Menaldum
 |
|||
  |
|||
|
|
|||
| Provincie |  Friesland |
||
| Gemeente |  Menaldumadeel |
||
| Coördinaten | 53°12'N 5°39'E | ||
|
|
|||
| Inwoners (1-1-2007) | 2612 | ||
|
|
|||
| Website | www.menaldumdorp.nl | ||
|
|
|||
 |
|||
| Locatie in de gemeente Menaldumadeel | |||
|
|||
Menaldum (Fries en officieel: Menaam) is een dorp en de hoofdplaats van de gemeente Menaldumadeel, provincie Friesland (Nederland). Het heeft 2612 inwoners (1-1-2007).
Inhoud |
Geschiedenis [bewerken]
Menaldum is een terpdorp dat enkele eeuwen voor het begin van de jaartelling op de kwelderwal tussen Dronrijp en Beetgum is ontstaan.
De bebouwing concentreerde zich om de kerk, behalve aan de zuidoostelijke zijde, want daar stond Orxmastate. De Tegenwoordige Staat van Friesland meldde in 1786: 'Dit dorp heeft eene schoone kerk en toren, op eene groote hoogte gebouwd, en voor weinige jaaren merkelyk versierd. De buurtt ligt byna cirkelswyze ten Westen, Noorden en Oosten om de kerk, en ten Zuiden de aanzienlyke State Orxma, ook Dekema genoemd, bestaande in eene schoone oude uit het water opgehaalde huizinge en eene ruime wel aangelegde plantagie, hovinge, cingels.' Orxmastate, een van de vele staten die bij of in de omgeving van Menaldum stonden, is in 1830 gesloopt.
Hoewel Berlikum de oudste papieren leek te hebben en ook Dronrijp zich tot dorp van betekenis ontwikkelde, werd Menaldum de hoofdplaats van de grietenij.
Aan het einde van de 19de eeuw zijn stukken van de terp afgegraven. Het dorp was ontsloten door de Menaldumervaart die bij Marssum overging in de Ballensvaart richting Harlingertrekvaart. Langs deze vaart ontwikkelde zich aan Lytsebuorren, Lytsedyk en Langpaed bebouwing. Ook ten oosten van de oude kern en aan de vaart gelegen Warnserbuorren, was al in de 18de eeuw tot ontwikkeling gekomen. Vanaf de tweede helft van de 19de eeuw kwam er bovendien lintbebouwing langs de geleidelijke verharde uitvalswegen: Dyksterbuorren, Rypsterdyk en Bitgumerdyk en daarna ook Ljochtmisdyk.
De Menaldumers waren actief in de landbouw, de aardappelteelt in het bijzonder. In het begin van de 20e eeuw stond het gebouw van de aardappelveiling aan de Lytsedyk. Daar staat nog het café, dat niet meer als café dienst doet, De Aardappelbeurs. Maar ook de tuinbouw was van belang, vooral aan de Berlikumer zijde waar veel gardeniersbedrijven waren te vinden.
In de tweede helft van de 19de eeuw groeide het inwonertal sterk en aan de belangrijke straten, zoals Dyksterbuorren, en uitvalswegen staan de representatieve woningen uit het einde van de 19de in mengstijl en het begin van de 20e eeuw in vernieuwingsstijl en ook enkele in chaletstijl. De eerste volkshuisvesting kwam aan de Ljochtmisdyk. Na de Tweede Wereldoorlog is Menaldum, vooral sinds het vanaf het einde van de jaren zestig als forensendorp was ontdekt, sterk gegroeid aan de noordwest en zuid-zijde.
Gebouwen [bewerken]
In het centrum van het dorp staat aan de Dyksterbuorren nabij de vaart het nog als grietenijhuis, in 1841 - 1843, gebouwde gemeentehuis, een ontwerp van architect Thomas Romein. Het is een smaakvol bouwwerk in neoclassicisme met een ingangspartij die geflankeerd wordt door gietijzeren Toscaanse zuilen met daarboven in de iets vooruitspringende middenpartij een drieledig venster met halfzuilen. Het gebouw wordt beëindigd door een kroonlijst en een attiek.
De op een hoog en ruim kerkhof staande kerk van Menaldum is een robuust gebouw dat in 1874 op de fundamenten van de vorige, aan de Heilige Lambertus gewijde, kerk is opgericht. De pastorie staat aan de Mieddyk op een omgracht erf. Het is een uit 1838 daterende flinke neoclassicistische middengangwoning. Aan de Greate Buorren staan twee 18de-eeuwse woningen.
Nabij het dorp staan de poldermolens De Kievit (1802) en De Rentmeester (1833/1981).
Zie ook [bewerken]
Externe links [bewerken]
|
Plaatsen in de gemeente Menaldumadeel | |
|---|---|---|
|
Steden, dorpen en gehuchten: Beetgum · Beetgumermolen · Berlikum · Blessum · Boksum · Deinum · Dronrijp · Engelum · Marssum · Menaldum · Schingen · Slappeterp · Wier |
||
 |
Zie de categorie Menaldum van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
