Meme (memetica)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een meme is een begrip uit de memetica en betekent een idee dat zich onder informatiedragers verspreidt (tot nu toe voornamelijk menselijke hersenen en sociale netwerken), en wordt ook wel omschreven als een besmettelijk informatiepatroon. In meer specifieke termen: een meme is een zichzelf vermeerderende eenheid van de culturele evolutie, zoals een gen de eenheid is van de biologische evolutie.

Etymologie[bewerken]

Het woord hangt samen met onder meer de Griekse woorden mimema en mimesis, "nabootsing". Deze betekenis is verschoven naar die van "culturele overdracht".[1]

Geschiedenis en introductie[bewerken]

De eerste die de term meme gebruikte voor een breder, in eerste instantie wetenschappelijk, publiek was Richard Dawkins in zijn boek The Selfish Gene, 1976, waarmee hij de eenheid van culturele evolutie wilde aanduiden, analoog aan het gen bij de biologische evolutie. Memen gedragen zich in de tijd ongeveer als genen in de evolutie.

Daniel C. Dennett heeft met Douglas R. Hofstadter in een gezamenlijke uitgave, The Mind's I, het begrip meme in zijn woorden verklaard (Zie hfdst. 10, "Egoïstische memen", van dit boek, in het Nederlands vertaald als De spiegel van de ziel, 1981). Door D.C. Dennett, Consciousness explained, 1991 (Het bewustzijn verklaard) krijgt het begrip een wat volwassener status in de wetenschap.

Werking[bewerken]

Een meme wordt graag vergeleken met een gen. Gelijkerwijs kan ze mutaties ondergaan en zich daardoor succesvoller verspreiden. De meme sterft uit, of komt in een coma-achtige staat terecht, als ze 'uit de tijd' raakt. Memen worden ook vergeleken met software die overgaat van de ene computer of netwerk naar andere.

Memen kunnen delen bevatten van ideeën, talen, melodieën, ontwerpen, morele en esthetische waarden, vaardigheden en al het andere dat normaliter wordt aangeleerd en doorgegeven aan anderen.

Volgens Richard Dawkins in zijn boek "The Selfish Gene" (in het Nederlands vertaald als "De zelfzuchtige genen") kunnen memen, net als genen, "samenwerken", zo zijn conservatieve memen vaak gecombineerd met rechtse memen, en vele religies met geloof in leven na de dood. Deze "samenklonteringen" van memen noemde hij "memencomplexen".

Volgens Jos Verhulst zijn memen "logisch inconsistente en dus inhoudloze pseudo-begrippen, en die fungeren als vector voor allerhande emoties (in casu vooral naijver en afgunst) die men in functie van één of andere agenda wenst te mobiliseren". [2]

Voorbeelden[bewerken]

  • Een goed voorbeeld van krachtige memen zijn wereldreligies. Van de ene generatie aan de andere doorgegeven vinden steeds kleine veranderingen plaats. Grote mutaties vinden bv. plaats bij een reformatie. Sommigen zien de secularisatie van bepaalde richtingen in de christelijke godsdienst als een teken van een succesvolle meme. Een "starre" en moeilijk veranderende godsdienst zal volgens deze memetheorie versplinteren in een "succesvol" geseculariseerd deel en (talloze) kleine afsplitsingen.
  • Taal.
  • Mode en andere rages.
  • Ideologieën zoals het kapitalisme, communisme en fascisme.

Het succes van een meme zou men kunnen afmeten aan het aantal informatieverwerkende en -dragende eenheden dat ermee "besmet" is, cq. raakt.

  • Voorbeelden van memen die door Dawkins worden aangedragen zijn: herkenningsmelodieën, Bijbelse typen, logo's en spreekwoorden.

Opnieuw tot leven komen[bewerken]

Memen kunnen nadat ze uitgestorven lijken te zijn weer tot leven komen als er weer belangstelling voor die specifieke meme komt. Boeken en andere geschriften, websites, of andere informatiedragende eenheden, bv. grotschilderingen of andere archeologische vondsten waarin deze memen bewaard blijven, zijn dan een soort sluimerend "zaad", in een spore-achtige staat, dat wacht op gunstige omstandigheden om te "ontkiemen", ofwel te (her-)ontwaken. Ter illustratie: de voorchristelijke religies van Europa, zoals druïdisme en sjamanisme, waren gedurende duizend jaar praktisch verdwenen door de repressie van de kerk. Onder invloed van het secularisme zochten sommigen een andere invulling voor hun religieuze behoeften en ontdekten opnieuw het geloof van hun voorouders, zodat er nu weer Europese druïden, sjamanen en zelfs heksen zijn. Een andere meme die schijnbaar uitgestorven was, is het Hebreeuws. Meer dan tweeduizend jaar was dit geen levende taal meer en alleen als ceremoniële taal bij de joodse eredienst in gebruik. Onder invloed van het zionisme is het Hebreeuws weer een levende meme/taal geworden als de officiële taal van Israël. Theodor Herzl heeft in 1896 met het boekwerk Der Judenstaat hiertoe op basis van zijn ideaal en geloof de impuls ervoor gegeven.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties