Monument Indië-Nederland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gedeelte van het Monument Indië-Nederland

Het Monument Indië-Nederland bevindt zich in een plantsoen aan het Olympiaplein bij de Apollolaan in Amsterdam-Zuid. Het monument was oorspronkelijk een ereteken voor generaal J.B. van Heutsz, commandant van het Nederlands-Indische leger en gouverneur-generaal van Nederlands-Indië. Onder politieke druk werd het monument later hernoemd in Monument Indië-Nederland.

Ontstaan[bewerken]

Na zijn dood, in 1924, was voor Van Heutsz op de Nieuwe Oosterbegraafplaats een praalgraf opgericht. Van het hiervoor ingezamelde geld bleef een gedeelte over. Besloten werd daarvan elders in Amsterdam een ander monument voor hem op te richten. De gemeenteraad van de gemeente Amsterdam was verdeeld over dit idee, maar stemde in 1930 in. Er werd een wedstrijd uitgeschreven, die gewonnen werd door de architect Friedhoff (1892-1970) en de beeldhouwer Van Hall (1899-1945). Zij hadden gezamenlijk een ontwerp ingezonden. Ondanks felle protesten van communisten en sociaaldemocraten werd het monument op 15 juni 1935 onthuld door Koningin Wilhelmina, in aanwezigheid van prinses Juliana en minister-president Colijn. Het monument bestond uit een 18,7 meter hoge gedenkzuil; een vrouwenfiguur met wetsrol in de hand, geflankeerd door twee leeuwen; en diverse reliëfs. Een vijver en een muur omringden het geheel. Op de sokkel was een plaquette aangebracht met een portret van Van Heutsz.

Protesten[bewerken]

Achteraf werd de vraag gesteld hoe het mogelijk was dat een overtuigd communist en latere verzetsstrijder als Van Hall (een neef van de latere burgemeester van de gemeente Amsterdam Gijs van Hall) meewerkte aan een monument ter herinnering aan iemand, die politiek en militair zo anders dacht. Van Hall scheen wel te hebben ingezien dat het om een indertijd controversieel monument ging. Hij zou tegen zijn collega Jan Meefout hebben gezegd dat het portret van Van Heutsz makkelijk kon worden verwijderd: Vervang het door de letters "Vrijheid, Merdeka of Indonesië en je hebt een Vrijheidsbeeld. Tegen de aanwezigheid van het monument werd herhaaldelijk geprotesteerd. Meerdere malen werden verzoeken gedaan het monument te ontmantelen of een andere functie te geven. In 1965 werden de woorden PROVO en IMAGE op de sokkel geschilderd, een ludieke actie van Provo. In 1967 en in 1984 werd het monument getroffen door een bomaanslag, en in 1984 werd de plaquette met de beeltenis van Van Heutsz gestolen. Later verwijderden onbekenden de letters die de naam Van Heutsz vormden. Noch de plaquette, noch de letters zijn ooit teruggevonden. Op 21 februari 1998 onthulde Roel van Duijn een blanco plaquette aan het monument.

Wijziging van naam en functie[bewerken]

Het Comité Herdenking Gevallenen in Nederlands-Indië uit Amstelveen diende op 1 juli 1998 bij het stadsdeel Amsterdam Oud-Zuid het verzoek in het monument een andere naam en functie te geven. Het dagelijks bestuur van het stadsdeel besloot begin 1999 tot overleg met diverse groeperingen om af te tasten of er voor zo'n wijziging draagvlak bestond, en gaf vervolgens aan Instituut Clingendael opdracht voor verder onderzoek en rapportage. Dit werd in de periode maart-mei 2000 uitgevoerd door onderzoeker Rob Aspeslagh van Clingendael. In juni van dat jaar stelde hij voor om de naam van Van Heutsz niet meer op het monument te zetten. In plaats daarvan bepleitte hij de tekst 1596 Nederland Indië 1949. Het stadsdeel installeerde op 18 maart 2003 een Advies- en begeleidingscommissie Monument Indië-Nederland. Na een inspraakronde besloot de stadsdeelraad op 31 januari 2004 de naam van het monument te wijzigen in Monument Indië-Nederland en de functie te wijzigen van een ereteken voor Van Heutsz tot een gedenkteken dat herinnert aan de relatie tussen Nederland en Indië gedurende de koloniale periode. Projectleider Gert van der Linde meende dat Van Hall dit altijd al met het monument had willen uitdrukken. Vanaf het najaar van 2004 tot eind 2007 werd het monument gerestaureerd en aangepast. De kunsttoepassing van Jan Kleingeld, die de naamswijziging van het monument in woord en beeld toelicht, werd geplaatst in november 2007.

Bronnen, noten en/of referenties