Mecseknádasd

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Mecseknádasd
Plaats in Hongarije Vlag van Hongarije
Mecseknádasd
Mecseknádasd
Situering
Comitaat Baranya
Kistérség Pécsváradi
NUTS-regio Dél-Dunántúl
Coördinaten 46° 14' NB, 18° 28' OL
Algemeen
Oppervlakte 36,08 km²
Inwoners (2010) 1537 (46,01 inw/km²)
Overig
Postcode 7695
Netnummer 72
Foto's
wapen
wapen
Portaal  Portaalicoon   Centraal-Europa

Mecseknádasd (Duits: Nadasch) is een plaats (község) en gemeente in het Hongaarse comitaat Baranya. Mecseknádasd telt 1537 inwoners (1-1-2010), waarvan de meeste behoren tot de Donau-Zwaben: ongeveer 90% van de inwoners heeft een Duits dialect als eerste moedertaal. In de loop van de geschiedenis heeft het dorp verschillende namen gehad, alle een variatie op de oorspronkelijke naam:

  • 1233, tot 1292: Nadasth.
  • tot 1696: Rácnádasd. Rác (= Serviër of servisch) duidt op de bevolking in het dorp.
  • tot 1903 Nádasd
  • tot 1950 behoort het gebied tot het bisdom Pécs en heet dan Püspöknádasd / Bisschofsnadasch.
  • vanaf 1951: Mecseknádasd, omdat het op de noordoostelijke uitlopers van het Mecsekgebergte ligt. De tegenwoordige inwoners noemen het dorp Mecseknádasd of ook Nadasch, mede ter onderscheid met Nádasd in het comitaat Vas.

Geografie[bewerken]

  • Ligging. Mecseknádasd ligt in het noordelijke deel van het komitaat Baranya, noordoostelijk van Pécsvárad, in een naar Bonyhád lopend dal tegen de uitlopers van het Mecsekgebergte. De door het dorp lopende weg nr 6 is gebouwd in 1952.
    De nederzettingen liggen in de dalen en zijdalen, meestal langs de rand van de beek. Het dorp is een regelmatig wegdorp. Het buurdorpje Óbánya (Altglashütte) ligt op 5 km afstand naar het westen. Het buurdorpje Ófalu (Ohwala) ligt op 6 km afstand naar het oosten. In het bosgebied ten zuiden van Mecseknádasd ligt aan een onverharde weg het vrijwel verlaten gehucht Vadászcsárda (vroeger ook wel Husewitsch; Duits:Jégerwirtshaus) aan de onverharde weg naar Apátvarasd (Duits: Warasch) en Erdősmecske (vroeger ook wel Rácmecske; Duits: Metschke). De dichtstbijzijnde kleinere steden op ca. 10 km afstand zijn Pécsvárad (Duits: Petschwahr) en Bonyhád (Duits: Bonnhard). Ten westen van Mecseknádasd ligt het bosrijke en beschermde gebied Oost-Mecsek (Hongaars: Kelet-Mecsek Tájvédelmi Körzet).
  • Klimaat. Het klimaat is iets droger en extremer dan in het westelijke Mecsekgebergte. De lente valt relatief vroeg in. In mei zijn er frequent onweersbuien. Wolkbreuken komen gemiddeld eens in de vijf jaar voor, met grote schade voor de landbouw. 's Zomers is het gewoonlijk droog en warm. De milde herfst houdt gewoonlijk lang aan. De winter is overwegend helder en heeft weinig mistdagen. Het is dan gematigd koud en de sneeuw blijft zelden voor langere tijd liggen.
  • Waterhuishouding. De door het dorp lopende beek Öregpatak / Altbach had tot de tweede wereldoorlog een grote betekenis in de energievoorziening van de meer dan 15 watermolens. De naam van het dorp hangt waarschijnlijk samen met de moerassige omgeving met veel riet = nád.

Geschiedenis[bewerken]

Baranya werd voor de Romeinse tijd bewoond door Kelten. De Romeinse tijd begon omstreeks het jaar 100. Op verschillende plaatsen zijn stenen werktuigen en aardewerk te voorschijn gekomen. Primitieve werktuigen zijn in het noordelijke deel gevonden, verder ontwikkelde in de zuidelijke delen van Baranya. De nederzetting van Nádasd is waarschijnlijk gezien de archeologische vondsten in de steentijd: neolithische "Plattmeißel" en geslepen "Steinmeißel"

Na de Romeinse tijd en het rijk van de Hunnen trok er in de Middeleeuwen een golf van de volksverhuizing door het land. Vooral Germaanse stammen zoals Goten en Longobarden wisselden elkaar af, alleen Avaren vestigden zich langduriger. Later kwam Transdanubië onder de heerschappij van de Karolingers. Tot de belangrijkste bevolkingsgroepen in de Pannonische vlakte behoorden de Slavische volkeren.

In 895 vestigden zich de Hongaren in de Pannonische vlakte, en Baranya werd in 897 veroverd. Waarschijnlijk vestigden zich hier de stam van Botond.

Vanaf Stefanus I zijn er meer gegevens over Baranya en Nádasd. In Baranya vormde de stad Pécs het belangrijkste middelpunt als vestigingsplaats van de bisschop. Koning Stefanus I stichtte de benedictijner abdij van Pécsvárad, waartoe 41 dorpen behoorden.

de middeleeuwse Szt. István kápolna
het buiten gebruik zijnde bisschoppelijk paleis
het borstbeeld van Franz Liszt,
nu verplaatst naar schoolterrein
het "Heimatmuseum" van Mecseknádasd

In dezelfde tijd leefden volgens overlevering er twee gevluchte Britse prinsen Edmund en Edward, die het gebied van Nádasd verkregen van de koning. De heilige Margaretha van Schotland (Hongaars: Skóciai Szent Margit) zou in de nabijgelegen burcht Réka geboren zijn. Aan de weg naar Óbánya vindt men de ruïne van deze burcht. Volgens een decreet van koning Andreas II uit 1235 wordt het gebied om Nádasd en andere dorpen geschonken aan de bisschop [...] "Cum Terra Britanorum de Nadasth". Een houten sculptuur van Margaretha van Schotland is te zien in de midden in het dorp staande barokke Szent György kerk.

Het dorp heeft verschillende eigenaren gehad:

  • In 1433 verkrijgt de familie Kórógyi uit Harsány het dorp.
  • In 1465 wordt de familie Maróti de eigenaar van het dorp (oppidum, dorp met meer dan 500 inwoners).
  • In 1472 is het dorp, dat vanaf die tijd behoorde tot het comitaat Baranya, in het bezit van graaf Erdődy.
  • In 1478 verkreeg Miklós Csupor het dorp.

Het verval van het middeleeuwse Koninkrijk Hongarije begint met de slag bij Mohács op 29 augustus 1526. Vanaf 10 juli 1543 raakten ook Pécs en Pécsvárad onder heerschappij van het Ottomaanse Rijk, waarmee ook de geschiedenis van de benedictijner abdij in Pécsvárad een einde nam. Grote gebieden ontvolkten en de steden namen af in grootte.

Evliya Çelebi, een beroemd geworden Ottomaanse reiziger, bereisde ook Nadazs en geeft in zijn reisnotities "Seyahatname" een beschrijving van de burcht en het dorp. De ruïne op de Schloßberg aan zuidzijde van de weg nr. 6 is nog te zien.

De als kapel in gebruik zijnde de middeleeuwse Szent Istvántemplom / St. Stefanskerk aan de voet van de Templomhegy / Kirchenberg bij de afslag van de weg nr. 6 naar Óbánya behoort tot de bezienswaardigheden. De kerk heeft delen van fresco's op de binnenwanden.

Van 1543 tot 1686 stond Mecseknádasd onder bewind van het Ottomaanse Rijk. Hoewel in Hongarije in de Turkse tijd de meeste kerken verwoest zijn, is de Szent Istvántemplom blijven staan.

Na het vertrek van de Turken daalde het inwoneraantal sterk door de pestepidemieën. De vestiging van landverhuizers in Nadasch (Mecseknádasd) vond voor Baranaya betrekkelijk vroeg plaats in 1718. Vanuit het overbevolkte West-Europa, met name Duitsland, kwam een immigrantenstroom op gang uit het Rijnland, Hessen, Frankfurt, Stiermarken en Elzas-Lotharingen.

De eerste huizen werden door de immigranten om de middeleeuwse Szent István-kerk gebouwd: het bovendorp. De oudste grafstenen van de ommuurde begraafplaats bij de kerk stammen uit circa 1745.

Het deel oostelijk van het dorp oostelijk van de kerk wordt het benedendorp genoemd. Hier staat het in zeer vervallen staat verkerende bisschoppelijk paleis. Gedeelten van het voormalige paleis zijn verzakt. Grote delen van het grondgebied van de gemeente behoorden toe aan het bisdom Pécs. Een oude naam van het dorp verwijst hier ook naar: Püspöknádasd / Bischoffnadasch. In de tweede helft van de 18de eeuw werd door bisschop György Klimó van Pécs in 1770 de barokke kerk (Szt. György templom), het bisschoppelijke slot en de Golgotha ​​Kapel van Onze-Lieve-Vrouw van Smarten ("Schneekapelle") gesticht. De pastorie werd gebouwd in 1771, de stations van de Kruisweg in 1798 en de bijbehorende kapel in 1811. Voor het bisschoppelijke paleis stond het borstbeeld van Franz Liszt; het is nu verplaatst naar het terrein van de school.

In de 19de eeuw eindigde de periode van de immigratiegolf. Na de Tweede Wereldoorlog zijn ongeveer 200 Duitstalige gezinnen naar Duitsland verdreven of naar de Oekraïne gezonden voor dwangarbeid. Enkelen daarvan zijn weer teruggekomen en hebben hun eigendommen weer kunnen terugkopen.

Aangezien de omgeving minder geschikt was voor akkerbouw, legden de bewoners zich toe op ambachten in verband met wijnbouw, steen- en houtbewerking. Zo er waren veel houtzaagmolens, steenhouwers, kuipers, meubelmakers, wagenmakers, wevers, schoenmakers en pottenbakkers.

Mecseknádasd en Óbánya waren bekend door de werkplaatsen van verschillende pottenbakkers.

In het dorp is een oudheidkamer van de Duitse minderheid te vinden ("Német Nemzetiségi Tájház", "Heimatmuseum").

Wijnbouw, wijnbedrijven, kelderrijen en holle wegen[bewerken]

In Mecseknádasd vindt van oudsher wijnbouw plaats, in de eerste plaats door particulieren, maar er zijn ook twee grotere commerciële bedrijven, die lokale druiven en uit het wijngebied van Szekszárd verwerken. Het hoofddal, waar de Altbach, (hu) Öreg patak of Réka patak uit de richting van Óbánya stroomt, loopt van west naar oost. Daar stroomt de beek richting verder Hidas. Vooral ten noorden van de beek en in de zijdalen zijn nog wijngaarden te vinden. Veel wijngaarden, akkertjes en boomgaarden worden echter niet meer onderhouden.

De hellingen worden ontsloten door veelal holle wegen. Deze komen vaak van boven uit de zijdalen en lopen in de richting van het dorp. Ook lopen er een aantal langs de kam of heuvel tussen de zijdalen. De diepte van de holle wegen varieert van zeer ondiep in de meer vlakke stukken, tot meer dan 8 m diep. Een aantal holle wegen zijn gerestaureerd met steun van de Europese Unie. Door een verharding met beton is de huidige vorm van de holle wegen beter vastgelegd. Hierdoor vindt er nauwelijks erosie plaats, is de waterafvoer op deze manier goed geregeld en blijft tijdens regenperiode het gebied toegankelijk. Hierlangs liggen vaak rijen wijnkelders zonder of met wijnhuisjes. Veel kelders zijn nooit voorzien geweest van een wijnhuisje. In het verleden zijn deze kelders voor allerlei doeleinden gebruikt, bijvoorbeeld als schuilplaats, voor opslag van aardappels, bieten, wijn.

Omdat er geen regels zijn voor de schrijfwijze van het lokale Duitse dialect is de schrijfwijze van de namen van de holle wegen, de heuvels en de dalen meestal fonetisch[1] en variabel. Daarbij raken veel namen buiten gebruik omdat ook de terreinen buiten cultuur raken en de oorspronkelijke eigenaren niet meer leven.

Oude wijngaard begin mei
Oude wijnstok

Sommige wijngaarden hebben zeer oude wijnstokken, naar verluidt van meer dan 100 jaar. Bij deze groeiwijze van de wijnstokken is het werk in de wijngaard relatief zwaar, omdat er veel gebukt moet worden. Bij de meer moderne wijngaarden worden de wijnstokken zodanig gesnoeid, dat de trossen op een meer handige hoogte ten behoeve van de oogst groeien.

Wijngaard, klaargemaakt voor het nieuwe seizoen
Bíborkadarka in herfstkleuren
  • Links een meer moderne wijngaard van ongeveer een kwart eeuw oud, waar in het voorjaar (omstreeks maart) zodanig wordt gesnoeid, dat er twee eenjarige twijgen overblijven. Deze worden kruislings geleid langs een draad, waar ze worden vastgemaakt, vroeger met raffia, tegenwoordig met modernere materialen.
  • Rechts druiven in de oogsttijd met herfstkleuren. Het gaat hier om bíborkadarka, die wel wordt bijgemengd om bijvoorbeeld de wijn van Blaufränkisch (kékfrankos) meer kleur te geven.
Wijnwedstrijd uitnodiging
Wijnwedstrijd inname inzendingen

Jaarlijks vindt er eind maart tot begin april een landelijke wijnwedstrijd plaats in het dorp. Veel wijnbouwers uit andere delen van Hongarije leveren daarbij hun wijn in. Er worden dan omstreeks 650 wijnen beoordeeld.

Hetényi János Pincészete

Het dal van de beek de Réka komt vanuit het westen uit de richting van Óbánya het dorp in. Aan de linkerkant van de beek ligt de Rékavölgyi straat met één van de twee grote commerciële wijnbedrijven 'Indivinum' van Hetényi János. Hier worden druiven verwerkt uit de omgeving (wit) en uit het wijngebied van Szekszárd (rood). Ook zijn er appartementen voor toerisme.

Rékavölgyi utca
Rékavölgyi utca

Hierna komen de kelderrijen in de Rékavölgyi utca. Deze zijn bij particulieren in gebruik. Voor een deel zijn ze verbouwd voor permanente bewoning of als appartement ten behoeve van het toerisme. Ook staan langs deze straat enkele boerderijen, een voormalige watermolen en is er een stoeterij.

Rohtschneidersgrund met op de voorgrond een boomkwekerij
Rohtschneidersgrund overzicht met het dorp op de achtergrond

In dit volgende zijdal van de Réka ligt de Rohtschneidersgrund met slechts enkele wijnhuisjes. Er zijn akkers en een boomkwekerij.

Een deel van de cultuurgrond wordt niet meer beheerd en begint dicht te groeien met opslag.

Linkshol
Rechtshol
De Fuchshol is een van de Rechtshol aftakkende holle weg met kelders zonder wijnhuisje

In het volgende zijdal ligt het Linkshol met een kelderrij met wijnhuisjes aan verharde holle weg. Hoger op de helling is er een aftakking van de verharde Rechtshol. De Linkshol voert naar boven naat de Posteheh / Pusztahegy, vanwaar men een uitzicht heeft tot Hidas en Bonyhád. Jaarlijks wordt er door de eigenaren van de kelders een feest georganiseerd met 'open' kelders en wijnproeverij.

De Rechts Hol heeft ten gevolge van de overvloedige regen in 2010 beneden wat instortende zijkanten. Aan deze gedeeltelijk verharde holle weg liggen geen kelders.

De Fuchshol is een onverharde holle weg en takt af van de Rechtshol (of is een onderdeel ervan) en voert naar boven. Het heeft een kelderrij van kelders zonder wijnhuisje (de zgn. "Lochkeller"), met daarlangs walnootbomen.

Pauschkanesegrund overzichtsfoto
Pauschkanesegrund kelderrij herfstbeeld

Pauschkanesegrund, aan de oostelijk kam met een kelderrij. Ook in dit dal zijn veel van de wijngaarden en akkers nu uit productie.

Zehmannsgrund of Czéhmans Grund
Czéhmanns Grund Fest
  • Czéhmans Grund of Zehmannsgrund heeft aan de westkant een verharde weg (oude naam: Juskeschmiedshol) naar boven met een uitgebreide kelderrij met wijnhuisjes. De verharde weg leidt over de kam richting de kelderrij aan de Pauschkanesegrund. Achter in het dal ligt een bron, die in nattere jaren veel water oplevert, zoals in 2010. Vooraan in het dal ligt een papegaaienkwekerij en is een gedeeltelijk afgebouwd wijnbedrijf.

Jaarlijks wordt er door de eigenaren van de kelders ook hier een feest georganiseerd met 'open' kelders en wijnproeverij.

Schweiz met onverharde holle weg
Schlawakergrund
Schlawake(r)grund beneden
  • Schlawake(r)grund heeft een lange kelderrij met wijnhuisjes, maar meer naar boven ontbreken de wijnhuisjes. Meer onder in het dal liggen meer verborgen nog holle wegen, een kelderrij met wijnhuisjes een nog veel losstaande wijnkelders. Links een deel van de kelderrij onderaan de Schlawake(r)grund. Jaarlijks wordt er hier beneden op een vlak gedeelte omstreeks de eerste mei een feest georganiseerd: het Kretzlfest.
  • Vrijwel boven is een parkeerplaats en houdt de verharding op en gaat de holle weg verder onder de lokale naam 'Schweiz'.
Trieb
Wekler Családi Pincészet productiewijngaard op de Tretplatz(äkker)
  • De Trieb (Tríb) heeft ook een lange kelderrij met wijnhuisjes. Enkele zijn verbouwd als vakantiewoninkjes.
  • Vanuit de Trieb kijkt men naar het oosten over een grote productie-wijngaard op de Tretplatz(äkker), die hoort bij de Wekler Családi Pincészet.
Bortrezor
Bortrezor wijnen

Een aantal particuliere hobby-wijnbouwers uit het dorp hebben zich verenigd en bieden hun wijnen gezamenlijk te koop in in het Bortrezor.

Aan dezelfde binnenplaats, het "Meszterségek Udvara", ligt ook een gemeenschapshuis en de werkplaats van een beeldhouwer en kunstschilder.

Wekler Családi Pincészet in het oostelijke dorpsdeel
Moderne wijnvaten, reinigiging vlak voor de nieuwe oogst
Rijping van de wijn op fles in de kelders

Vrijwel aan de hoofdstraat aan het eind van het dorp ligt het andere grote commerciële wijnbedrijf WCsP (Wekler Családi Pincészet). Hier worden druiven verwerkt uit de omgeving (wit) en uit het wijngebied van Szekszárd (rood). Naast nieuwe eikenhouten vaten worden roestvrij stalen vaten gebruikt bij de wijnproductie.

Ook worden er appartementen aangeboden voor toerisme.

Stedenband[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Fonetisch geschreven: Rotvájn

Literatuur

  • Makk Károlyné (2001) Die Geschichte de Ungarndeutschen in Nadasch zwischen 1930 und 1950. Fejezetek Mecseknádasd Történelemből II. Mecseknádasd.
  • Dékány Jánosné (2001) Bestrafung einer Volksgruppe. Fejezetek Mecseknádasd Történelemből II. Mecseknádasd.

Wikivoyage:nl:Mecseknádasd