Mythe
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Mythe (Grieks: mythos; μυθος) betekende oorspronkelijk in het Grieks gesproken woord, verhaal. De betekenis is afhankelijk van de context:
- Al vanaf Homerus krijgt het de betekenis, die we als hoofdbetekenis moeten zien: heilig, overgeleverd verhaal van een volk over zijn herkomst en godsdienst.
- Vanaf de 19e eeuw wordt het begrip mythe gehanteerd door wetenschappen als psychologie, culturele antropologie en sociologie met een specifieke betekenis van het begrip mythe.
- Daarnaast betekent het begrip mythe in het dagelijks spraakgebruik niet veel meer dan een als waar aangenomen verzinsel; in deze betekenis spreekt men ook wel over een Broodjeaapverhaal. Maar dan is dit begrip eigenlijk niet meer te onderscheiden van termen als: fabeltje, sprookje. Met het begrip mythe probeert men een persoonlijk held tot halfgod te verheffen.
In tegenstelling tot sage, sprookje en fabel gaat het bij mythen over goden en halfgoden.
Inhoud |
[bewerken] Kenmerkend voor de mythe
Mythe is in de oorspronkelijke, godsdiensthistorische zin een verhaal over daden van goden, halfgoden of goddelijke voorouders, in de ‘mythische’ oertijd verricht en voor er geschreven taal bestond, waardoor de wereld geschapen en/of geordend werd en de cultuur ontstond. De mythe geeft zin aan de cultuur en bindt als gemeenschappelijke geloofsbelijdenis.
Men onderscheidt typen mythe:
- kosmogonische mythen: over de schepping van de wereld en van de mens over het ontstaan van de goden
- etiologische (verklarende) mythen: over het ontstaan van de cultuur (bijv. de cultus of de sociale gebruiken), over het heil van de mens en over de toekomst van de kosmos en van de enkeling.
- theologische mythe: in zo'n mythe spelen de goden een grote rol, en wordt verklaard hoe de wereld in elkaar zit.
- eschatologische (ondergang) mythe: over de ondergang van de wereld.
[bewerken] Cultus - eredienst
De mythe maakt een gebeuren in de oertijd tot model van zijn dagelijks handelen. Als voorbeeld: de dagelijkse opgang van de zon wordt gezien als herhaling van het scheppingsgebeuren, van de overwinning van de god op zijn vijanden, van het licht op de duisternis. Elke cultus heeft zijn eigen mythen, die niet zelden gedurig worden gereciteerd of uitgebeeld, opgevoerd in de eredienst. Het gebeuren van de oertijd wordt zo model voor heden en toekomst.
- Voorbeeld: de Griekse mysteriën
[bewerken] Mythisch wereldbeeld
Het complex van de hele verzameling mythen noemt men wel het mythisch wereldbeeld: de wijze waarop in religies van schriftloze volken (maar ook vele andere religies) het wereldgebeuren wordt uitgelegd. Bij de Grieken blijken de mythen vaak in talloze varianten voor te komen. Bij de tragedies kan men (gezien de daarvan goed bekende historische context)soms aardig vermoeden wat de onderliggende reden was bij de keus, weergave en inhoud van bestaande mythen
- Het mythisch wereldbeeld is niet star. In de tragedies zijn voorbeelden aanwijsbaar dat vrij moeiteloos wordt aangepast aan de voor dat moment verkieslijke politieke correctheid.
Mythen waren er ook om allerlei onverklaarbare fenomenen in de omgeving te verklaren op een moment dat de wetenschap dat nog niet kon. Ze kunnen geografische namen verklaren, maar ook plaatselijke gebruiken, machtsverhoudingen en natuurfenomenen zoals seizoenen. Meestal is er sprake van een goddelijke tussenkomst.
[bewerken] Benadering in specifieke samenhang
- Voor het begrip mythe binnen de culturele antropologie zij verwezen naar E.B. Tylor, Émile Durkheim, Bronislaw Kaspar Malinowski, Claude Lévi-Strauss en James George Frazer.
- Voor het begrip mythe binnen de psychologie zij verwezen naar Carl Gustav Jung .
- In de sociologie wordt de term mythe gebruikt in verband met het begrip ideologie: een als juist aanvaarde, maar ongefundeerde en dikwijls irrationele rechtvaardiging van een bepaalde sociale orde of van het streven van een bepaalde groep. Een voorbeeld van een mythe met een dergelijke functie is de leer van de meerwaardigheid van het eigen volk of ras (bijv. in het nationaal-socialisme).
Verder relevant:
Roland Barthes; Egyptische beschaving; Germaanse godsdienst; Griekse cultuur; Griekse mythologie; individuele mythologie; Noordse mythologie; Perzische cultuur; Jacob en Wilhelm Grimm en Latijnse letterkunde
