Mindfulness

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Mindfulness is een vorm van meditatie waarin men zich op een niet-reactieve manier bewust is van de fysieke en geestelijke sensaties en situaties van het moment.

Het is een onderdeel van het zogenaamde achtvoudige pad (in Pali en Sanskriet: atthangika magga) en heet dan sati in Pali of als smṛti in Sanskriet. Het wordt al duizenden jaren toegepast door aanhangers van allerlei vormen van boeddhisme. Deze achtzaamheidstraining vipassana wordt beschouwd als specifiek Boeddhistisch en voert de beoefenaar tot de visie en kennis van het bestaan zoals dit werkelijk is.

In het Westen is het bekend geworden door het werk van onder anderen Thich Nhat Hanh[1], een Vietnamese monnik die verbannen is en nu in Frankrijk woont en daar les geeft. Talrijke Boeddhistische monniken uit Thailand en Myanmar hebben de Vipassana in zijn zuivere vorm onderwezen wat geleid heeft tot duizenden beoefenaars in de westerse wereld. Ook de Indiase leraar U Ba Khin heeft veel volgelingen in Europa en Amerika. Mindfulness wordt toegepast in, onder andere, MBSR en MBCT (verderop in dit artikel).

Mindfulness verwijst naar:

  • een vorm van meditatie waarin men zich op een niet-reactieve manier bewust is van de fysieke en geestelijke sensaties en situaties van het moment ("Een zachtmoedige relatie aangaan met wat er zich nu aanbiedt"): bewuste aandacht.
  • een levenshouding die zich kenmerkt door acceptatie van onvermijdelijke negatieve en positieve ervaringen: aanvaarding.
  • juiste indachtigheid of bewustzijn in de Boeddhistische leer.

Hoewel de term mindfulness verbonden is aan het Boeddhisme, zijn er zeer oude Christelijke mystieke tradities die vergelijkbare (meditatie-)technieken lijken te hanteren en in de aanvangsfasen ook vergelijkbare ervaringen beschrijven.[2] Vipassana training is echter een specifiek Boeddhistische meditatie techniek, waarvan de uiteindelijke verworvenheden niet in andere tekstboeken voorkomen.

Mindfulness based stress reduction (MBSR)[bewerken]

De Amerikaan Dr. Jon Kabat-Zinn, Emeritus Hoogleraar aan de University of Massachusetts Medical School heeft als eerste het begrip mindfulness uit zijn boeddhistische context gehaald en een acht weken durende training ontwikkeld, mindfulness based stress reduction (MBSR). Hij heeft de basis gelegd voor het gebruik van mindfulness door artsen en/of psychotherapeuten in de Verenigde Staten en Europa. MBSR, in het Nederlands ook wel aandachttraining genoemd, wordt door therapeuten gebruikt ter bestrijding van piekeren, depressie of burn-out. Kabat-Zinn heeft bij de ontwikkeling van zijn methode veel ontleend aan de praktijk van Zen.

Mindfulness based cognitive therapy (MBCT)[bewerken]

MBCT wordt in het Nederlands ook wel aandachtgerichte cognitieve therapie[3] genoemd. In MBCT wordt mindfulness als vaardigheid aangeleerd bij de behandeling van met name chronische en recidiverende depressies, maar ook bij fobieën en chronische pijn.

Andere toepassingsgebieden[bewerken]

Daarnaast vormt mindfulness een essentieel element in de zogenaamde Derde Generatie Gedragstherapie, waaronder de Acceptance and Commitment Therapy (ACT)[4][5]. Binnen deze gedragstherapieën wordt mindfulness op een minder strikte en meer pragmatische wijze toegepast dan bij MBCT. Mindfulness wordt theoretisch gezien als één van de zes kernprocessen van ACT, naast onder andere acceptatie en defusie.

Gezondheidsclaims[bewerken]

Uit een grote meta-analyse van 47 klinische studies, waarbij de deelnemers gemiddeld acht weken lang maximaal 40 minuten per dag aan mindfulnessmeditatie deden, bleken verbeteringen merkbaar op het gebied van angstreductie, minder depressie en pijn.[6] Het doen van mantrameditatie had dergelijke effecten niet. Mindfulnessmeditatie heeft vergelijkbare effecten als antidepressiva bij gevallen van lichte depressie.[6]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Thich Nhat Hanh (1975). The Miracle of Mindfulness
  2. De Groot F. (2009). Van Zelf tot Mystiek. Een ontmoeting tussen psychologie en spiritualiteit. Averbode: Uitgeverij Altiora Averbode
  3. Segal, Z.V., Williams, J.M.G. & Teasdale J.D. (2004). Aandachtgerichte cognitieve therapie bij depressie. Een nieuwe methode om terugval te voorkomen.
  4. Hayes, S.C., Strosahl, K., Wilson, K. (1999). Acceptance and commitment therapy. An experiential approach to behavior change
  5. A-Tjak, J. & De Groot, F. (2008). Acceptance and Commitment Therapy. Een praktische kennismaking voor hulpverleners. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum
  6. a b (en) Goyal M, Singh S, Sibinga EMS, Gould NF, Rowland-Seymour A, Sharma R, et al. Meditation programs for psychological stress and well-being: a systematic review and meta-analysis. JAMA Intern Med. 2014 Mar;174(3):357–68. PMID 24395196. DOI:10.1001/jamainternmed.2013.13018. Onder andere besproken in Trouw: Robin de Wever - Is mediteren gezond? De wetenschap is er nog niet uit. Trouw 8 januari 2014. En op Gezondheidsnet - Meditatie verlicht depressieve klachten. Nu.nl. 7 januari 2014. Ook besproken op op Medscape