Metro van Boedapest

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kaart van de metro en de voorstadstreinen van Boedapest
Een van de eerste motorwagens uit het jaar 1896
De Millenniumondergrondse voor 1973 aan het Heldenplein
Station Oktogon aan lijn 1
M2, halte Stadionok (Stadions)
Kőbánya-Kispest, eindstation van M3
Het vernieuwde station Kossuth tér van M2
Árpád híd, het vroegere eindpunt van M3
metro van het type 81-717
Station Szent Gellért tér van M4 in 2014

De metro van Boedapest is het metronetwerk van de Hongaarse hoofdstad Boedapest, geëxploiteerd door het BKV in opdracht van het Boedapester Verkeerscentrum (BKK). Momenteel zijn er vier lijnen (M1-M4). Lijn M4, de nieuwste, is op 28 maart 2014 geopend. Lijnen M1 en M3 liggen geheel in Pest. Lijn M2 en lijn M4 gaan onder de Donau door en verbinden Pest met Boeda.

Geschiedenis[bewerken]

De metro van Boedapest was de eerste metro op het Europese vasteland. Hij werd op 2 mei 1896 geopend. In dat jaar werd het duizendjarig bestaan van het Koninkrijk Hongarije gevierd. De feestelijkheden werden gehouden in het stadspark (Városliget), dat toen nog ver buiten het stadscentrum lag. Het stadsbestuur had echter geïnvesteerd in een prachtige boulevard (Andrássy út) tussen het stadscentrum en het Városliget, en was tegen een tramverbinding over die boulevard. Om de verwachte massa bezoekers toch snel ter plaatse te krijgen, werd gekozen voor een ondergrondse spoorlijn. Deze lijn draagt tegenwoordig de naam Millenniumondergrondse.

De krappe afmetingen van de tunnel (het dak ligt amper 20 cm onder straatniveau) waren noodzakelijk vanwege de riolering onder de kruising van de Andrássy út en de Nagykörút. Aangezien het destijds technisch niet mogelijk was de metrolijn onder de rioolbuizen te bouwen, werd ervoor gekozen de tunnel tussen het straatoppervlak en het riool te leggen.

Na de opening van de eerste lijn duurde het tot 1970 alvorens er een nieuw stuk metro bijkwam. In dat jaar werd het eerste deel van lijn M2 geopend. Daarna ging het echter snel. In 1972 werd de tweede metrolijn volledig afgewerkt; in 1973 werd de eerste metrolijn verlengd tot over de Hungária körút en in 1976 ging het eerste deel van lijn M3 open. Die lijn werd voltooid in 1990, waarna onmiddellijk de plannen voor de vierde metrolijn op tafel kwamen. Door geldgebrek begonnen de werken daaraan pas in 2003.

In de jaren 1980-1990 werd de oudste metrolijn grondig vernieuwd. Acht stations kregen daarbij weer hun originele uiterlijk van in 1896. Tussen 2003 en 2006 werden ook alle stations van lijn M2 volledig gerenoveerd.

Netwerk[bewerken]

Overzicht[bewerken]

Het netwerk van de metro van Boedapest bestaat momenteel uit vier metrolijnen: M1, M2, M3 en M4.

  • Lijn M1 heet officieel "Millenniumi Földalatti Vasút". Informeel staat M1 bekend als de "Földalatti" ("Ondergrondse"). Op borden en kaarten staat hij met de kleur geel afgebeeld.
  • Lijn M2, officieel de "Kelet–nyugati metróvonal" ("Oost-west metrolijn"), heet informeel de "piros metró" ("rode metro"), daar deze lijn in het rood aangegeven wordt op borden en kaarten.
  • Lijn M3, de "Észak–déli metróvonal" ("Noord-zuid metrolijn"), wordt informeel de "kék metró" ("blauwe metro") genoemd, naar de gebruikte kleur.
  • Lijn M4 is in 2014 in gebruik genomen. Deze lijn loopt tussen Pest en Boeda en wordt de "zöld metró" ("groene metro") genoemd.
Lijn Traject Openstelling Lengte Stations
BKV metro.svgBKV m 1 jms.svg Vörösmarty tér ↔ Mexikói út 1896 5 km 11
BKV metro.svgBKV m 2 jms.svg Déli pályaudvar ↔ Örs vezér tere 1970 10 km 11
BKV metro.svgBKV m 3 jms.svg Újpest Központ ↔ Kőbánya-Kispest 1976 18 km 20
BKV metro.svgBKV m 4 jms.svg Kelenföld vasútállomás ↔ Keleti pályaudvar 2014 7,4 km 10

Overstappunten[bewerken]

De lijnen M1, M2 en M3 kruisen elkaar op het station Deák Ferenc tér, dat daarmee een druk overstapstation is. Op Deák Ferenc tér ligt M1 vlak onder het straatoppervlak en kruist M3, die op zijn beurt weer M2 kruist die het diepst gelegen is. Lijn M4 doet Deák Ferenc tér niet aan. Eén eindhalte van M4 is het Keleti pályaudvar (Ooststation), dat ook aangedaan wordt door M2. M4 doet Kálvin tér aan, dat ook een halte is van M3.

Toekomst[bewerken]

Er bestaan concrete plannen om M3 naar het noorden uit te breiden tot de wijk Káposztásmegyer. De bouw zou tussen 2016 en 2020 moeten plaatsvinden en worden gefinancierd met behulp van EU-fondsen.

De eerste fase van M4 zal in de toekomst gevolgd worden door uitbreidingen naar het noorden richting Bosnyák tér en naar het zuiden richting de wijk Gazdagrét.

Er zijn plannen voor een vijfde metrolijn (kenkleur: paars). Deze zou de HÉV-lijnen naar Szentendre (in het noorden) en die naar Csepel (in het zuiden) met elkaar moeten verbinden, via het Margaretha-eiland, het Weststation (Nyugati pályaudvar) en Kálvin tér, met overstapmogelijkheden op alle andere metrolijnen.

Er bestaan ook vage plannen voor de verlenging van de andere lijnen (M1 naar het station van Rákosrendező, M2 naar Csömör, M3 naar de luchthaven van Boedapest in het zuiden en naar Káposztásmegyer in het noorden, M4 naar Nyírpalota). De meeste van deze plannen lijken echter niet (meer) haalbaar.

Vervoerbewijzen[bewerken]

Overzicht[bewerken]

Bij BKK kan men kiezen tussen kaartjes (jegyek) en abonnementen (bérletek). Bij de kaartjes zijn er kaartjes, die geldig zijn voor één enkele reis, en netkaarten met een duur van maximaal een week. Ook zijn er enkele speciale kaartjes. De abonnementen zijn maximaal een jaar geldig.

Gewone kaartjes[bewerken]

Gewone vervoerbewijzen van BKK zijn geldig op de meeste typen van het Boedapestse openbaar vervoer: bus, tram, metro, tandradbaan en ook de HÉV-trein voor de trajecten binnen de grenzen van Boedapest. Het gewone kaartje staat overstappen toe tussen de vier verschillende metrolijnen. Andere overstappen, bijvoorbeeld van metro op tram of van de ene bus op de andere, zijn echter niet toegestaan. Ook mag men de reis niet onderbreken, noch terugreizen op hetzelfde traject. De gewone kaartjes kan men tegen een lager tarief per boekje van tien (10 db-os gyűjtőjegy) kopen. Tegen een toeslag kan men de kaartjes ook bij het instappen op de bus of tram kopen.

Andere typen kaarten en abonnementen[bewerken]

Er bestaan tevens overstapkaartjes (átszállójegyek), die duurder zijn dan de gewone kaartjes en één andere overstap toelaten, bijvoorbeeld van metro op bus. Daarnaast zijn er uitsluitend voor de metro ook goedkopere "short section"-kaartjes (vonaljegyek), die geldig zijn voor een reis van maximaal drie stations. Naast gewone kaartjes zijn er netkaarten voor één, drie of zeven dagen. Voor enkele speciale vervoermiddelen (de kabelspoorweg (Sikló) naar de burchtwijk van Boeda en de stoeltjeslift (Libegő) in de heuvels van Boeda) zijn er aparte kaartjes. Naast netkaarten bestaan er ook abonnementen van twee weken, een maand, een trimester of een jaar. Hiervoor is een pasje met foto verplicht.

Dienstregeling[bewerken]

De eerste metro vertrekt dagelijks om 4.30 uur, de laatste om 23.30 uur. 's Morgens vroeg en 's avonds laat is er een interval van 10 tot 15 minuten, tijdens de piekuren is dit 2 à 3 minuten. Op stations van M1, M3 en M4 staat aangegeven wanneer de volgende metro kan worden verwacht, op stations van M2 hoe lang geleden de vorige metro is vertrokken. Tussen 23.30 en 4.30 uur wordt de metrodienst waargenomen door nachtbussen.

Trivia[bewerken]

  • De inwoners van Boedapest verwijzen doorgaans met metró alleen naar de lijnen M2, M3 en M4. De lijn M1 staat bekend als de Földalatti ("Ondergrondse"). Het woord "földalatti" kan men anderzijds in tegenstelling tot het Nederlandse "ondergrondse" ook alleen maar voor lijn M1 gebruiken, niet voor de andere lijnen, noch voor andere metro's dan die van Boedapest.
  • Op lijn 1 doen smalprofielwagons dienst. Ze rijden met 2 stuurstandrijtuigen en 1 tussenrijtuig en kennen geen doorloop. De capaciteit van lijn 1 is aanzienlijk minder dan die van lijnen 2, 3 en 4.
  • Op de lijn M3 doen dezelfde treinstellen (van Sovjetmakelij) dienst als in de metro's van Praag, Warschau en alle metrosystemen in de voormalige Sovjet-Unie. De stellen bestaan uit 2 stuurstandrijtuigen en 4 tussenrijtuigen, welke echter geen doorloop voor het publiek kennen maar alleen een nooddeur. Het materieel van lijn 1 is geel, dat van lijn 3 blauw. Op lijn 2 en 4 rijden nieuwere types ruituigen van Alstöm, welke volledig doorlopen kunnen worden. Het interieur heeft, behalve bij lijn 1, langsbanken.
  • De metrostellen op lijn 2 worden bediend door 2 mensen, die op lijn 1 en 3 en 4 slechts door één. Lijn 4 zou uiteindelijk volledig onbemand moeten worden.
  • De treinen op de oude Millenniumlijn zijn vanwege de krappe tunnelmaat een stuk kleiner dan die op de andere lijnen, maar krijgen hun stroom desondanks van een bovenleiding. Het materieel van deze lijn is niet uitwisselbaar met de andere lijnen.
  • Bijna alle stations zijn ondergronds. Alleen Kőbánya-Kispest op lijn 3 en Pillangó utca en Örs vezér tere op lijn 2 zijn bovengronds.
  • Metrostation Kálmán Széllplein ligt het diepste van alle metrostations in Boedapest.
  • Op alle metrostations (m.u.v. 2-3 stations op lijn 1) vindt permanente controle plaats op het bezit van een geldig plaatsbewijs en op overstappen met een gewoon ticket. Dit vergt nogal wat mankracht. Er zijn echter geen tourniquets aanwezig.
  • M4 is de enige lijn die niet stopt op station Deák Ferenc tér.
  • De films Kontroll en Underworld zijn (deels) gefilmd in de metro van Boedapest.
  • De perrons op lijn M1 zijn klein, daarom hebben de treinstellen op die lijn een lage instap.
  • Bij de diepgelegen stations van lijn M2 zijn vier roltrappen waarvan er twee tijdens de daluren buiten gebruik zijn.
  • Op het Deák Ferenc tér bevindt zich het metromuseum, met chronologisch opgesteld materieel vanaf 1896 tot heden.

Externe links[bewerken]