielrenner Fabian Cancellara
  • "Hij kan op drie oren gaan slapen" Over de winnaar van de etappe.
  • "Die kent u niet", Over wielrenners die volgens Smeets niet bekend zijn bij het grote publiek.

Publicaties[bewerken]

Mart Smeets in 1978
Mart Smeets in Rotterdam, bij de start van de eerste etappe van de Ronde van Frankrijk 2010.
  • Rugnummers en ingevette benen (1990)
  • Stoempen, snot en sterven (1991)
  • Net echte mensen (1991)
  • Kopmannen en waterdragers (1992)
  • Het dream team (1992)
  • Behoorlijk getikt (1993)
  • Door naar de volgende ronde (1994)
  • Stukken beter (1995)
  • Overleven (1996)
  • Hoezo bezeten? (1996)
  • Opgeruimd (1998)
  • De kopgroep (1999)
  • Veelbesproken (1999)
  • Een lange ontsnapping (1997)
  • Een brok in de keel (1997)
  • Ik was nooit in Nagano (1998)
  • Murfreesboro blues (2000)
  • Prikkels (2000)
  • Oranje boven! (2000)
  • Netwerk (2001)
  • Kriebels (2001)
  • Dertig (2002)
  • 100 mannen (2003)
  • Sterren (2003)
  • Bruisend (2002)
  • In Amerika (2004)
  • Op koers (2005)
  • Zomeravondvertellingen (2004)
  • Spelen (2004)
  • De Tour van '80 (2005)
  • Retro (2005)
  • Geel (2006)
  • Wereldtour (2006)
  • De Tour wacht op niemand (2007)
  • Helder (2007)
  • Vuur (2008)
  • Sportzomerdagboek (2008)
  • Het laatste geel (2009)
  • Passie (2009)
  • De afrekening (2010)
  • Top (2010)
  • De Lance Factor (2011)
  • Prettig verslaafd (2011)
  • Rond de 40 (2012)
  • Dagboek van een sportgek (2012)
  • Gepakt (2013)
  • Niets is wat het lijkt (2013)
  • Opgewonden (2014)

In 2012 kwam een biografie uit over Mart Smeets, geschreven door Kees Sluys.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Mart Smeets drukt een groot stempel op Studio Sport
  2. NRC.nl Mart Smeets trekt zijn boek ‘De Lance Factor’ terug uit strijd NS Publieksprijs
  3. Wielrenners boycotten NOS-verslaggevers
  4. Van der Duim c.s. boycotten Mart Smeets
  5. Mart op het matje over shirtreclame
  6. NOS roept Smeets terug uit Tour
  7. Mart Smeets moet weg bij Studio Sport
  8. NOS mag Smeets waarschijnlijk niet ontslaan
  9. Mart Smeets mag bij Studio Sport blijven
  10. Sterren op het doek
  11. Mart Smeets zegt sorry, welingelichtekringen.nl
  12. Volgens het Woordenboek van populaire uitdrukkingen, clichés, kreten en slogans (Den Haag 2002) van Marc De Coster ontleend aan het Frans, en door verslaggever Karel Van Wijnendaele (1882-1961) in Vlaanderen geïntroduceerd.
  13. Verwijzend naar de titel van een televisieprogramma van de VARA.
  14. Gebaseerd op de titel van een radioprogramma uit de jaren zestig van de vorige eeuw, zie onder andere Friese Koerier van 7 mei 1962, maar al eerder gebruikt als uitdrukking in 1956, zie Nieuwsblad van het Noorden van 12 juli 1956.