Museumpark Orientalis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Museumpark Orientalis
Impersonatie keizer Trajanus
Impersonatie keizer Trajanus
Opgericht 1911
Locatie Heilig Landstichting bij Nijmegen, Nederland
Type Openluchtmuseum
Website http://www.museumparkorientalis.nl
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur
Beth Juda

Het Museumpark Orientalis is een openluchtmuseum in de Nederlandse plaats Heilig Landstichting. Tot 2007 heette het Bijbels Openluchtmuseum. De term Museumpark geeft aan dat de tentoongestelde zaken verspreid in een parkachtig terrein liggen. De naam Orientalis verwijst naar de Oriënt en naar oriëntatie op actuele vraagstukken van de samenleving. Orientalis wil een museum zijn op het gebied van cultuur en religie.

De Oriënt (Midden-Oosten) is de bakermat van de drie grote monotheïstische godsdiensten: jodendom, christendom en islam. Van deze drie godsdiensten wordt aandacht besteed aan de achtergronden en de tradities. Een aantal van de bouwwerken in het museumpark staat op de lijst van rijksmonumenten vanwege hun bijzondere oriëntaalse architectuur. Het museum ligt in een bosrijke en heuvelachtige omgeving en bevat verschillende dorpjes, pleinen, stadsstraten, akkers en oosterse planten en dieren.

Financiële en ideologische problemen bedreigden het voortbestaan van het musempark in het begin van de 21e eeuw. In 2012 werd na een aantal moeilijke jaren waarin Orientalis grotendeels gesloten was na renovatie een beperkte doorstart gemaakt.[1]

Geschiedenis[bewerken]

Het museumpark is in 1911 door de Waalwijkse katholieke priester Arnold Suys opgericht als devotiepark en pelgrimsoord voor gelovigen die niet in staat waren naar het Heilige Land te gaan. Hij benaderde een aantal kloosterordes om rondleidingen in het park te verzorgen. Na enkele jaren bleven alleen de paters Montfortanen over, zij gaven uitleg bij verschillende nagebouwde plaatsen waar het leven van Jezus Christus zich had afgespeeld. De gebouwen uit die eerste tijd zijn sinds 2003 rijksmonument, hier onder is het huis van de landheer, de nagebouwde traditionele synagoge, het sanhedrin en het Grieks huis. Piet Gerrits was verantwoordelijk voor het ontwerp en de bouw van deze objecten.

Om het museum te bekostigen werd een gedeelte van de beschikbare grond verkocht, waarop het dorpje Heilig Landstichting werd gesticht. Verder werd de r.k.-begraafplaats Heilig Land Stichting ingericht. Deze behoorde tot het museum, maar is nu niet meer bereikbaar vanuit het museumpark. Op de begraafplaats ligt een gedeelte uit het oorspronkelijke museum, zoals de hemelvaartskoepel en een calvarieberg met kruisweg.

In 1932 werd onder leiding van het architectenduo Giacomo en Jan Stuyt, als spirituele aanvulling op het op wereldlijke vrede gerichte Vredespaleis in Den Haag, begonnen aan de bouw van wat de grootste Heilig Hart-basiliek van Europa had moeten worden met een capaciteit van 17.000 gelovigen. De bouw stagneerde in crisistijd echter door geldbrek. Slechts een atrium met een voorportaal is gerealiseerd. Dit wordt heden ten dage gebruikt als hoofdgebouw van Museumpark Orientalis, waar sinds 2012 de tentoonstelling 'Toen God nog schreef' centraal staat.

In 1938 hield De Jonge Werkman, een jonge, rooms-katholieke arbeidersorganisatie opgericht in 1931, haar eerste JW-congres op het terrein van het devotiepark. Achtduizend jongeren bezochten het congres dat opgeluisterd werd met een toneelspel, met als podium de kathedraal in opbouw, het huidige binnenmuseum.

Op verzoek van bisschop Bluyssen kwam een aanbevelingscommissie in 1968 tot het advies om Heilig Land Stichting te "moderniseren" en met name de joodse oorsprong van het christelijke geloof nadrukkelijker te belichten. Het museum werd vanaf toen minder evangelisch van aard en richtte zich meer op de totale cultuur uit de tijd. Daarna veranderde de oorspronkelijke naam H. Landstichting naar Bijbels Openluchtmuseum.

Ook werd in de jaren erna begonnen aan de reconstructie van een Via Orientalis (die nu de Romeinse stadsstraat heet), een straat zoals deze in de Romeinse tijd aangetroffen kon worden in het Midden-Oosten. Dit gebeurde onder leiding van de architect H.C. van de Leur. Halverwege de jaren 80 werd een hekwerk geplaatst tussen de katholieke begraafplaats en het museumgedeelte.

Verscheidene vroeg-katholieke bouwwerken en evangelische voorstellingen uit de eerste tijd van het openluchtmuseum hebben hun oorspronkelijke karakter verloren of zijn verplaatst naar de nabijgelegen begraafplaats. Een groot deel van het bestuur van de stichting achtte de rol van het christendom te nadrukkelijk aanwezig en wenste een op de interreligieuze dialoog ingerichte nieuwe opzet.

Herinrichting 1993[bewerken]

In 1993 werd onder monseigneur Ter Schure van Bisdom 's-Hertogenbosch een derde monotheïstische religie aan de museumaandacht toegevoegd: de islam, waarvoor het museum opnieuw werd ingericht. De wijze waarop dit gebeurde leidde in 2002 tot een groot meningsverschil tussen het museumbestuur en het bisdom, dat op dat moment werd geleid door de in 1998 benoemde bisschop Antoon Hurkmans. Deze eiste van de directie van het museum dat Jezus Christus en diens evangelie weer meer centraal zou komen te staan in het museum.

Hurkmans was ontevreden over de toegenomen aandacht voor andere religies en de afbreuk die dit zou doen aan de uniciteit van de christelijke boodschap en cultuur in Nederland. Ook de vermeende invloed van buitenaf die sponsoring uit het islamitisch sultanaat Oman met zich mee zou brengen, zette de relatie met het rooms-katholieke bisdom onder druk. De directie richtte daarom een nieuwe stichting op die buiten het bisdom om besluiten kon nemen. Dit leidde tot een tijdelijke verbetering van de relaties, omdat de kerkleiding van het bisdom heeft aangegeven dat er in deze tijd een meerwaarde zit in het tot elkaar brengen van de verschillende Abrahamitische religies.

In 2007 veranderde het museum naar zijn huidige naam en besloot de wintersluiting af te schaffen. De provincie Gelderland wees aan het begin van dat jaar een subsidieverzoek af, en verschillende andere sponsoren wilden zekerheid dat het bisdom niet alsnog sponsorgelden via het museum voor katholieke evangalisatieprojecten zou gaan gebruiken. Er is besloten om een gerechtelijke uitspraak te laten bepalen of het bisdom - dat bij de oprichting van de toenmalige Heilig Landstichting veel kapitaal investeerde - nog zeggenschap heeft over het museum. In januari 2008 oordeelde de rechtbank van Arnhem dat de bisschop deze invloed niet bezat; op 29 april tekende hij hoger beroep aan.

De bisschop van 's-Hertogenbosch heeft het hoger beroep ingetrokken. In 2009 oordeelde overigens ook de kerkelijke rechtbank dat de bisschop het niet bij het rechte eind had. Ook heeft het bisdom bij de oprichting in 1911 nooit geld geïnvesteerd in het museum. Het zijn steeds leken geweest die geld hebben gegeven en niet het kerkelijk gezag. Vandaar ook dat de rechtbanken negatief oordeelden richting bisschop. Volgens het civiele én kerkelijk recht kon de bisschop om die reden geen aanspraak maken op eigendomsrechten.

Op 7 september 2010 zijn op initiatief van het toen zittende bestuur van de Stichting Heilig Land Stichting de betrekkingen met het bisdom 's-Hertogenbosch genormaliseerd, nadat de nieuwe statuten op basis van de gerechtelijke uitspraken door de bisschop waren goedgekeurd.

Mevrouw Khadija Al-Lawati, de Omaanse ambassadeur in Nederland en decaan van het Corps Diplomatique in Den Haag maakte eind augustus 2007 bekend dat de Omaanse regering met een subsidie van 500.000 euro de herinrichting ondersteunt van Museumpark. Het sultanaat ondersteunt zo het initiatief voor een intercultureel museum dat educatie biedt over dat wat jodendom, christendom en islam bindt en dat is gericht op dialoog, voorlichting en debat. Mede dankzij deze gift werd er in 2011 een museummoskee gebouwd. Tevens werden er in oktober 2007 zeven multimediastations in werking genomen die bij de heropening van 2011 in het hoofdgebouw kwamen te staan. In de toekomstplannen van na 2012 zijn deze stations niet meer opgenomen.

Sluiting en doorstart vanaf 2012[bewerken]

Ooit trok het museumpark jaarlijks 80 duizend bezoekers, het worstelde echter met een tekort van vele tonnen per jaar. Tussen 16 november 2009 en 5 mei 2012 was museum alleen tijdens de zomerweekenden en voor cultuurhistorische groepsrondleidingen op afspraak geopend. Voor 57 medewerkers (waarvan 20 in vaste dienst) werd ontslag aangevraagd. De planning was om na een restauratie het museumpark in 2012 te heropenen. In de zomer van 2011 opende prinses Máxima een museummoskee en een Arabisch dorp.

In december 2011 werd bekend gemaakt dat het museumpark per 1 januari 2012 zijn deuren zou sluiten. Aanleiding was het besluit van de provincie Gelderland om een subsidieverzoek voor zes miljoen euro af te wijzen, en geen krediet te verstrekken van twee miljoen.[2] Vervolgens maakte de gemeente Groesbeek bekend de mogelijkheden te willen onderzoeken om het park alsnog open te houden.[3] De provincie Gelderland verstrekte daarop bijna tweehonderdduizend euro subsidie om op basis van een beperkt activiteitenplan een doorstart mogelijk te maken.[4] Op 5 mei 2012 heropende het park onder nieuwe leiding.[5] In het hoofdgebouw werd met een grote groep vrijwilligers een nieuwe tentoonstelling met de naam 'Toen God nog schreef' gerealiseerd. Deze tentoonstelling is de inleiding op het buitenmuseum waar een reis door de wereld van de drie heilige boeken centraal staat. Voor het jaar 2013 stelde de provincie nog eenmaal een beperkte exploitatiesubsidie beschikbaar.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Momenteel bestaat het museum uit een binnenmuseum, het joodse Beth Juda met Syrische boerderij en synagoge en de islamitisch Arabische karavanserai met daarnaast het bedoeïenenkamp als hart van het museum. Verder is er het Arabische dorp Bait al-Islam met moskee en de vroeg-christelijke en Romeinse Stadsstraat met mithrasruimte en kerk. Het bedoeïenenkamp ligt centraal omdat Abraham, een bedoeïen, de stamvader is van de drie Abrahamitische, monotheïstische godsdiensten die in het museumpark centraal staan.

In het binnenmuseum is een tentoonstelling met de naam Toen God nog schreef te zien, waar ingegaan wordt op de ontstaansgeschiedenis van de Tenach, Bijbel en Koran.

Het Jeruzalemhuis werd in september 2009 geopend. In dit huis is een maquette van de stad Jeruzalem ten tijde van het begin van de christelijke jaartelling te vinden. Vanaf 2013 wordt dit gebouw als Grieks huis gepresenteerd. Er is een tentoonstelling genaamd Het Houten Zwaard te zien waaraan de vertoning van een gladiatorenfilm is verbonden. De maquette van Jerusalem blijft opgesteld.

In 2013 wordt de Verborgen tuin geopend. Museumpark Orientalis kreeg deze tuin aangeboden door de staat Israël, die de tuin eerder in 2012 tentoonstelde op de Floriade van Venlo.

In de kersttijd is Orientalis geopend voor de traditionele kerststallenexpositie. Het museumpark heeft een van de grootste kerststallenverzamelingen van Nederland. Een groot gedeelte is afkomstig van de collectie Houtzager.

Fotogalerij[bewerken]

Trivia[bewerken]

Enige jaren kende het park een heuse tramverbinding op het terrein. Zie Trambedrijf van het Bijbels Openlucht Museum van de Heilig Land Stichting.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties