Martinikerkhof
Het Martinikerkhof is een van de drie grote pleinen in de binnenstad van Groningen, door de eeuwen heen vooral omgeven door gebouwen met een kerkelijke of bestuurlijke functie. De andere twee zijn de Grote Markt en de Vismarkt. Het plein is een oase van rust in de binnenstad en dat terwijl het tot in de zeventiger jaren van de twintigste eeuw gebruikt werd als parkeerplaats. Nu is het voormalig kerkhof bijna volledig autovrij en ademt het de sfeer van een klein parkje.
Prominent op het Martinikerkhof bevindt zich de Martinikerk met de Martinitoren. Ook de huizen aan de zuidkant van deze kerk (in het verlengde van de Sint Jansstraat) liggen aan het Martinikerkhof.
De oudste bewoning van het Martinikerkhof dateert uit de vierde eeuw voor het begin van de jaartelling. Op het plein stond van 1112 tot 1627 de Sint-Walburgkerk, een kerkburcht die ook diende als bolwerk van de vertegenwoordiger van de bisschop van Utrecht die ook landsheer was van Groningen. Op de plaats van de kerk eerder al een tweetal houten gebouwen (het eerste ± 650), met mogelijk ook al een religieuze functie.
Op de plaats waar ooit een waterput van de Sint-Walburgkerk was, staat sinds 1990 het kunstwerk 'Het Tiende Teken' (van het stadsmarkeringsproject ter gelegenheid van het 950-jarig bestaan van de stad), eveneens in de vorm van een put. De put, ontworpen door de Franse filosoof Paul Virilio, bedoelt 'uitzicht te geven op het middelpunt van de aardbol, waar verleden, heden en toekomst zich samenballen'. De hoekpunten van het kunstwerk verwijzen naar de negen andere stadmarkeringen.
Het Sint-Walburgkerkhof als begraafplaats is destijds vervangen door het Nieuwe Kerkhof. Het Martinikerkhof (en ook de Martinikerk: voor de 'rijke stinkerds') is in gebruik geweest tot 1828 toen wettelijk niet meer binnen de stadsmuren mocht worden begraven. De oudste graven in het (toen nog heidense) grafveld - dat reikt tot onder de Grote Markt - dateren uit de vijfde eeuw. Een gedenksteen (1810) herinnert aan Regnerus Praedinius (1510 - 1559), rector van de Sint-Maartenschool ter plaatse. Delen van de Sint-Maartensschool (1350) zijn nog herkenbaar in het Provinciehuis. Archeologische opgravingen in 2009 en 2011 verwijzen naar graven uit de 9e eeuw.
Op de hoek met de Sint-Jansstraat een beeld (Norman Burkett, 1987) ter ere van dichter en Ploeglid Hendrik de Vries (1896-1960). De Vries was verbonden aan het Gemeentearchief dat was gevestigd in het tegenoverliggende pand. Van hem gaat het verhaal dat hij zijn lunchpauzes in de dakgoot van het gebouw doorbracht. Het beeld geeft een compositie van figuren uit het werk van de dichter weer en wordt bekroond door een portretkop van De Vries. Tegen de noordwand van de Martinikerk het provinciaal herinneringsmonument 1940-1945 'Sint-Joris en de draak' van Oswald Wenckebach (1959).
Aan de oostzijde van het Martinikerkhof staat het historische provinciehuis, waarin een oude gevel ingebouwd is die vroeger in de Oude Kijk in 't Jatstraat stond. Aan de noordzijde ligt de Prinsenhof met daarachter de Prinsentuin. Tot september 2005 was hier de regionale omroep RTV Noord gevestigd. Het wordt momenteel verbouwd tot hotel. Direct rechts van de Prinsenhof de Gardepoort (zie Straatnamen van Groningen) die toegang geeft tot de Turfstraat. In die straat een gerestaureerd wooncomplex, de vroegere turfschuur van het Prinsenhof.
Op de hoek met de Sint Walburgstraat staat de oude weem van de Sint-Walburg, tegenwoordig in gebruik bij het Kunstlievend Genootschap Pictura.
Aan de westzijde is in de negentiger jaren van de twintigste eeuw een kantoren- en appartementencomplex gebouwd, genaamd de Prefectenhof. Op die plek stond voordien het politiebureau, dat na het vertrek van de politie jarenlang een van de bekendste kraakpanden was in Groningen. De nieuwbouw sluit aan bij het verder monumentale karakter van het Martinikerkhof. De naam 'Prefectenhof' herinnert aan het in de middeleeuwen ter plaatse gelegen steenhuis van de prefect van Groningen, de vertegenwoordiger van de landsheer, de bisschop van Utrecht.
[bewerken] Rijksmonumenten
Aan het Martinikerkhof staan 17 rijksmonumenten.
| Adres | Beschrijving | Foto |
|---|---|---|
| Martinikerkhof 1 | Het icoon van Groningen, de Martinitoren |  |
| Martinikerkhof 2 | De Kosterij |  |
| Martinikerkhof 3 | Martinikerk |  |
| Martinikerkhof 8-8a |  |
|
| Martinikerkhof 9 |  |
|
| Martinikerkhof 10 | Het Feithhuis, de oude weem van de Martinikerk, later woonhuis van Franciscus Gomarus en van Johan Adriaan Feith |  |
| Martinikerkhof 11 |  |
|
| Martinikerkhof 12 | Provinciehuis |  |
| Martinikerkhof 14 |  |
|
| Martinikerkhof 21-22 |  |
|
| Martinikerkhof 23 | Prinsenhof |  |
| Martinikerkhof 24 |  |
|
| Martinikerkhof 25 |  |
|
| Martinikerkhof 28 |  |
|
| Martinikerkhof 29 |  |
|
| Martinikerkhof 30 |  |
|
| Martinikerkhof 31 |  |
 |
Zie de categorie Martinikerkhof (Groningen) van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
