Museumstoomtram Hoorn-Medemblik

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Museumstoomtram Hoorn-Medemblik
Loc SHM 5 met locaalspoorrijtuigen onderweg te Twisk
Loc SHM 5 met locaalspoorrijtuigen onderweg te Twisk
Algemene informatie
Land Vlag van Nederland Nederland
Hoofdvestiging Hoorn
Actief 1968-heden
Website Museumstoomtram Hoorn-Medemblik
Beheer
Trajecten Hoorn - Medemblik
Trajectlengte 20
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Spoorlijn Hoorn - Medemblik
ABZlg uit Zaandam en uit Alkmaar
BHF 0 Hoorn
ABZrf naar Enkhuizen
eHST 1 Hoorn Koepoortsweg
eHST 2 Westerblokker
eBHF 4 Zwaag
eHST 5 Zwaagdijk
BHF 6 Wognum-Nibbixwoud
eABZlf tramlijn naar Schagen opgebroken
eHST 7 Wijzend
eBHF 9 Benningbroek-Sijbekarspel
eBHF 10 Abbekerk-Lambertschaag
eBHF 14 Midwoud-Oostwoud
BHF 16 Twisk
BHF 18 Opperdoes
eHST 19 Opperdoes Oosteinde
KBHFe 20 Medemblik
BOOT Toeristische bootdienst naar Enkhuizen
Sporenplan Hoorn (SHM in blauw, NS in zwart). Bron: www.sporenplan.nl
SHM lok 5 'Enkhuizen' rangeert met trein te Hoorn; 8 augustus 2008.

De Museumstoomtram Hoorn-Medemblik (SHM) voert met historisch stoomtrammaterieel een dienst uit op de toeristische spoorweg (museumlijn) Hoorn - Medemblik. Het bedrijf exploiteert ook, in samenwerking met Rederij Gebhard, de bootdienst MedemblikEnkhuizen met het museumschip MS Friesland.

Dit zijn twee van de drie onderdelen van de 'Historische Driehoek', een dagtocht die men kan maken tussen de Westfriese steden Hoorn, Medemblik en Enkhuizen, waarbij de derde zijde van de driehoek gevormd wordt door de spoorlijn Hoorn - Enkhuizen met de reguliere treindienst van de NS.

Het museum maakt gebruik van het voormalige goederen- en rangeeremplacement van station Hoorn. De eerste ritten met museummaterieel werden hier op 23 mei 1968 gemaakt. Hiervoor werd gebruikgemaakt van de locs 18 en 30 met NS-Blokkendoosrijtuigen. Ter gelegenheid van het veertigjarig jubileum werden op 1 mei 2008 deze ritten met dezelfde materieelsamenstelling herhaald.

In de daarop volgende jaren ontwikkelde zich het museale en toeristische stoomtrambedrijf zoals dat momenteel bestaat.

Het stoomtrambedrijf herinnert aan de vele stoomtrambedrijven zoals die tussen 1879 en 1966 in Nederland bestonden. Als leidraad voor de stoomtram wordt het jaar 1926 aangehouden.

Geschiedenis[bewerken]

Lijn en stations[bewerken]

Niet alleen het rollend materieel, maar ook de entourage van de lijn draagt bij tot het historische karakter van de tramdienst, zoals de gerestaureerde stationsgebouwen te Wognum-Nibbixwoud, Twisk en Opperdoes en het seinhuis te Hoorn, dat afkomstig is uit Kesteren. Het station te Medemblik is tussen december 2006 en juli 2007 in historische staat gerestaureerd.

Nog in particuliere handen zijn de stationsgebouwen van Abbekerk-Lambertschaag, Benningbroek-Sijbekarspel en Zwaag, alsmede de overwegwachterswoning te Zwaagdijk. Het stationsgebouw van Midwoud-Oostwoud werd in 1969 afgebroken, ook het haltegebouw van Westerblokker bestaat niet meer. De gemeenteraad van Medemblik heeft op 10 september 2007 besloten om het stationsgebouw van Abbekerk-Lambertschaag aan te kopen. Het is mogelijk dat het stationsgebouw ter beschikking wordt gesteld aan de museumstoomtram.[1]

Op het emplacement te Hoorn prijkt het voormalige seinhuis uit Kesteren. De mechanische beveiligingsapparatuur is in werkende staat en aangepast voor de bediening van wissels en seinen op het SHM-emplacement. Het handeltoestel is van het type HSM.

Reizigersaantallen
2009 2010 2013
Passagiers 124.000 128.000 138.382

Kenniscentrum[bewerken]

In Hoorn bevindt zich ook het Kenniscentrum over de Geschiedenis van de Stoomtram in Nederland: Het Stoomtram Documentatie Centrum (SDC).

Bedrijfsstructuur[bewerken]

Er zijn vier juridische entiteiten, waarvan drie stichtingen en een vennootschap. Het museale bezit – historisch materieel en gebouwen - is ondergebracht in de Stichting Beheer Museumstoomtram (SBM). De railinfrastructuur is ondergebracht in de Stichting Beheer Spoorlijn (SBS). De BV exploitatiemaatschappij Museumstoomtram (BEM) is de vennootschap waarin het vervoer en aanverwante activiteiten zijn ondergebracht. Al het personeel is in dienst van de vennootschap. De gecertificeerde aandelen in bezit van de West-Friese gemeenten zijn ondergebracht in de Stichting Administratie Kantoor (SAK).[2]

Een groot deel van de medewerkers zijn vrijwilligers.

Rollend materieel[bewerken]

Locomotieven[bewerken]

De Stoomtram Hoorn – Medemblik beschikt over een belangwekkende collectie historisch stoomtrammaterieel, waaronder twee rijvaardige vierkante stoomtramlocomotieven, locomotief 8 van de voormalige HTM (gebouwd door Machinefabriek Breda) en locomotief 18 van de voormalige GSM (gebouwd door Henschel). Voorts de Verhoop-locomotief LTM 26 en loc NS 7742 'Bello', afkomstig van de in 1955 opgeheven tramlijn Alkmaar - Bergen - Bergen aan Zee. Andere rijvaardige stoomlocomotieven zijn de 'La Meuse' loc 5, en de 'Jung' locomotieven 16 en 30. In herbouw is loc Neuehoffnungshütte II, type NS 6500, als NS 6513. Niet rijvaardig is WSM-locomotief 23. Voorts is diesellok NTM 101, afkomstig van de Nederlandsche Tramweg Maatschappij, sinds het gereedkomen van de restauratie in 2013 beschikbaar gekomen. Voor rangeerwerk is de in oorspronkelijke staat gebrachte NS Sik 288 op het emplacement Hoorn aanwezig.

Rijtuigen en wagens[bewerken]

Een reportage van het Polygoonjournaal uit 1971 over de dan nog jonge museumspoorlijn, waarin loc 30 met drie rijtuigen

Ook bezit de museumtram een fraaie collectie houten stoomtramrijtuigen, waarvan bedrijfsvaardig de 21 en 22 van de Gooische Stoomtram (GSM), de 370 en 395 van de Rotterdamsche Tramweg Maatschappij (RTM), de AB 6 van de tramlijn Zutphen - Emmerik (ZE; Gelderse Tram), de C 205 van de Friese tram (NTM), rijtuig AB 24 van de Stoomtram-Maatschappij Breskens - Maldeghem (SBM) en rijtuig AB 8 van de Zeeuwsch-Vlaamsche Tramweg-Maatschappij (ZVTM). In restauratie is rijtuig RTM 334.

Verder is nog een flink aantal goederentramwagens gerestaureerd, veelal uit teruggevonden wagenbakken, die na opheffing van trambedrijven nog tientallen jaren als schuurtjes dienstdeden. Dienstvaardig zijn goederenwagens van de NTM (Nederlandsche Tramweg Maatschappij), OG (Oostelijk Groningen), EDS (Drentse tram, zie DSM) en TNHT (Waterlandse tram). In restauratie is veewagen NTM F63.

Het historisch Nederlands stoomtrammaterieel in de verzameling is afkomstig uit 10 van de vroegere 11 provincies, namelijk niet uit Noord-Brabant. (Daarin laten we de naoorlogse provincie Flevoland, waar nooit stoomtrams hebben gereden, buiten beschouwing.) Bedrijfsvaardig Nederlands stoomtrammaterieel is aanwezig uit 9 van de 11 provincies, namelijk nog niet uit Utrecht en Noord-Brabant.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen de bovenstaande rijtuigen met een museaal karakter en niet-museale rijtuigen van Oostenrijkse (voorheen ook Zwitserse) oorsprong.

Dienstregeling en dagelijkse gang van zaken[bewerken]

De tram rijdt ongeveer 6 maanden per jaar, 6 dagen per week (niet op maandag), plus enkele maanden alleen in het weekend, één keer per dag van Hoorn (vertrektijd 11.00 uur) naar Medemblik en terug; in augustus en andere vakantieperioden vaker.

  • De tram met vertrektijd 11.00 uur vanuit Hoorn bestaat altijd uit lokaalspoorrijtuigen, dat wil zeggen 'de Oostenrijkers' (voorheen zo nodig aangevuld met één of meer 'Zwitsers'; een enkele keer geheel uit de Zwitsers), maar nooit uit Nederlandse houten tramrijtuigen. De Zwitserse rijtuigen zijn eind 2012 teruggekeerd naar Zwitserland. Locomotieven: meestal de 26 of 5; soms de 16, 'Bello' of de 30.
  • De tram van 13.30 uur bestaat uit Nederlandse houten tramrijtuigen, en een aantal tramgoederenwagens, inclusief een postbagagewagen met postconducteur. Locomotieven: 30 (mei- en herfstvakantie) of 'Bello' (hoogseizoen).
  • De tram van 10.00 uur (di/wo/do. in het hoogseizoen) is de tram met de 'vierkante' tramlocomotief. Deze bestaat uit Nederlandse houten tramrijtuigen. Locomotief: 8 (begin van het hoogseizoen) of 18 (tweede helft hoogseizoen).
  • De trams van 10.00 uur en 13.30 uur bestaan in hun geheel uit Nederlandse railmonumenten. De tram van 10.00 uur is een klassieke Nederlandse stoomtram. Lok 8 is de enige die gebruik maakt van de standpijp (waterkraan) in Wognum.
  • De tram van 15.30 uur van Hoorn naar Wognum: op de zaterdagen in voor- en naseizoen bestaat deze uit enkele houten tramrijtuigen. Locomotief: de lok van de tram van 11.00 uur. Op de di/wo/do. in het hoogseizoen wordt deze tram echter gereden met het houten lokaalspoorrijtuig NS C 290. Dat wil zeggen tot het moment dat er voldoende tramrijtuigen beschikbaar voor zijn om ook dan met trammaterieel te rijden.
  • Er is geen draaischijf, keerdriehoek of keerlus. De stoomlocomotieven van de SHM rijden achterwaarts (dus met machinistenhuis vóór) van Hoorn naar Medemblik en vooruit (dat wil zeggen met schoorsteen vóór, dit geldt dus ook voor de 'vierkante' tramlocomotieven) van Medemblik naar Hoorn.

Materieeloverzicht[bewerken]

Tractievoertuigen[bewerken]

Nummer Tractie Maatschappijnummer en naam Bouwjaar (fabriek) Monumentenregister Afbeelding
Locomotieven
Loc 5 Stoom "SHM 5 Enkhuizen" 1929 (Société de La Meuse) B-status SHM Loc 5.jpg
Loc 8 Stoom "HTM 8 Ooievaar" 1904 (Backer & Rueb, Breda) A-status Loc HTM 8.jpg
Loc 16 Stoom "SHM 16 Medemblik" 1943 (Arnold Jung Locomotivfabr.) Loc SHM 16.jpg
Loc 18 Stoom "GS 18 Leeghwater" 1921 (Henschel & Sohn, Cassel) A-status Loc GS 18.jpg
Loc 23 Stoom "WSM 23 H.J.H. Modderman" 1918 (Orenstein & Koppel A.G.) A-status
Loc 26 Stoom "LTM 26 Ir.P.H. Bosboom" 1922 (Hannoverische Machinenfabr.) A-status Loc LTM 26.jpg
Loc 30 Stoom "SHM 30 Hoorn" 1908 (Arnold Jung) A-status Loc SHM 30.jpg
Loc 6513 Stoom "Neuehoffnungshütte II",
overeenkomend met SS 601-612 (later NS 6501-6512)
1887 (Hohenzollern A.G.)[3] Loc NS 6513.jpg
Loc 7742 Stoom "NS 7742 Bello" 1914 (Berliner Maschinenbau A.G.) A-status Loc NS 7742.jpg
Loc 35 Diesel "SHM 35 Griezel" 1975 (LOWA Lokomotivbau Karl Marx) SHM 35, Griezel.JPG
Loc 47 Diesel "SHM 47 Pluisje" 1925 (Orenstein & Koppel A.G.) C-status
Loc 49 Diesel "SHM 49 Gruisje" 1960 (Schöma Fritz Schöttler GmbH)
Loc 101 Diesel "NTM 101" 1935 (Kromhout, Amsterdam) A-status Loc NTM 101.jpg
Loc 162 Diesel "NS 162" 1941 (Vulcan Foundry Ltd, Engeland) Loc NS 162.jpg
Loc 271 Diesel "NS 271" 1938 (Werkspoor, Amsterdam) Loc NS 271.jpg
Loc 288 Diesel "NS 288" 1938 (Centrale Werkplaats NS, Zwolle) Loc NS 288.jpg
Loc 346 Diesel "NS 346" (plukloc) 1950 (Werkspoor, Amsterdam)
Motorrijtuigen
Motorrijtuig 14 Diesel "GoTM 14" 1929 (Nordwaggon, Bremen) A-status
Motorrijtuig 40 Diesel "WSM 40" 1923 (Deutsche Werke, Kiel) A-status
Rijdende stoomspoorkraan
Rijdende spoorkraan 39 Stoom "SHM 39" 1946 (Koninklijke Maatschappij 'De Schelde') B-status SHM 39.jpg
Werkmaterieel
Werkmaterieel 51 Diesel "SHM 51" 1964 (Fa. Cemafer)
Werkmaterieel 78 Benzine "NS 78" 1953 (Fa. D. Wickham en Co. LTD.)

Rijtuigen en wagens[bewerken]

Nummer Maatschappijnummer en naam Bouwjaar (fabriek) Monumentenregister Afbeelding
Tramrijtuigen
Rijtuig 6 (AB6) "ZE AB6" 1902 (Pennock en Co, Den Haag) B-status Rijtuig ZE AB 6.jpg
Rijtuig 8 (AB8) "ZVTM AB8" 1916 (Allan, Rotterdam) A-status Rijtuig ZVTM AB 8.jpg
Rijtuig 21 "GoTM 21" 1915 (Allan, Rotterdam) B-status Rijtuig GTM AB 21.jpg
Rijtuig 22 "GS 22" 1904 (Waggon und Maschinenbau A.G, Görlitz) A-status Rijtuig GS AB 22.jpg
Rijtuig 24 (AB24) "SBM AB24" 1927 (Allan, Rotterdam) B-status Rijtuig SBM AB 24.jpg
Rijtuig 27 (BC27) "OG BC27" 1917 (Beijnes, Haarlem) A-status
Rijtuig 34 "OSM 34" 1910 (Allan, Rotterdam) A-status
Rijtuig 87 (BC87) "NTM B87" 1920 (Werkspoor, Amsterdam) B-status
Rijtuig 205 (C205) "NTM C205" 1915 (Werkspoor, Amsterdam) A-status Rijtuig NTM C 205.jpg
Rijtuig 334 (AB334) "RTM AB334" 1898 (S.A. de Construction 'la Métallurgique', Nijvel) B-status
Rijtuig 341 (AB341) "RTM AB341" 1900 (S.A. de Construction 'la Métallurgique', Nijvel) C-status
Rijtuig 370 (AB370) "RTM AB370" 1905 (Compagnie centrale de construction, Haine St. Pierre) C-status Rijtuig RTM AB 370.jpg
Rijtuig 395 (AB395) "RTM AB395" 1906 (Allan, Rotterdam) C-status Rijtuig RTM AB 395.jpg
Rijtuig 423 (BC423) "NS BC423" 1920 (Werkspoor, Amsterdam) B-status
Rijtuig 425 (BC425) "NS BC425" 1920 (Werkspoor, Amsterdam) A-status
Rijtuig 1502 (BD1502) "LTM BD1502" 1922 (Beijnes, Haarlem) B-status
Rijtuig 1504 (B1504) "LTM B1504" 1922 (Beijnes, Haarlem) A-status
Rijtuig 19 (B19) "SHM B19" 1951 (NMVB-Werkplaats Kuregem)
Rijtuig 20 (B20) "SHM B20" 1944 (NMVB-Werkplaats Kuregem)
Lokaalspoorrijtuigen
Rijtuig 51 (B51) "SHM B51" 1950 (ÖBB Werkplaats, Simmering) Rijtuig SHM BC51.jpg
Rijtuig 52 (BC52) "SHM BC52" 1953 (ÖBB Werkplaats, St. Pölten) SHM Rijtuig BC52.jpg
Rijtuig 53 (BC53) "SHM BC53" 1950 (ÖBB Werkplaats, St. Pölten)
Rijtuig 54 (B54) "SHM B54" 1950 (ÖBB Werkplaats, Simmering) SHM Rijtuig B54.jpg
Rijtuig 55 (BC55) "SHM BC55" 1950 (ÖBB Werkplaats, Simmering) Rijtuig SHM BC 55.JPG
Rijtuig 56 (B56) "SHM B56" 1950 (ÖBB Werkplaats, St. Pölten)
Rijtuig 57 (BC57) "SHM BC57" 1951 (ÖBB Werkplaats, St. Pölten) Rijtuig SHM BC 57.JPG
Rijtuig 58 (C58) "SHM C58" 1954 (ÖBB Werkplaats, St. Pölten) Rijtuig SHM C58.jpgSHM Rijtuig C58 interieur.jpg
Rijtuig 59 (B59) "SHM B59" 1954 (ÖBB Werkplaats St. Pölten) Rijtuig SHM B59.jpgSHM Rijtuig B59 Interieur.jpg
Restauratierijtuig 60 (Buf60) "SHM Buf 60" 1951 (ÖBB Werkplaats, St. Pölten) Rijtuig SHM Buf 60.JPGRijtuig SHM Buffetrijtuig.jpg
Rijtuig 61 (B61) "SHM B61" 1954 (ÖBB Werkplaats St. Pölten) SHM Rijtuig B61-1.jpgSHM B61 Rijtuig Interieur.jpg
Rijtuig 290 (C290) "NS C290" 1917 (Werkspoor, Amsterdam) A-status SHM Rijtuig NS C290.jpg
Post/bagagewagens
Post/bagagewagen 3 (D3) "SBM D3" 1913 (Allan, Rotterdam)
Post/bagagewagen 5 (D5) "SBM D5" 1926 (Allan, Rotterdam) B-status
Post/bagagewagen 6 (D6) "NTM D6" 1903 (Werkspoor, Amsterdam) A-status Wagen NTM D6.JPG
Conducteur/bagagewagen 1 (P1) "NTM P1" 1888, 1930 (Beijnes, Haarlem) A-status Wagen NTM P1.jpg
Conducteur/bagagewagen 8 (P8) "NTM P8" 1915 (Werkspoor, Amsterdam) C-status
Goederenwagens
Gesloten goederenwagen 3 (E3) "NTM E3" 1915 (Werkspoor, Amsterdam) C-status
Postwagen 5 (LD 5) "NCS LD 5" 1914 (Allan, Rotterdam) C-status
Koppelwagen 9 (K9) "NTM K9" 1916 (Werkspoor, Amsterdam) A-status Wagen NTM K9.jpg
Koppelwagen 10 (K10) "NTM K10" 1916 (Werkspoor, Amsterdam) C-status
Gesloten goederenwagen 12 (EE12) "DSM EE12" 1929 (DSM-werkplaats Dedemsvaart) A-status
Koppelwagen 16 (K16) "NTM K16" 1924 (NTM-werkplaats, Drachten) C-status
Gesloten goederenwagen 21 (E21) "NTM E21" 1915 (Werkspoor, Amsterdam) B-status
Gesloten goederenwagen 21 "NHTM 21" 1897 (S.A. de Construction 'la Métallurgique', Nijvel) B-status
Open goederenwagen 38 "NHTM 38" 1908 (Pennock en Co, Den Haag) A-status
Veewagen 57 (F57) "NTM E57" 1913 (Werkspoor, Amsterdam) A-status
Gesloten goederenwagen 59 (D59) "ZVTM D59" 1930 (La Brugeoise) C-status
Veewagen 63 (F63) "NTM F63" 1913 (Werkspoor, Amsterdam)
Gesloten goederenwagen 67 (E67) "NTM E67" 1911 (Werkspoor, Amsterdam) A-status Wagen NTM E67.jpg
Gesloten goederenwagen 75 (E75) "NTM E75" 1913 (Werkspoor, Amsterdam) C-status
Gesloten goederenwagen 85 "EDS 85" 1930 (Noord Nederlandse Machinefabriek, Winschoten) A-status EDS 85-VI.JPG
Veewagen 88 (F88) "NTM F88" 1921 (Werkspoor, Amsterdam) C-status
Gesloten goederenwagen 102 (E102) "OG E102" 1930 (La Brugeoise) C-status
Gesloten goederenwagen 128 (E128) "NTM E128" 1921 (Werkspoor, Amsterdam) C-status NTM e128-III.JPG
Gesloten goederenwagen 134 (E134) "NTM E134" 1921 (Werkspoor, Amsterdam) C-status
Gesloten goederenwagen 160 (CHA160) "NS CHA160" 1867 (HIJSM-werkplaats Haarlem) A-status
Gesloten goederenwagen 167 (E167) "NTM E167" 1921 (Werkspoor, Amsterdam) C-status
Gesloten goederenwagen 208 "MBS 208" 1913 (Allan, Rotterdam)
Gesloten goederenwagen 406 (Dt406) "NS Dt406" 1921 (Werkspoor, Amsterdam) B-status
Gesloten goederenwagen 579 (CHD579) "HIJSM CHD579" 1888 (HIJSM-werkplaats Haarlem) C-status
Open goederenwagen 59221 "NS 59221" Onb. (Werkspoor, Amsterdam) A-status
Open goederenwagen 172384 "NS 172384" Onb. (Werkspoor, Amsterdam) C-status
Open goederenwagen 172443 "NS 172443" 1907 (Werkspoor, Amsterdam) C-status
Open goederenwagen 172473 "NS 172473" 1913 (Werkspoor, Amsterdam) C-status SHM Goederenwagon NS 172473.JPG
Verblijfswagen 81 "SHM 81" 1954 (Werkspoor, Amsterdam) SHM 81, Hoorn.jpeg
Rongenwagen 83 "SHM 83" 1958 (Werkspoor, Amsterdam)
Rongenwagen 84 "SHM 84" 1958 (Werkspoor, Amsterdam)
Rongenwagen 85 "SHM 85" 1958 (Werkspoor, Amsterdam)
Rongenwagen 86 "SHM 86" 1958 (Werkspoor, Amsterdam)
Zelflosser 87 "SHM 87" 1961 (Talbot, Aken)
Zelflosser 88 "SHM 88" 1961 (Talbot, Aken)
Rongenwagen 89 "SHM 89" 1960 (Werkspoor, Amsterdam)
Ketelwagen 102 "SHM 102" 1946 (Zielona Gorá, Polen) C-status SHM Ketelwagen 102.JPG
Gesloten goederenwagen 105 "SHM 105" 1957 (Wagonfabriek Lindner, Ammendorf)
Open goederenwagen 157 "SHM 157" 1928 (de La Hestre) Wagen SHM 157.JPG
Gesloten goederenwagen 5060 "NS 5060" 1954 (Werkspoor, Amsterdam) C-status
Gesloten goederenwagen 24676 "NS 24676" 1929 (Werkspoor, Amsterdam) C-status SHM Gesloten goederenwagen 24676.jpg
Ketelwagen 67081 "NS 67081" 1954 (Rastatt, Duitsland) C-status SHM Ketelwagen 67081.jpg
Rongenwagen 87802 "NS 87802" 1942 (Beijnes, Haarlem) C-status

Galerij Infrastructuur[bewerken]

Trivia[bewerken]

Film[bewerken]

Scènes bij de Museumstoomtram zijn te zien in de speelfilm The Riddle of the Sands uit 1979, met Michael York. Deze film speelt zich deels af in de omgeving van Emden. Station 'Emden' is station Medemblik, station 'Bensersiel' is station Twisk.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen[bewerken]

  1. Voorstel aankoop station Abbekerk-Lambertschaag, Burgemeester en Wethouders van de gemeente Medemblik, 7 augustus 2007
  2. http://www.museumstoomtram.nl/stoomtram/Home/Actueel/documents/RapportAndersson.pdf
  3. Restauratie locomotief NS 6513 van start (locaalspoor.nl)