Marten Toonder
| Marten Toonder | ||||
| Afbeelding gewenst | ||||
| Algemene informatie | ||||
| Volledige naam | Marten Toonder | |||
| Geboren | 2 mei 1912 Rotterdam |
|||
| Overleden | 27 juli 2005 Laren |
|||
| Land | Nederland | |||
| Werk | ||||
| Genre(s) | Stripauteur | |||
|
||||
Marten Toonder (Rotterdam, 2 mei 1912 – Laren, 27 juli 2005) was een belangrijk Nederlands stripauteur. Hij kreeg grote bekendheid als schrijver en tekenaar van Olivier B. Bommel en Tom Poes, en hij was de broer van schrijver Jan Gerhard Toonder.
Inhoud |
[bewerken] Leven
Marten Toonder werd geboren te Rotterdam. Zijn vader (eveneens Marten Toonder) werd geboren in het dorpje Warffum, waar zijn zoon ook gewoond heeft. Hij maakte kennis met strips door de comics die zijn vader Marten Toonder Sr., die zeekapitein was[1], uit de Verenigde Staten van Amerika meenam. Na zijn HBS-eindexamen maakte hij met zijn vader een zeereis naar Argentinië, waar hij in 1931 de assistent van Disney-striptekenaar Dante Quinterno, Jim Davis ontmoette, die hem inspireerde zelf ook strips te gaan tekenen.[2] Hiervoor ging hij naar de Rotterdamse kunstacademie, maar die verliet hij al snel weer.
In 1935 trouwde hij met Alfine Kornélie Dick, oorspronkelijk een buurmeisje uit zijn jeugd, die als Phiny Dick zelf strips heeft getekend en geschreven; ook maakte ze teksten bij de tekeningen van haar man voor de strip Kappie.
Hij richtte Toonder Studio's op, een bedrijf dat films en reclame produceert. In 1964 verhuisde Toonder met zijn vrouw naar Greystones, in Ierland, om zich geheel te wijden aan het striptekenen. Hij bemerkte tot zijn verbazing dat het Ierse landschap erg leek op dat wat hij al jaren in zijn Bommel-strips had getekend.
De stad Rotterdam heeft hem de Wolfert van Borselenpenning toegekend.
Phiny overleed in 1990, en in 1996 trouwde Toonder opnieuw, met de componiste Tera de Marez Oyens, die later dat jaar overleed. Sindsdien woonde hij weer in Nederland, en wel in het Rosa Spier Huis te Laren.
Toonder overleed op 93-jarige leeftijd in zijn slaap.[3]
[bewerken] Werken
In 1938 verscheen in een Zweedse krant voor het eerst een strip van hem. Vanaf 1941 verschenen in De Telegraaf de zogeheten stripromans die Toonder het meest bekend hebben gemaakt, met als hoofdpersonen Tom Poes en Olivier B. Bommel. De striproman heeft een eigen, karakteristiek formaat: een bladzijde tekst met een paginabrede band van plaatjes erboven, geen tekstballonnen. Hierdoor wordt de aandacht bij de plaatjes niet afgeleid door tekstballonnen en krijgt de tekst een eigen leven. Dit was een dwingende eis van toenmalig hoofdredacteur J.C. Fraenkel van de Telegraaf.[4] Er zijn 177 Bommelverhalen als striproman verschenen, later meerdere keren opnieuw uitgebracht in boekvorm. Ze worden meestal aangeduid met de term "dagbladstrips", zie Bommelsaga. Daarnaast zijn ook verhalen verschenen als gewone strip in onder andere stripweekblad Donald Duck. Deze waren echter grotendeels door medewerkers geschreven en worden daarom meestal niet tot het echte Toonder-werk gerekend.
De beste verhalen kenmerken zich door subtiele humor en een min of meer verborgen maatschappijkritiek (bijvoorbeeld in de verhalen De Bovenbazen, Het monster Trotteldrom, Het huilen van Urgje, Het nieuwe denken en De bevrijding van Sollidee). Ook kennen ze een bijzonder taalgebruik. Woorden als denkraam en minkukel werden ook buiten de strips van Toonder bekend.
In Oisterwijk heeft van 1955 tot 1959 een miniatuur-Rommeldam bestaan waaraan ook Toonder heeft meegewerkt, zie Rommeldam.
Een aantal van de Bommelverhalen zijn als tekenfilm uitgebracht, maar deze waren niet erg succesvol. De tekenfilms hadden wel de grollen, maar misten de subtielere humor die uit de verhalen spreekt. Een uitzondering is de film Als je begrijpt wat ik bedoel. Deze film kreeg een compliment van Walt Disney en Warner Bros.
Andere series van stripverhalen van Toonder zijn:
- de verhalen van Panda en zijn tegenspeler, de gentleman-oplichter Joris Goedbloed;
- Koning Hollewijn; en
- Kappie.
In december 2005 verscheen het boek (met dvd) De Tao van Toonder van Frank van Hartingsveld bij uitgeverij Panda, die ook zijn volledige werk aan het uitbrengen is. In dit boek wordt de levensfilosofie van Toonder uiteen gezet aan de hand van zijn uitspraken in interviews. Na een geschil over auteursrechten werd in 2006 een rechterlijk verkoopverbod van kracht voor De Tao van Toonder.
In december 2007 verscheen een studie naar occulte invloeden in het werk van Toonder, Heer Bommel en het para-abnormale, over de magie in de Bommelsaga, van de hand van Willem Venerius. De schrijver kreeg hiervoor de medewerking van Eiso Toonder.
[bewerken] Taal
Veel van de zegswijzen uit de verhalen zijn deel geworden van de Nederlandse taal.
Enkele van de meest gebruikte neologismen zijn: bovenbaas, denkraam, grootgrutter, minkukel, onderknuppel, en zielknijper. Nieuwe uitdrukkingen zijn onder andere:
- kommer en kwel
- als je begrijpt wat ik bedoel
- een eenvoudige doch voedzame maaltijd
- verzin een list!
[bewerken] Eerbetoon
In 1992 ontving Toonder de Tollensprijs voor zijn hele oeuvre.
Op 2 mei 2002 werd het standbeeld Ode aan Marten Toonder onthuld op het Binnenrotteplein in Rotterdam naast het Station Blaak aldaar.[5] Het bronzen en granito beeld is 6 meter hoog en werd ontworpen door kunstenaarsgroep de Artoonisten.
In 2009 werd de Marten Toonderprijs ingesteld, een onderscheiding voor een striptekenaar die een bijdrage heeft geleverd aan de Nederlandse cultuur. De prijs wordt jaarlijks in maart uitgereikt en bestaat uit een geldprijs van 25.000 euro.
[bewerken] Toonderjaar 2012
Het jaar 2012 gaat de boeken in als het "Toonderjaar". Het gehele jaar herdenken we dat het honderd jaar geleden is dat hij werd geboren. Ter gelegenheid van het Toonderjaar is op 21 januari 2012 een nieuwe oorspronkelijke Bommelmusical in première gegaan in het oude Luxor Theater te Rotterdam, Toonders geboortestad, onder de naam: 'De Nieuwe IJstijd'. Dit muzikale stripverhaal is geproduceerd en uitgebracht door Opus One, het Amsterdamse theatergezelschap dat in 1998 haar 10-jarig jubileum vierde met De Trullenhoedster, een ander Bommelavontuur uit het rijke oeuvre van Marten Toonder. [6] Koningin Beatrix was daarbij aanwezig. [7] [8]
De stripdagen op 10 en 11 maart zullen dan geheel in het teken van de biograaf van heer Bommel, Tom Poes en vele andere stripfiguren staan.[9]
[bewerken] Bibliografie
[bewerken] Autobiografisch
- Vroeger was de aarde plat (autobiografie deel I, 1912-1939) (1992)
- Het geluid van bloemen (autobiografie deel II, 1939-1945) (1993)
- Onder het kollende meer Doo (autobiografie deel III, 1945-1965) (1996)
- Tera (epiloog 1998) (1998)
[bewerken] Tom Poes- en Bommelverhalen
 Zie ook: Bommelsaga |
|
1941 : |
|
|
1942 : |
|
|
1943 : |
|
|
1944 : |
|
|
1947 : |
|
|
1948 : |
|
|
1949 : |
|
|
1950 : |
|
|
1951 : |
|
|
1952 : |
|
|
1953 : |
|
|
1954 : |
|
|
1955 : |
|
|
1956 : |
|
|
1957 : |
|
|
1958 : |
|
|
1959 : |
|
|
1960 : |
|
|
1961 : |
|
|
1962 : |
|
|
1963 : |
|
|
1964 : |
|
|
1965 : |
|
|
1966 : |
|
|
1967 : |
|
|
1968 : |
|
|
1969 : |
|
|
1970 : |
|
|
1971 : |
|
|
1972 : |
|
|
1973 : |
|
|
1974 : |
|
|
1975 : |
|
|
1976 : |
|
|
1977 : |
|
|
1978 : |
|
|
1979 : |
|
|
1980 : |
|
|
1981 : |
|
|
1982 : |
|
|
1983 : |
|
|
1984 : |
|
|
1985 : |
|
|
1986 : |
|
|
1987 : |
|
|
1988 : |
|
|
1989 : |
|
|
1990 : |
|
|
1995 : |
|
|
1998 : |
|
[bewerken] Overig
- We zullen wel zien (2001) De Bezige Bij, Amsterdam
[bewerken] Bewerkingen
Vanaf 5 februari 2007 werd een hoorspelserie uitgezonden op Radio 6, Radio 4 en Radio 1, onder regie van Peter te Nuyl. Ze bestond uit 75 verhalen in 440 afleveringen van telkens een kwartier, waaronder de 48 verhalen die Marten Toonder zelf zijn beste vond. De uitzendingen zijn nog steeds te beluisteren via het bijbehorende verhaal op Wikipedia.
[bewerken] Zie ook
[bewerken] Externe links
- Radio-interview Marten Toonder
- Marten Toonder Verzamelaars Club
- Museum De Bommelzolder
- Biografieën, werken en teksten bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl)
- Dossier Marten Toonder (1912-2005) (Koninklijke Bibliotheek)
- Overzicht stripfiguren en verhalen
- Hoorspelserie Bommel
- Stichting Het Toonder Auteursrecht-Erfdeel
- Toonder Compagnie (officiële Marten Toonder-website)
