Mheer

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Zie voor de gemeente, het artikel Mheer (gemeente)
Mheer
Dorp in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Mheer
Mheer
Mheer
Situering
Provincie Vlag Limburg Limburg
Gemeente Vlag Eijsden-Margraten Eijsden-Margraten
Coördinaten 50° 47′ NB, 5° 48′ OL
Algemeen
Oppervlakte 4,36 km²
Inwoners (01-01-2012) 960
Overig
Postcode 6261
Netnummer 043
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Mheer (Limburgs: Maer) is een dorp in Nederlands Zuid-Limburg, net ten noorden van de Belgische grens.

Tot 1982 was Mheer een zelfstandige gemeente. Daarna maakte het deel uit van de gemeente Margraten. Vanaf 1 januari 2011 is het een onderdeel van de gemeente Eijsden-Margraten.

Op 1 januari 2012 telde Mheer 960 inwoners.

De plaatsnaam is afgeleid van het Oudnederlandse "mere" (meer).

In het wapen van voormalige gemeente Mheer staan de volgende familiewapens: 3 zilveren zwanen van 'van Mere', gouden en blauwe verticale balken van 'van Libeek', 9 schelpen van 'van Imstenraedt' en de kram van 'de Loë' (de huidige bewoners van kasteel Mheer).

Algemeen[bewerken]

Ontstaan[bewerken]

Mheer is ontstaan op een plateau tussen twee omvangrijke droogdaluitlopers. Aan de zuidzijde gaat het plateau via een korte, relatief steile helling over in een droogdal, waarin de watergang Horstergrub met het Hoogbos is gelegen. Aan de noordzijde is de helling van het plateau langer en minder steil. Dit plateau maakt deel uit van een groter plateau: het Plateau van Margraten.

Wanneer het huidige dorp Mheer is ontstaan, is niet duidelijk. Wel zijn er resten gevonden die erop duiden dat al ruim voor onze jaartelling mensen in dit gebied woonden. Voor het eerst wordt melding gemaakt van dit kerkdorp in de 11e eeuw. Zoals gebruikelijk in de loop der eeuwen verruilde Mheer nogal eens van eigenaar. Dan was het weer een zelfstandigheid, dan weer viel het onder Spaans bezit, dan was het weer een heerlijkheid.

De parochie Mheer is ontstaan uit het moederdorp 's-Gravenvoeren. In 1658 wordt aan de Sint-Lambertuskerk van Mheer het recht van "het eerste en laatste sacrament" (doop en begrafenis) toegekend, hetgeen in de praktijk neerkomt op erkenning van Mheer als zelfstandige parochie. De parochie vierde in 2008 haar 350-jarig jubileum.

Bebouwing[bewerken]

Het dorpsgebied van Mheer bestaat feitelijk uit een noordelijke en een zuidelijke kern (respectievelijk 'Boven-' en 'Onder-Mheer') met daartussen het grondgebied van het kasteel Mheer en de parochiekerk. De kasteelplaats en de kerk nemen van oudsher een dominante positie in. De oude dorpsbebouwing heeft zich mede als gevolg van het grootgrondbezit van de kasteelheren van Mheer (ten westen en oosten van het kasteel) in het noorden geconcentreerd bij de put op de kruising van de Duivenstraat met de Rondelenstraat en de Leemstraat.

Ten zuiden van het kasteel heeft zich het andere deel van Mheer ontwikkeld, in het dal waar Stallestraat, Steegstraat en Papenweg uitlopen op de Dorpsstraat. Het noordelijk deel van het dorp, rond de Bovenste Hof, is altijd extensiever bebouwd geweest dan het zuidelijk deel, waar het Schepenhuis was gelegen.

De weg van Sint Geertruid naar Noorbeek heeft oorspronkelijk tussen kerk en kasteel gelopen op de plaats van de huidige droge gracht. Dit is onder andere op te maken uit de positie van de naastgelegen hoeven in de Duivenstraat en het feit dat de voorgangster van de huidige kerk met de ingang naar het kasteel was gericht.

Voor de agrarische en burgerbouw in het noordelijk en zuidelijk deel van Mheer vormt de ontwikkeling in de 18e eeuw de aanzet. Deze ontwikkeling, in de vorm van verdichting langs de oude straatpatronen, gaat door tot in de jaren zestig van de 20e eeuw. Dan begint men met het ontwikkelen van het gebied Jonge Hagen (tegenover de kerk van de Heilige Lambertus) met voornamelijk vrijstaande woningen.

Beschermd dorpsgezicht[bewerken]

De gebieden in Mheer, waaraan de ontstaansgeschiedenis van de kern nog is af te lezen, worden in de toekomst aangewezen als beschermd dorpsgezicht. Het gaat daarbij om het kasteel- en kerkcomplex, alsmede de beide oorspronkelijke bebouwingskernen ten noorden en zuiden daarvan. Globaal het gebied vanaf het kasteel in noordelijke richting tot aan Duivenstraat 19/14 en Rondelenstraat 14 en vanaf het kasteel in zuidelijke richting tot aan Papenweg 11/4, Dorpsstraat 50a, Stallestraat 30 en Steegstraat 23.

Naast dit toekomstig beschermd dorpsgezicht telt de kern Mheer ook nog 39 rijksmonumenten en 5 panden die zijn aangewezen tot gemeentelijk monument.

Stenen huis[bewerken]

Het kasteel van Mheer bestond reeds in de 14e eeuw. In 1314 werd het al vermeld als 'stenen huis'. Het muurwerk in vuursteen en gelegd in een visgraatverband doet zelfs denken aan de 9e eeuw. De adellijke familie De Loë is sinds 1668 eigenaar en bewoner van dit landgoed. De vroegere burcht is vermoedelijk als lichttoren in gebruik geweest langs de Romeinse weg. Boven de poort prijkt een grote steen met het wapen van Imstenraedt-Mheer en het jaartal 1612. In de 17e eeuw werd het kasteel verbouwd en in de 20e eeuw werd het complex uitgebreid met een vleugel en werden de topgevels voorzien van trapgevels. Ook een achthoekig traptorentje werd aangebouwd.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Het opinieweekblad Elsevier heeft Mheer in 2003 uitgekozen als 'één van de tien mooiste dorpen van Nederland'

Door het jaar[bewerken]

Door het jaar zijn er tal van terugkerende evenementen.

  • Januari: Op 1 januari organiseert de Jonkheid het Nieuwjaarsbal. Op de zondag het dichtst bij 20 januari is de Sebastianuskermis, waar Schutterij, Harmonie en Zangkoor aan deelnemen. Verder zijn er verschillende carnavalszittingen.
  • Februari: Tijdens de drie dagen van Carnaval, en op de dagen vooraf, organiseert de Carnavalsvereniging tal van activiteiten. Op de zondag erna is het Voonk, Voonk, Fakkele, waarbij kinderen langs de deuren gaan voor snoep of geld.
  • April: Het Zangkoor organiseert het Passieconcert in de dagen voor Pasen.
  • Mei: De Jonkheid haalt op de eerste zaterdag van mei de Mei-Den, met een twintigtal trekpaarden uit het Bovenste Bos bij Epen. Op Hemelvaartsdag is het Vogelschieten van de Schutterij.
  • Juni: Een week na Pinksteren is de voorjaarskermis, ofwel de Broonk.
  • September: Op de derde zondag van september is de Lambertuskermis, waaraan Schutterij, Harmonie en Zangkoor deelnemen.
  • November: Op de eerste zaterdag van november is op en rond het kasteel de Slipjacht voor jachtvereniging Soestdijk.
  • December: In de dagen voor Kerstmis is het Kerstconcert van het Zangkoor.

Een andere traditie die typisch is voor Mheer, is het Huule. Wanneer een weduwe of weduwnaar opnieuw trouwplannen heeft, gaat de Jonkheid lawaai maken voor hun huis. Pas als men ingaat op de eis (meestal enkele tonnen bier), wordt het Huule gestaakt en wordt het 'huulbier' opgemaakt. Deze activiteit vindt niet zo vaak plaats. In de afgelopen 50 jaar in 1963, 1987 en onlangs in 2012.

Verenigingen[bewerken]

  • sinds 1567: Schutterij Sint Sebastianus
  • sinds 1690: Jonkheid Sint Aloysius
  • sinds 1821: Harmonie Sint Cecilia
  • sinds 1852: Zangkoor Sint Gregorius
  • sinds 1950: Voetbalvereniging Mheerder Boys (voorheen R.K.M.F.C.)
  • sinds 1952: Carnavalsvereniging De Sjravelerre
  • sinds 1959: ZijActief (voorheen Boerinnenbond en L.V.B.)
  • sinds 1978: blaaskapel "de Bergweider Musikanten" (voorheen ook "de Bölkes")
  • sinds 1982: Parochieblad "D'r Klabatter"
  • sinds 1983: Tennisvereniging De Gelimmet
  • Kerkbestuur van parochie Sint Lambertus
  • Jeugdvereniging JeVeMhBa
  • Heemkundevereniging
  • Seniorenvereniging
  • Biljartclub
  • Dansgroep JUMP

Bekend[bewerken]

Frans de Loë (1789-1838)

Trivia[bewerken]

  • In juni 1763 start de 7-jarige Mozart met een rondreis door Europa die 3 jaar zou duren. In september van dat jaar reist hij van Aken, via Gulpen en 's-Gravenvoeren, naar Luik. Deze weg van Gulpen naar 's-Gravenvoeren loopt langs Mheer over de Voerenstraat en gaat dan over in Snauwenberg. De speelfilm De valkenvalei handelt onder meer over dit bezoek van Mozart aan Mheer.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties