Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Mormonen)
Ga naar: navigatie, zoeken

De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen werd gesticht op 6 april 1830 in de Amerikaanse staat New York. Haar grondlegger was Joseph Smith Jr., die kort daarvoor het Boek van Mormon had gepubliceerd. Aan dit boek ontlenen de leden van de Kerk hun bijnaam mormonen.

De Kerk is vertegenwoordigd in circa 176 landen en territoria met ruim 15 miljoen leden,[1] waarvan er zo'n 4 miljoen regelmatig deelnemen aan zondagsdiensten of andere kerkelijke activiteiten.[2] Ongeveer de helft van alle actieve leden woont in de Verenigde Staten, waar zich ook de hoofdzetel van de Kerk bevindt, namelijk in Salt Lake City (Utah). In 2004 telde de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen 8.093 geregistreerde leden in Nederland en 6.112 geregistreerde leden in België.[3]

Temple Square, Salt Lake City (Utah). Rechts is de Salt Lake Temple zichtbaar. Het hoge gebouw links is het hoofdkantoor van de mormoonse Kerk.
Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen (Leiden)
Het Mormoons Tabernakelkoor

In Nederland is deze Kerk vooral bekend vanwege haar gebruik om personen postuum te dopen (zie onder) en vanwege de tempel in Zoetermeer.

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Oprichting van de Kerk[bewerken]

Joseph Smith, de stichter van de mormoonse Kerk

De geschiedenis van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen begint volgens haar leden in het voorjaar van 1820. De toen 14-jarige Joseph Smith Jr. beweerde een visioen te hebben gehad in antwoord op zijn zoektocht naar waarheid: hij wilde weten bij welke christelijke denominatie hij zich moest aansluiten. Hij besloot deze vraag aan God voor te leggen door hierover te bidden in een bos nabij zijn woning te Palmyra, New York. Volgens de door de Kerk gecanoniseerde versie van Josephs visioen verschenen God de Vader en Jezus Christus als twee afzonderlijke personen aan hem. Jezus Christus vertelde hem dat hij zich bij geen enkele christelijke denominatie moest aansluiten, omdat zij allen ongelijk hadden en dat al hun geloofsbelijdenissen een gruwel in zijn ogen waren.[4]

In de jaren volgend op dit 'Eerste Visioen' krijgt Smith instructies van verschillende hemelse boodschappers. Het wordt hem duidelijk dat hij door God is uitgekozen om de oorspronkelijke vroegchristelijke Kerk opnieuw op aarde te vestigen.[5] Op 6 april 1830 wordt De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen officieel opgericht in Manchester, New York, onder de naam "Church of Christ" (Kerk van Christus).[6] Deze naam is ontleend aan het Boek van Mormon, dat Joseph Smith eerder dat jaar publiceerde.[7]

Nu de oprichting van Smiths' Kerk een feit is geworden en de Kerk bovendien beschikt over tastbaar bewijs van zijn goddelijke roeping (namelijk het Boek van Mormon), is zij klaar om te groeien. Reeds in september 1830 stuurt de Kerk haar eerste zendelingen op pad om bekeerlingen te zoeken. Eind 1830 heeft de nieuwe beweging zo'n 280 aanhangers.[8] In de daarop volgende jaren groeit het ledenaantal van de Kerk gestaag, ondanks vervolgingen die in hevigheid toenemen. Deze vervolgingen bereiken hun hoogtepunt op 27 juni 1844, wanneer Joseph Smith en zijn broer Hyrum door een woedende menigte worden vermoord.[9]

Mormoonse volksverhuizing[bewerken]

19e-eeuws schilderij van mormoonse pioniers die de Mississippirivier overtrekken; van C.C.A. Christensen

Na Josephs dood ontstaat er binnen de Kerk (waarvan het merendeel van de leden zich inmiddels in de staat Illinois heeft gevestigd) enige verwarring over wie Joseph moet opvolgen als president van de Kerk. Het grootste deel van de leden schaart zich achter Brigham Young, senior apostel in het Quorum der Twaalf. Door aanhoudende vervolgingen besluit de nieuwe president van de Kerk zijn 'kudde' weg te leiden uit Illinois naar een veilige plaats in het Westen. Tussen 1846 en 1869 maken zo'n 70.000 mormoonse pioniers de ca. 1.500 kilometer lange tocht naar de Great Salt Lake Valley (in de huidige staat Utah) met huifkarren, handkarren, en soms zelfs te voet. Ook leggen zij vaak delen van de tocht af over water.[10] Vanuit daar vestigen zij talloze nederzettingen in Utah en de staten daaromheen. De Kerk vestigt haar hoofdzetel in Salt Lake City, Utah.

Een wereldwijde kerk[bewerken]

Ook tijdens deze mormoonse volksverhuizing ging het zendingswerk gewoon door. Zij die zich tot het mormoonse geloof hadden bekeerd, dienden zich bij de Heiligen der Laatste Dagen in het westen van de Verenigde Staten te voegen. Ook duizenden Europeanen zijn naar Amerika geëmigreerd, totdat de Kerk in de vijftiger jaren van de vorige eeuw een einde maakte aan haar emigratiebeleid. Sindsdien heeft zij haar leden aangemoedigd in hun eigen land te blijven en daar de Kerk te ondersteunen.[11]

Inmiddels woont ongeveer de helft van de Heiligen der Laatste Dagen buiten de Verenigde Staten. De Kerk is vertegenwoordigd in circa 176 landen en territoria met 15 miljoen leden,[12] waarvan er ongeveer 5 miljoen regelmatig deelnemen aan zondagsdiensten of andere kerkelijke activiteiten.[2] De hoofdzetel van de Kerk bevindt zich nog steeds in Salt Lake City, Utah.

De centrale tempel in Salt Lake City

Kerk in Nederland, afsplitsing[bewerken]

De eerste mormoonse zendeling die Nederland aandeed, was Orson Hyde. In juni 1840 verbleef hij in Nederland, terwijl hij op doortocht naar Jeruzalem was. Hij sprak onder andere met een joodse rabbijn in Rotterdam en liet enkele pamfletjes achter die hij in het Nederlands had laten vertalen. In 1861 werden er voor het eerst twee zendelingen vanuit Salt Lake City uitgezonden die specifiek in Nederland werkzaam zouden zijn. Anne Wiegers van der Woude en Paul August Schettler kwamen op 5 augustus 1861 in Rotterdam aan. Anne was in 1852 als eerste Nederlandse bekeerling in Wales gedoopt. Een jaar later was hij met zijn vrouw en drie kinderen naar Amerika geëmigreerd. Kort na zijn aankomst als zendeling in Nederland, besloot hij zijn familie in Friesland te bezoeken en zijn boodschap met hen te delen. Dit bezoek resulteerde in de eerste bekeerlingen van de kerk in Nederland: op 1 oktober 1861 doopte Anne in de Friese plaats Broek onder Akkerwoude Garrit W. van der Woude, Bandina van der Woude-Potgieter en Elisabeth Wolters. Toen Anne Wiegers van der Woude en Paul August Schettler in 1863 terugkeerden naar Amerika telde de Kerk in Nederland 33 leden.[11]

Nieuwe zendelingen werden naar Nederland gestuurd en in de jaren die volgden groeide de Kerk gestaag. Van de kersverse bekeerlingen werd verwacht dat zij – niet al te lang na hun doop – naar Amerika emigreerden. In totaal hebben zo'n 7.000 Nederlandse bekeerlingen zich bij de Heiligen der Laatste Dagen in het westen van de Verenigde Staten gevoegd.[11] Pas nadat de Kerk in de vijftiger jaren van de vorige eeuw haar emigratiebeleid staakte, kwam er een einde aan de constante uitstroom van nieuwe leden en kon de Kerk zich wortelen op andere plaatsen dan de Verenigde Staten, onder andere in Nederland. Momenteel telt de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen meer dan 8.000 leden in Nederland, verspreid over zo'n 35 mormoonse gemeentes.[3]

Ook bestaat er in Nederland een andere Mormoonse kerk, die in de 19e eeuw is afgesplitst na de dood van Joseph Smith. De oprichtster hiervan was de vrouw van Joseph Smith, Emma Hale Smith. Deze kerk heet de Gemeenschap van Christus en heette vroeger de Gereorganiseerde Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. Er zijn kerken in Leeuwarden, de Westereen, Rotterdam en Zoetermeer.

Organisatie en bestuur[bewerken]

Formele organisatie[bewerken]

De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen is juridisch georganiseerd vanuit twee houdstermaatschappijen: de Corporation of the President of the Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints, met onmiddellijk daaronder de Corporation of the Presiding Bishop. In de Corporation of the Presiding Bishop zijn vooral niet-winstgevende bedrijven ondergebracht, zoals onderwijs- en liefdadigheidsinstellingen en het wereldwijde beheer van de gebouwen en terreinen van de Kerk. Deze bedrijven zijn bijna allemaal vrijgesteld van belastingen.[13]

Onder de Corporation of the President of the Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints hangen de commerciële werkmaatschappijen van de Kerk. Dit betreft media- en reclamebedrijven, radio- en televisiestations, agrarische ondernemingen en industrieën, banken en verzekeraars, hotels en restaurants, ontwikkeling van onroerend goed, bos- en mijnbouwbedrijven, transportondernemingen en spoorwegmaatschappijen, enzovoort (Quinn 1997, p. 198–225).[14]

Deze tweeledige structuur stelt de Kerk in staat om haar bezittingen en kapitaal optimaal te beheren. De totale waarde van de activa van de Kerk wordt geschat op 25 tot 30 miljard dollar. Hiervan bestaat 60 tot 70% uit gebouwen en terreinen. Het rendement op de overige activiteiten ligt met 600 miljoen dollar per jaar op 5 tot 8%. Daarnaast ontvangt de Kerk jaarlijks 4 tot 5 miljard dollar aan giften van leden, die geacht worden 10% van hun inkomen aan de Kerk af te dragen (Ostling & Ostling 2007, p. 116–132).[15]

De kerk legt geen externe verantwoording af over haar financiën. Het laatste openbare financiële verslag dateert van april 1959[16] Eén keer per jaar doet een kerkelijk verificatiecomité tijdens de Algemene Conferentie verslag van haar controlewerkzaamheden. Dit verslag bevat echter geen financiële gegevens en trekt altijd dezelfde conclusie: "Gebaseerd op onze verificaties is de afdeling verificatie van de kerk van mening dat in alle materiële opzichten de ontvangen bijdragen, uitgegeven gelden en gebruikte middelen van de kerk in het [voorgaande] jaar zijn beheerd en geadministreerd in overeenstemming met de geldende boekhoudkundige procedures, goedgekeurde begrotingen en de beleidslijnen en werkwijzen van de kerk".[17]

In Engeland en Canada is de Kerk verplicht om een financieel jaarverslag te publiceren, omdat haar activiteiten daar geregistreerd staan als goed doel. Uit deze verslagen blijkt dat het personeel en het onderhoud van gebouwen en terreinen de grootste kostenposten zijn.

Kerkelijk bestuur[bewerken]

Algemene autoriteiten[bewerken]

De kerkelijke hiërarchie is net zo uitgebreid als haar bedrijfskundige structuur. De hoogste bestuurlijke lagen worden gevormd door:

  • Het Eerste Presidium, bestaande uit de President van de Kerk en twee Raadgevers;
  • Het Quorum der Twaalf Apostelen;
  • Het Eerste Quorum der Zeventig.

Deze drie gremia bestaan uit fulltime bestuurders, die Algemene Autoriteiten genoemd worden. Zij besturen de Kerk op hiërarchische wijze, dat wil zeggen dat Christus aan het hoofd van zijn Kerk staat. De leden geloven dat de Algemene Autoriteiten door inspiratie van God geleid worden. Tegelijkertijd fungeren de Algemene Autoriteiten als de enigen die namens God voor de hele Kerk mogen spreken (Leer en Verbonden, p. 56). Een lid kan de Algemene Autoriteiten met betrekking tot het bestuur ondersteunen (of niet) door middel van het opsteken van de rechterhand in de (wereldwijde) algemene conferentie vergaderingen. Nieuwe Algemene Autoriteiten worden aangewezen door inspiratie en gebed.

Lokale autoriteiten[bewerken]

Op lokaal niveau wordt het beleid van de Algemene Autoriteiten uitgevoerd door vrijwilligers, die in drie geografische niveaus zijn georganiseerd:

  • Gebieden: Wereldwijd zijn er momenteel zo'n 30 gebieden die bestuurd worden door een Gebiedspresidium, bestaande uit een President en twee Raadgevers, meestal behorend tot het Eerste Quorum der Zeventig (Algemene Autoriteiten), of het Tweede tot en met het Vijfde Quorum der Zeventig (Gebiedsautoriteiten).
  • Ringen: Ieder gebied bestaat uit een aantal Ringen, die ook weer bestuurd worden door een driekoppig Presidium (President en twee Raadgevers). Nederland en Vlaanderen zijn opgedeeld in vier ringen.
  • Wijken en Gemeentes: De vier Nederlandse en Vlaamse Ringen bestaan uit een veertigtal kerkgemeentes, die "Wijken" of "Gemeentes" worden genoemd (dit betreft een organisatorisch onderscheid op basis van het aantal leden). Iedere Wijk wordt geleid door een Bisschop, bijgestaan door twee Raadgevers. De Bisschop is in kerkelijke zin verantwoordelijk voor de individuele leden.

Hulporganisaties[bewerken]

Naast deze hiërarchische organisatie kent de Kerk ook hulporganisaties voor diverse groepen op basis van leeftijd, geslacht, huwelijkse staat, etc. Zo zijn er hulporganisaties voor kinderen van 3 tot 12, voor jongens en meisjes van 12 tot 18 (apart en samen), voor vrouwen vanaf 18 jaar, voor alleenstaanden tot 30 jaar en alleenstaanden vanaf 30 jaar, voor alle leden vanaf 18 jaar, voor belangstellenden en nieuwe leden, etc. Sommige hulporganisaties worden geleid door vrouwen, onder andere de ZHV (Zusters Hulp Vereniging). Opgericht op 17 maart 1842 door de profeet Joseph Smith, maakt dit de ZHV tot een van de oudst bestaande vrouwenverenigingen.

Huidige leerstellingen en kenmerken[bewerken]

God[bewerken]

Volgens de mormoonse leer bestaat de Godheid uit drie afzonderlijke personen: God de Vader, God de Zoon en God de Heilige Geest. God de Vader en God de Zoon hebben ieder een volmaakt lichaam van vlees en beenderen. De Heilige Geest is een persoon van geest, zonder vlees en beenderen. Deze drie personen vormen een volmaakte eenheid en harmonie in doel en leer.

Heiligen der Laatste Dagen geloven dat alle mensen geesteskinderen zijn van God de Vader, ook wel Hemelse Vader of Elohim genoemd. Zij spreken elkaar daarom aan als 'broeder' en 'zuster'.

God de Zoon, ook wel Jezus Christus of Jehovah genoemd, wordt beschouwd als de schepper van deze aarde, onder leiding van God de Vader. Hij is niet alleen een geesteszoon van God de Vader, maar ook zijn letterlijke zoon in het vlees. Hij werd geboren in een kribbe in Bethlehem met als moeder Maria en als stiefvader Jozef. Hij toonde de wereld de juiste manier van leven door zijn leringen en voorbeeld. Tijdens zijn lijdensweg in de hof van Getsemane tot aan het kruis op Golgotha nam hij de zonden en het verdriet van de mensheid op zich, zodat een ieder vergeving en troost bij hem kan vinden: de zogenaamde verzoening. Drie dagen na zijn dood werd hij weer tot leven gewekt, zodat ieder mens uit de dood zal opstaan.

De Heilige Geest heeft volgens de mormoonse leer de bijzondere taak om goddelijke waarheid te onderwijzen en te bevestigen door middel van gevoelens en gedachten.[18][19]

Afval en herstelling[bewerken]

Heiligen der Laatste Dagen geloven dat Jezus Christus vóór zijn Hemelvaart bevoegdheid gaf aan enkele van zijn volgelingen, die hij 'apostelen' noemde. Onder leiding van deze apostelen werden Jezus' leerstellingen gepredikt en konden zogenaamde 'priesterschapsverordeningen' worden verricht. Deze priesterschapsverordeningen zijn vergelijkbaar met de sacramenten van andere christelijke kerken en omvatten onder andere de doop en het avondmaal. Ook waren de apostelen bevoegd om instructies te ontvangen van de inmiddels herrezen Jezus Christus ten bate van de leden van de Kerk. Met de dood van de apostelen verdween deze bijzondere bevoegdheid. De oorspronkelijke Kerk van Jezus Christus viel langzaam maar zeker ten prooi aan ongeoorloofde veranderingen in haar leerstellingen, organisatie en priesterschapsverordeningen. Deze periode wordt door de mormonen de 'Grote Afval' genoemd.

Het jaar 1829 is een belangrijk jaar voor de mormonen. Zij geloven dat drie van Jezus' oorspronkelijke apostelen, Petrus, Jakobus en Johannes, in dat jaar als hemelse boodschappers hun bevoegdheid overdroegen op Joseph Smith en zijn vriend, Oliver Cowdery. Dit was een belangrijke stap in wat mormonen de 'herstelling' van de Kerk van Jezus Christus noemen: het terugbrengen van de oorspronkelijke leerstellingen, organisatie en priesterschapsverordeningen.[19]

Schriftuur[bewerken]

De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen aanvaardt vier standaardwerken als heilige schriftuur: de Bijbel, het Boek van Mormon, de Leer en Verbonden en de Parel van Grote Waarde.

Bijbel[bewerken]

In de mormoonse Kerk wordt zowel het Oude als het Nieuwe Testament bestudeerd. Heiligen der Laatste Dagen geloven dat de Bijbel het woord van God is, zij het met enig voorbehoud (correcte vertaling).[20] Voor elke taal heeft de Kerk een voorkeursvertaling geselecteerd. Voor het Nederlands is dat de vertaling van het Nederlands Bijbelgenootschap uit 1951, ook wel bekend als de NBG-vertaling. Ook de Nieuwe Bijbelvertaling wordt veel gebruikt. Vanaf 1830 tot 1844 heeft Joseph Smith gewerkt aan een 'geïnspireerde versie' van de Bijbel, die gebaseerd is op de King James Version, met aanvullingen en wijzigingen. Smith heeft de publicatie van zijn werk niet meer kunnen meemaken: hij werd op 27 juni 1844 door een gewapende bende vermoord. In 1867 werd de Joseph Smith Vertaling van de Bijbel alsnog uitgegeven.[21] De meeste Engelstalige mormonen gebruiken doorgaans echter de reguliere King James Version van de Bijbel. Het copyright van de JS vertaling berust ook bij de Community of Christ.

Boek van Mormon[bewerken]

De Nederlandse vertaling van het Boek van Mormon verscheen voor het eerst in 1890

Heiligen der Laatste Dagen geloven dat Joseph Smith in 1823 instructies kreeg van een engel, genaamd Moroni, om een eeuwenoude kroniek te vertalen. Deze kroniek zou geschreven zijn op gouden platen door de geschiedschrijver en profeet Mormon, die rond 400 na Christus op het Amerikaanse continent leefde. Joseph Smith publiceerde zijn vertaling van deze kroniek in 1830 als het Boek van Mormon. Voordat Smith de platen teruggaf aan de engel Moroni, werd hem toegestaan de platen te tonen aan 11 'getuigen', wier verklaringen zijn opgenomen in het Boek van Mormon. Sommigen van deze getuigen hebben nadien de kerk verlaten, maar geen enkele heeft ooit zijn getuigenis herroepen.

Het Boek van Mormon beslaat een periode van ca. 2500 v.Chr. tot ca. 400 n.Chr. en speelt zich voornamelijk af op het Amerikaanse continent. Het beschrijft hoe enkele families, in de tijd van de Toren van Babel en de verwoesting van Jeruzalem door Nebukadnezar II, onder leiding van God in schepen over de oceaan voeren naar Amerika. Daar groeiden zij uit tot grote volkeren met hun eigen geschiedenis en cultuur, maar ook met hun eigen profeten en profetieën. Hoogtepunt in het Boek van Mormon is de verschijning van Jezus Christus na zijn opstanding aan deze inwoners van Amerika. Heiligen der Laatste Dagen beschouwen het Boek van Mormon als een tweede getuige van de goddelijkheid van Jezus Christus, samen met de Bijbel.

Het Boek van Mormon is verkrijgbaar in meer dan 100 talen, waaronder het Nederlands (eerste druk in 1890). Met inmiddels meer dan 140 miljoen exemplaren[22] behoort het Boek van Mormon tot de top tien van meest gedrukte boeken aller tijden.

Leer en Verbonden[bewerken]

De Leer en Verbonden bestaat uit een verzameling openbaringen, voornamelijk van Joseph Smith, de stichter van de mormoonse Kerk, maar ook van enkele van zijn opvolgers. Deze openbaringen worden door de Kerk beschouwd als instructies van God aan de mens, gegeven via zijn vertegenwoordiger op aarde: de profeet of president van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen.

Parel van Grote Waarde[bewerken]

De Parel van Grote Waarde bestaat uit:

  • Selectie uit het boek Mozes: Joseph Smith beweerde dat hij door openbaring gedeelten had ontvangen uit een boek dat Mozes zou hebben geschreven. De selectie uit het boek Mozes bevat voornamelijk een aangepaste versie van de eerste hoofdstukken van het boek Genesis uit het Oude Testament.
  • Het boek Abraham: een 'geïnspireerde' vertaling van enkele Egyptische papyri die Smith had ontvangen en die de woorden van Abraham zouden bevatten.
  • Matteüs naar Joseph Smith: een door Smith aangepaste versie van Matteüs 23:39 en hoofdstuk 24 uit het Nieuwe Testament. Hierin worden gebeurtenissen beschreven die plaats zullen vinden rondom de wederkomst van Jezus Christus.
  • De Geschiedenis van Joseph Smith: een korte autobiografie van Joseph Smith met als voornaamste aandachtspunt zijn profetische roeping.
  • De Geloofsartikelen: enkele fundamentele mormoonse leerstellingen, samengevat in dertien artikelen. Deze werden door Joseph Smith opgesteld als onderdeel van een brief uit 1842 aan John Wentworth, redacteur van de Chicago Democrat.[23]

Heilsplan[bewerken]

Heiligen der Laatste Dagen geloven dat dit leven onderdeel uitmaakt van een door God ingesteld plan, het zogenaamde Heilsplan of Plan van Zaligheid. Dit plan geeft antwoord op de vragen: Waar kom ik vandaan, wat doe ik hier en waar ga ik naar toe als ik overleden ben. Alle mensen zouden vóór hun geboorte bij God hebben gewoond als zijn geesteskinderen. Omdat zij zoals hij wilden worden, moesten zij aan twee voorwaarden voldoen: (1) zij moesten net zoals God een volmaakt lichaam van vlees en beenderen ontvangen en (2) zij moesten net zoals God volmaakt worden in kennis, wijsheid, liefde en andere goddelijke deugden. God schiep voor zijn geesteskinderen een leerschool, namelijk de aarde. Mormonen zien de Val van Adam en Eva als een noodzakelijk onderdeel van Gods plan. Zij geloven dat de huidige wereld met haar tegenstellingen en uitdagingen een vruchtbare leerschool is om goddelijke deugden te ontwikkelen en om te leren om te gaan met een stoffelijk lichaam.

De onvermijdelijke fouten en zonden die de mensen op aarde zouden begaan, zouden hen onwaardig maken om terug te keren bij God om hun bijzondere leertraject te vervolgen. Door de verzoening van Jezus Christus kan een ieder vergeving van zonden ontvangen op voorwaarde van bekering: een proces van oprechte spijt, eventuele restitutie van verrichte materiële of emotionele schade, belijdenis van de zonde aan God, en toegewijde inspanningen om de zonde niet meer te begaan. Heiligen der Laatste Dagen geloven ook dat ieder mens – onvoorwaardelijk – door de opstanding van Jezus Christus op een dag uit de dood zal worden opgewekt. Wanneer iemand sterft, gaat zijn geest in afwachting van de opstanding naar een tijdelijk verblijf, die geesteswereld wordt genoemd.

Mormonen geloven dat iedere mens na zijn opstanding zal worden geoordeeld door God. Een ieder zal een beloning ontvangen naar zijn werken en verlangens op aarde. Heiligen der Laatste Dagen geloven in drie 'graden van heerlijkheid', werelden of koninkrijken, die als eindbestemming dienen voor Gods opgestane kinderen. Van laag naar hoog zijn dat het telestiale, het terrestriale en het celestiale koninkrijk.[19] Alleen in het celestiale koninkrijk blijven huwelijken eeuwig voortduren en kunnen echtparen goden en godinnen worden. Zij leren dan werelden te scheppen voor hun eigen geesteskinderen. Gebaseerd op deze leer is het mormoonse geloof dat God zelf ook getrouwd is en dat wij dus niet alleen een Hemelse Vader hebben, maar ook een Hemelse Moeder.

Tempels en genealogie[bewerken]

Sinds 2002 heeft Nederland een mormoonse Tempel. Deze bevindt zich in Zoetermeer.

De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen heeft een wereldwijde reputatie op het gebied van genealogisch onderzoek. Dit genealogisch onderzoek wordt voornamelijk verricht om religieuze redenen: de aldus opgespoorde voorouders kunnen postuum worden gedoopt. Dit plaatsvervangend 'dopen voor de doden' is gebaseerd op een letterlijke interpretatie van Jezus' woorden in het evangelie van Johannes: "Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u, tenzij iemand geboren wordt uit water en Geest, kan hij het Koninkrijk Gods niet binnengaan." [24] De door genealogisch onderzoek vergaarde data zijn vrij beschikbaar gesteld door de Kerk.[25] De door de Kerk ontwikkelde software voor genealogisch onderzoek, Personal Ancestral File ofwel PAF, is eveneens vrij te gebruiken.

De plaatsvervangende doop voor de doden gebeurt in zogenaamde tempels. Deze gebouwen onderscheiden zich van reguliere mormoonse kerkgebouwen in doel en uiterlijk. Er zijn zo'n 30.000 mormoonse kerkgebouwen wereldwijd; echter de Kerk telt maar circa 140 tempels. Mormoonse kerkgebouwen zijn toegankelijk voor iedereen, terwijl de tempels alleen toegankelijk zijn voor getrouwe leden. Er is getracht de tempels fraai vorm te gegeven om zo hun heilige karakter te benadrukken. Mormonen krijgen hier onderwijs over onder andere het heilsplan. Ook worden er huwelijken gesloten, niet "tot de dood u scheidt", maar naar mormoons gebruik "voor tijd en alle eeuwigheid." Sinds 2002 heeft ook Nederland een mormoonse tempel. Deze bevindt zich in Zoetermeer, maar staat bekend als de 'Den Haag-Tempel'.

Liefdadigheid[bewerken]

De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen kent een uitgebreid liefdadigheidsprogramma. Zo'n 4.000 vrijwilligers, waaronder artsen en verpleegsters, zijn fulltime werkzaam in diverse humanitaire projecten van de Kerk. Ook doneert zij geld en goederen aan hulpbehoevenden wereldwijd, ongeacht hun religieuze of etnische achtergrond. In 2003 startte de Kerk met de productie en distributie van Atmit, een voedingsrijke, dunne pap, die speciaal voor ondervoede kinderen werd ontwikkeld. Wereldwijd bezit de Kerk zo'n 300 loopbaancentra, waar zowel leden als niet-leden kosteloos terecht kunnen voor carrièreadvies, workshops en bemiddeling tussen werkgevers en potentiële werknemers.[26]

Ten tijde van een grote ramp is de Kerk vaak snel ter plaatse om hulp te bieden, zoals in 2004 na de tsunami-ramp in Zuidoost-Azië en in 2005 toen de Amerikaanse stad New Orleans werd getroffen door de orkaan Katrina. Ook tijdens de Nederlandse watersnoodramp van 1953, toen een overstroming grote delen van Zuid-Holland en Zeeland onder water zette, doneerde de Kerk geld, kleding en dekens. Tevens stelde zij al haar kerkgebouwen in het getroffen gebied ter beschikking aan het Rode Kruis.[11]

Ostling & Ostling (2007, p. 116–132)[15] plaatsen de liefdadige inspanningen van de Kerk echter in perspectief door deze te vergelijken met die van de Evangelisch-Lutheraanse Kerk, die in Amerika ongeveer even groot is als de HLD. Daaruit blijkt dat deze lutheraanse Kerk in 1997 bijvoorbeeld 15,44 miljoen dollar in contanten aan de bestrijding van honger in de wereld heeft gedoneerd. Dat is in één jaar ruim de helft van de 30,7 miljoen dollar die de mormoonse Kerk in veertien jaar volgens eigen zeggen hieraan besteedde.[27] Afgezet tegen de jaarlijkse inkomsten van beide kerken, doneerden de mormonen 20 maal zo weinig aan liefdadigheid dan de lutheranen.[28]

De Britse donaties voor de tsunami-slachtoffers van 26 december 2004 bevestigen dit beeld. Blijkens de financiële jaarverslagen die de Kerk in Engeland verplicht is te publiceren (zie het hoofdstuk over de organisatie van de Kerk), is er door de Britse Heiligen der Laatste Dagen in 2004 en 2005 £761.000 gedoneerd aan het "Humanitarian Relief Fund" van de Kerk. Hiervan is in totaal £86.000 uitgegeven aan mensen in nood, voornamelijk in Engeland, Ierland en andere landen in Europa en Afrika - niets voor de tsunami-slachtoffers in Azië dus, terwijl het Eerste Presidium van de Kerk op 29 december 2009 wel een brief aan alle leden had gestuurd om hen aan te moedigen "ruimhartig vastengaven te doneren" op 2 januari 2005. Volgens Ostling & Ostling (2007, p. 132)[15] schuilt de kracht van het mormoonse liefdadigheidsprogramma in de manier, waarop zij de noden van haar eigen leden lenigt.

Zendingswerk[bewerken]

Reeds in september 1830, vijf maanden na haar oprichting, stuurt de Kerk haar eerste zendelingen op pad om bekeerlingen te zoeken. Sindsdien heeft zij naar schatting meer dan één miljoen zendelingen uitgezonden over de gehele wereld, naar landen waar evangeliseren wettelijk is toegestaan. Op dit moment zijn er zo'n 50.000 zendelingen werkzaam, grotendeels bestaande uit alleenstaande mannen in de leeftijd van 18 tot 25 jaar. Ook alleenstaande vrouwen en echtparen kunnen een zending vervullen.[29]

Een zending is meestal voor een periode van twee jaar en geschiedt op eigen kosten. Gedurende deze periode dient een zendeling zich fulltime bezig te houden met het bestuderen en onderwijzen van de mormoonse leer, het vinden van bekeerlingen, het verrichten van dienstbetoon en vaak het zich eigen maken van een vreemde taal.

Geboden[bewerken]

Heiligen der Laatste Dagen geloven dat God – via zijn vertegenwoordigers op aarde – instructies geeft voor het welzijn van de mens. Deze instructies worden geboden genoemd. Zij kunnen worden gevonden in de Schriften, maar ook in algemene of persoonlijke instructies van kerkleiders. Getrouwe mormonen worden geacht gehoorzaam te zijn aan Gods geboden.[19]

Christelijke deugden nastreven[bewerken]

Van getrouwe mormonen wordt verwacht dat zij ernaar streven christelijke deugden in hun leven te implementeren. Volgens het dertiende mormoonse geloofsartikel, dienen zij onder andere "eerlijk te moeten zijn, trouw, kuis, welwillend, deugdzaam, en goed te moeten doen aan alle mensen".[20]

Gebed en vasten[bewerken]

Heiligen der Laatste Dagen geloven dat zij minstens elke ochtend en avond dienen te bidden, individueel en in gezinsverband. Een gebed begint met het aanroepen van God, gevolgd door dankbetuigingen en eventueel het vragen om specifieke behoeften. Het gebed wordt beëindigd in de naam van Jezus Christus, gevolgd door "Amen". Mormonen geloven dat zij door middel van gebed leiding van God kunnen ontvangen. Ook vragen zij geïnteresseerde niet-leden doorgaans om oprecht te bidden over hun leerstellingen, omdat zij geloven dat de Heilige Geest deze leerstellingen kan bevestigen door middel van een vredig en vreugdevol gevoel.

Heiligen der Laatste Dagen kunnen door middel van vasten hun gebed extra kracht bijzetten. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer zij vasten en bidden voor de gezondheid van een zieke of voor hulp bij het vinden van een nieuwe baan. Tijdens het vasten dienen mormonen zich te onthouden van eten en drinken gedurende een dag, wat neerkomt op het overslaan van twee opeenvolgende maaltijden. Heiligen der Laatste Dagen vasten minstens één maal per maand. Het geld dat ze uitsparen, geven ze als 'vastenbijdragen', die gebruikt wordt om behoeftige leden te helpen.

Tien geboden[bewerken]

De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen leert, zoals de meeste christelijke kerkgenootschappen, haar leden om de Tien Geboden in acht te nemen. Ook leert zij dat de sabbatdag, sinds de opstanding van Jezus Christus, op de zondag valt.

Woord van Wijsheid[bewerken]

Joseph Smith, stichter van de mormoonse Kerk, beweerde op 27 februari 1833 instructies van God te hebben ontvangen met betrekking tot lichamelijke gezondheid.[30] Aanvankelijk werd dit "Woord van Wijsheid" beschouwd als advies, echter in 1851 gaf Smiths opvolger Brigham Young het de meer bindende status van gebod.[31] Het Woord van Wijsheid houdt tegenwoordig voor Heiligen der Laatste Dagen in dat zij onder andere geen drugs, tabak, alcoholische dranken, koffie en thee gebruiken. Na WOII werd het zich houden aan het Woord van Wijsheid een voorwaarde om de tempel in te mogen.

Polygamie[bewerken]

De Kerk van Jezus Christus van de heiligen van de laatste dagen leerde en praktiseerde in haar beginperiode het heilig, meervoudig huwelijk (een man mocht met meerdere vrouwen trouwen, dat was zelfs na te streven) en werd daarvoor door de Amerikaanse overheid vervolgd. In 1890 verklaarde de kerk polygamie niet langer na te streven, maar er werden pas geen nieuwe meervoudige huwelijken meer gesloten toen hier in 1904 een sanctie op kwam te staan. Het laatste meervoudige huwelijk werd beëindigd door overlijden in 1954.[32][33]

Er zijn echter meerdere sekten ontstaan, waarvan de Fundamentalistische Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen van Warren Jeffs de grootste en bekendste is, die polygamie in de praktijk blijven brengen. Sommige daarvan kwamen in de publiciteit door het niet vrijwillige karakter daarvan. In de staat Utah besloot de rechter in februari 2014 om een meervoudig huwelijk met terugwerkende kracht alsnog te erkennen wegens de vrijheid van godsdienst[34]. De officiële Kerk heeft zich hiervan gedistantieerd.

Wet van kuisheid[bewerken]

Heiligen der Laatste Dagen dienen zich te houden aan de wet van kuisheid, die inhoudt dat seksuele relaties alleen geoorloofd zijn binnen een huwelijk tussen een man en een vrouw.[35] Mormonen dienen zelfbevrediging en pornografie te vermijden.[36] Homoseksualiteit wordt niet als zonde gezien maar homoseksueel gedrag wel.[37] Abortus provocatus wordt gezien als ernstige zonde, tenzij de zwangerschap het resultaat is van verkrachting of incest, als het leven of de gezondheid van de moeder in gevaar is of als de foetus afwijkingen vertoont die het niet levensvatbaar maken.[38]

Wet van tiende[bewerken]

Leden van de mormoonse Kerk worden geacht een tiende deel van hun inkomsten aan de Kerk te doneren. Deze 'wet van tiende' werd in 1838 ingesteld door Joseph Smith, nadat eerdere pogingen tot het leven in gemeenschap van goederen hadden gefaald.[39] De tiendendonaties worden voornamelijk gebruikt voor de bouw en het onderhoud van kerkgebouwen en tempels, maar ook voor andere activiteiten van de Kerk zoals zendingswerk en familiegeschiedenis. De tiendendonaties zijn niet primair bedoeld om de humanitaire projecten van de Kerk te bekostigen. De Kerk moedigt haar leden echter aan om, naast de tiendendonaties, ook royaal bij te dragen aan haar liefdadigheidsprogramma.

Kritiek[bewerken]

Vervolging en integratie[bewerken]

Vanaf het begin van haar ontstaan is er veel kritiek geuit op de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. In het overwegend protestantse Amerika van de 19e eeuw had men veel moeite met het verschijnsel van een profeet, en vooral met een schriftuur naast de Bijbel, het Boek van Mormon dus. De echte vervolgingen, zoals die in Missouri, waren meer sociaal-politiek van aard, doordat de mormonen zich als homogene en vreemde groep vestigden in dunbevolkte gebieden - zoals Missouri - en daarmee een plotselinge politieke invloed kregen. De polygamie, onofficieel ingevoerd in Nauvoo in 1842, verhevigde de vervolgingen. De officiële invoering ervan in Utah in 1853 gaf de federale regering een handvat tot officiële vervolging, culminerend in de 'Utah War' van 1860-61, al was de werkelijke aanleiding het feit dat de Mormonen een theocratie hadden gesticht binnen het democratisch bestel van de VS. Na het afzweren van de polygamie in 1890 kon Utah een erkende staat worden binnen de federatie. In de 20e eeuw zijn de relaties genormaliseerd en werden de mormonen geleidelijk geaccepteerd en geïntegreerd als Amerikaanse staatsburgers, zoals de kandidatuur van Mitt Romney toont.

Kritiek op postume doop[bewerken]

Het plaatsvervangende "dopen voor de doden" is voor sommige mensen een controversieel onderwerp. Zo heeft de Kerk in 1995 een overeenkomst gesloten met de Amerikaans-Joodse gemeenschap om te stoppen met het ongevraagd "dopen" van Holocaust slachtoffers.[40] Ook de theologie achter het "plaatsvervangend dopen" van beruchte criminelen, zoals seriemoordenaar Ted Bundy (ook bij leven korte tijd lid van de Kerk) wordt niet door iedereen begrepen.[41] Ook in Nederland heeft deze doop kritische aandacht getrokken. Hoewel de Kerk stelt dat leden enkel hun eigen voorouders op deze wijze mogen dopen, zijn er verschillende gevallen bekend waarbij ook niet-voorouders zijn gedoopt. Het gebruik kreeg in Nederland recent aandacht, toen dagblad Trouw in mei 2012 berichtte dat ook verscheidene leden van het Koninklijk Huis waren gedoopt, waaronder koningin Juliana, prins Bernhard en de koningen Willem I en Willem III.[42] Al eerder was er kritiek op het dopen van overleden Joden, waaronder Anne Frank.[43] Het dient echter aangestipt dat de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen duidelijk stelt dat wie postuum gedoopt wordt, zelf de keuze heeft in de geesteswereld om deze doop te aanvaarden.[bron?]

Samenwerking met rijksarchieven[bewerken]

Om te kunnen weten welke personen zijn overleden en dus in aanmerking komen voor postume doop houdt de Kerk een groot genealogisch register bij. FamilySearch, zoals het systeem heet, bestaat uit genealogische archiefcollecties die de Kerk heeft ontvangen van onder meer overheden en kerken. Ook in Nederland werkt de Kerk samen met rijksarchieven. Medewerkers van FamilySearch bieden overheden sinds enkele decennia aan om hun collecties gratis te verfilmen, in ruil voor een kopie van de verfilmde akten.[44]

Na berichtgeving hierover in Trouw sprak een aantal politieke partijen in de Tweede Kamer zich in mei 2012 uit tegen de samenwerking met de mormonenkerk. Archivarissen moesten volgens VVD, PvdA, CDA, GroenLinks en de Partij voor de Dieren twee keer nadenken voordat ze de verwerking van hun collectie uitbesteden aan de Kerk. Op die manier zou de overheid 'medeplichtig' raken aan het doopgebruik.[45]

Racisme[bewerken]

Tot 1978 werd een zwarte huidskleur het "teken van Kaïn" genoemd en mochten zwarten geen priester worden. Op grond van een openbaring is dit veranderd. In de periode voor 1970 waren overigens veel blanke kerken in de USA min of meer racistisch.[46]

Wetenschappelijke kritiek[bewerken]

Vanaf de publicatie van het Boek van Mormon is door de mormoonse Kerk hooggehouden dat het Boek van Mormon naast religieuze teksten ook historische informatie over de precolumbiaanse wereld zou bevatten. De wetenschappelijke wereld kan dit echter op geen enkele wijze aantonen of waarschijnlijk maken.. Genetica heeft ondertussen aangetoond dat geen enkele inheemse stam uit Noord- of Zuid-Amerika enige sporen van Hebreeuwse afstamming vertoont.[47] Daarnaast wijst men op exegetische, etymologische en andere ongerijmdheden en anachronismen uit het Boek van Mormon (zoals het bestaan van staal, het introduceren van paarden en strijdwagens, en de aanwezigheid van kuddes huisdieren).[48] Ook het Boek van Abraham is ter discussie gesteld. De Egyptische papyri waarvan Joseph Smith volgens eigen zeggen de tekst had vertaald, zijn enkele decenniën geleden gedeeltelijk teruggevonden. Het blijkt een versie van een laat-Egyptisch dodenboek te zijn, met een tekst die niet op die van Joseph Smith lijkt.

Bronnen[bewerken]

Primaire bronnen[bewerken]

  • Book of Mormon. Salt Lake City (UT): The Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints, 1989.
  • Doctrine and Covenants. Salt Lake City (UT): The Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints, 1989.
  • The Pearl of Great Price. Salt Lake City (UT): The Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints, 1989.
  • Laatste Nederlandse vertaling van 2004, als Het Boek van Mormon, De Leer en Verbonden en De Parel van Grote Waarde.

Algemeen[bewerken]

  • Allen, James B. & Glen M. Leonard, The Story of the Latter-day Saints, (2nd ed., Salt Lake City 1992.
  • Bowman, Matthew,The Mormon People: The Making of an American Faith, New York: Random House, 2012.
  • Bushman, Richard L, Joseph Smith. Rough Stone Rolling, New York: Knopf, 2005
  • Davies, Douglas, The Mormon culture of salvation. Aldershot: Ashgate 2000.
  • _____ An Introduction to Mormonism, Cambridge: Cambridge University Press 2003.
  • Givens, Terryl L. People of Paradox. A History of Mormon Culture, Oxford: Oxford University Press.
  • Ludlow, Daniel H. (Ed.). Encyclopedia of Mormonism. New York: Macmillan Publishing Company, 1992. (3 volumes).
  • Mauss, Armand, The angel and the beehive. The Mormon struggle with assimilation. Urbana & Chicago: University of Chicago Press 1994.
  • _____ All Abraham's children. Changing Mormon conceptions of race and lineage, Urbana & Chicago: University of Chicago Press 2003.
  • Quinn, D. Michael. The Mormon Hierarchy: Origins of Power, Salt Lake City: Signature Books, 1994.
  • _____ The Mormon Hierarchy: Extensions of Power, Salt Lake City: Signature Books, 1997.

Over het Boek van Mormon[bewerken]

  • Givens, Terryl L., By the Hand of Mormon. The American Scripture than launched a World Religion, Oxford, Oxford University Press 2002.
  • Hardy, Grant, Understanding the Book of Mormon, A Reader's Guide. Oxford: Oxford University Press 2010.
  • Sorenson, John L., Mormon's Codex. An Ancient American Book. Salt Lake City: Deseret Book/Maxwell Institute, 2013.
  • Southerton, Simon G., Losing a Lost Tribe: Native Americans, DNA, and the Mormon Church, Salt Lake City: Signature Books.

Kerk in Nederland en België[bewerken]

  • Beek, Walter E.A. van, 'Mormon Europeans or European Mormons? An Afro-European look at religious colonization.' Dialogue: a Journal for Mormon Thought 38, 4 (2005) 3 – 36.
  • _____'Hierarchies of sacredness. The LDS temple in Zoetermeer, in P. Post ed. Holy grounds in the Netherlands, Leuven. Peters, 2009.
  • _____'Ethnization and Accommodation: Dutch Mormons in Twenty-First-Century Europe', Dialogue: A Journal of Mormon Thought 29, no. 1 (Spring 1996): 119-38;
  • Beek, Walter E.A. & R. Tazelaar, 'Zion's pure of heart: personal and institutional purity in Mormonism, in Petra Rösch & Udo Simon (eds.) How Purity is Made, Wiesbaden: Harassowitz, 2012, 413-43.
  • Decoo, Wilfried, 'Feeding the Fleeing Flock: Reflections on the Struggle to Retain Church Members in Europe', Dialogue: A Journal of Mormon Thought 29, no. 1 (Spring 1996): 97-118.
  • _____In Search of Mormon Identity: Mormon Culture, Gospel Culture, and an American Worldwide Church*, International Journal of Mormon Studies, 2013: 1-53.
  • Vreven, A.A., De Geschiedenis van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen in Nederland, 1861-2011, Groningen, 2011. ISBN 978-90-9026447-9

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
Voetnoten
  1. https://www.lds.org/general-conference/2014/04/statistical-report-2013?lang=eng
  2. a b Voor het actuele ledental, zie http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/statistical-information. Het aantal actieve leden kan berekend worden door het aantal leden te vermenigvuldigen met de activiteitspercentages uit Ludlow (1992, p. 1527).
  3. a b 2006 Church Almanac (2005), Salt Lake City: Deseret Morning News, p. 296, 406.
  4. De Geschiedenis van Joseph Smith, De Parel van Grote Waarde, Intellectual Reserve (2004), p. 59-63. (bekijk tekst online)
  5. Joseph F. Smith, Teachings of the Prophet Joseph Smith, Salt Lake City: Deseret Book Co. (1976), p. 383.
  6. De meeste mormoonse bronnen vermelden Fayette, New York als plaats waar de Kerk is opgericht, maar Marquardt & Walters tonen aan dat dit een misverstand is. Zie: H.M. Marquardt & W.P. Walters, Inventing Mormonism. Tradition and the historical record, Salt Lake City: Smith Research Associates (1994), p. 153-172.
  7. B.H. Roberts, History of the Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints, Salt Lake City: The Deseret Book Company (1980), deel 1, p. 71-80.
  8. 2006 Church Almanac (2005), Salt Lake City: Deseret Morning News, p. 652.
  9. B.H. Roberts, History of the Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints, Salt Lake City: The Deseret Book Company (1980), deel 6, p. 619.
  10. Sail and Rail Pioneers Before 1869, BYU Studies, vol. 35 (1995), Number 2.
  11. a b c d Keith C. Warner, Geschiedenis van de Nederlandse Zending.
  12. M. Russell Ballard, 'Geloof, gezin, feiten en vruchten', Liahona (november 2007), p. 25. (download als PDF)
  13. Arizona Republic (1991) "Mormon Inc.: Finances & faith," zondag, 30 juni 1991 – woensdag, 3 juli 1991.
  14. Quinn, D.M. (1997). The Mormon Hierarchy. Extensions of power. Salt Lake City: Signature Books.
  15. a b c Ostling, R.N. & Ostling, J.K. (2007). Mormon America: The power and the promise, 2de editie. New York: Harper-Collins Publishers (eerste editie 1999).
  16. Quinn, D.M. (1997). The Mormon Hierarchy. Extensions of power. Salt Lake City: Signature Books, p. 219.
  17. http://www.lds.org/conference/talk/display/0,5232,23-9-1044-9,00.html
  18. 'God, Godheid', De Gids bij de Schriften, Intellectual Reserve (2004), p. 74-75. (bekijk tekst online)
  19. a b c d Predik mijn evangelie, Intellectual Reserve (2005), p. 29-93.
  20. a b De Geloofsartikelen, De Parel van Grote Waarde, Intellectual Reserve (2004), p. 79. (bekijk tekst online)
  21. Monte S. Nyman and Charles D. Tate, Jr., Joseph Smith Translation: The Restoration of Plain and Precious Things, Provo: BYU Religious Studies Center (1985), p. 23-46.
  22. Zie http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/news-releases-stories/book-of-mormon-reaches-140-million-milestone (geraadpleegd op 3 april 2009).
  23. B.H. Roberts, History of the Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints, Salt Lake City: The Deseret Book Company (1980), deel 4, p. 535-536.
  24. Johannes 3:5, NBG-vertaling 1951. (bekijk tekst online)
  25. De door genealogisch onderzoek vergaarde data zijn vrij beschikbaar gesteld door de Kerk op www.familysearch.org.
  26. Zie (geraadpleegd op 18 april 2009).
  27. tussen 1984 en 1997
  28. In 1995 $4,9 miljard voor de mormonen versus $1,7 miljard voor de Evangelisch-Lutheraanse Kerk.
  29. Zie http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/news-releases-stories/one-million-missionaries-thirteen-million-members (geraadpleegd op 18 april 2009).
  30. Afdeling 89, De Leer en Verbonden, Intellectual Reserve (2004), p. 213-215. (bekijk tekst online)
  31. Joseph Fielding Smith, Answers to Gospel Questions, Salt Lake City: Deseret Book Co. (1980), deel 1, p. 196.
  32. Leer en Verbonden 132, mormoonse schriftuur, bezocht 4-1-2013
  33. Utah History Encyclopedia: Polygamy, online versie, bezocht op 4-1-2013
  34. "Amerikaan mag van rechter met tweelingzussen trouwen" NU.nl, 10 februari 2014
  35. Kerkelijk Handboek: Kuisheid, handboek voor het dagelijks bestuur van de mormoonse kerk, bezocht 4-1-2013
  36. Gids voor Ouders, mormoonse leidraad voor seksuele voorlichting, bezocht 4-1-2013
  37. Kerkelijk Handboek: Homoseksueel Gedrag, handboek voor het dagelijks bestuur van de mormoonse Kerk, bezocht 4-1-2013
  38. Kerkelijk Handboek: Abortus, handboek voor het dagelijks bestuur van de mormoonse kerk, bezocht 4-1-2013
  39. Afdeling 119, De Leer en Verbonden, Intellectual Reserve (2004), p. 294-295. (bekijk tekst online)
  40. Zie bijvoorbeeld het volgende persbericht van de Kerk d.d. 10 november 2008.
  41. Bundy werd op 28 mei 2008 onder zijn echte naam Theodore Robert Cowell "plaatsvervangend gedoopt" in de Jordan River (Utah) tempel. Zie het volgende artikel in de Salt Lake City Weekly d.d. 19 februari 2009.
  42. [1] - Trouw.nl, Mormonenkerk gaf Oranjes postume doop, 6 juni 2012
  43. [2] - Trouw.nl, Mormonen hebben ook Anne Frank postuum gedoopt, 6 juni 2012
  44. [3] - Trouw.nl, Mormonen: in de streekarchieven op zoek naar dopelingen, 9 mei 2012
  45. [4] - Trouw.nl, Kamer tegen archieven: ga niet meer in zee met dopende mormonen, 18 mei 2012
  46. Mormons in transition officiële site van de Heiligen van de laatste dagen
  47. Bedrock of a Faith Is Jolted - Los Angeles Times
  48. Brief waarin het Smithsonian Institute stelt het Boek van Mormon niet als hulp bij haar onderzoek naar indiaanse culturen te gebruiken, en daar ook geen redenen voor ziet.