NK-cel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Natural killer cel

Natural killer cellen ofwel NK-cellen zijn grote lymfocyten die behoren tot het niet-specifieke immuunsysteem en die een rol spelen bij celdoding en uitscheiding van cytokinen die worden gebruikt tegen pathogenen.

Werking[bewerken]

NK-cellen zijn constant bezig de cellen die ze tegenkomen te 'scannen' op MHC-I-moleculen die eiwitten presenteren die in de cel geproduceerd worden. Samen met de koppeling van enkele andere eiwitten aan de eiwitten op de NK-cel, geeft het MHC-I-eiwit via de buitenkant het signaal dat er met de binnenkant van de cel niets mis is. Sommige virussen, maar ook gemuteerde tumorcellen, zorgen ervoor dat de expressie van MHC-moleculen aan de buitenkant van de cel (op de celmembraan) wordt verstoord. De NK-cel krijgt zo geen compleet signaal en zal de cel vernietigen. Daartoe heeft een NK-cel blaasjes met enzymen bij zich. Deze zogenaamde (azurofiele cytoplasmatische) granules zijn gevuld met de enzymen perforine en granzyme. De poriën vormende perforinemoleculen en granzymen induceren apoptose in de aangevallen cel als zij door degranulatie vrijkomen. Daarnaast kunnen NK-cellen abnormale cellen doden middels de moleculen Fas ligand (FasL) en TRAIL die zij tot expressie brengen op hun celmembraan.[1] De NK-cellen die voornamelijk als functie het doden van eigen cellen hebben zijn herkenbaar aan lage expressie van CD56 op de celmembraan (de CD56dim NK-cellen).[2]

NK-cellen produceren ook signaalmoleculen die een belangrijke rol spelen in de afweer. Dit zijn o.a. INF-alfa, -bèta (interferon alfa en bèta), TNF-alfa (tumornecrosefactor alfa), TNF-gamma, GM-CSF (granulocyte macrophage-colony stimulating factor), en IL-2 (interleukine-2) die de functie van het pathogeen verstoren en andere cellen van het immuunsysteem kunnen activeren. In de NK-celpopulatie die veel CD56 tot expressie brengt op zijn celmembraan (CD56bright NK-cellen) vindt men de NK-cellen die veel van deze cytokines produceren.[2]

NK-cellen zijn werkzaam totdat het specifieke immuunsysteem in werking treedt en er CD8 cytotoxische T-cellen worden geproduceerd die de celdoding (apoptose) overnemen. De Natural Killer cellen worden dan geïnactiveerd door de IL-10 (interleukine-10) die geproduceerd wordt door de CD8 T-cellen.

Recent onderzoek suggereert dat NK-cellen niet alleen in staat zijn om humane cellen, maar ook pathogene schimmels te doden door secretie van IFN-gamma en degranulatie.[1][3]

Indeling van afweercellen[bewerken]

De NK-cellen behoren tot de zogenaamde 'aangeboren' afweer en hebben in tegenstelling tot andere lymfocyten geen antigeen nodig om een geïnfecteerde cel te herkennen. NK-cellen behoren dus niet tot B-lymfocyten of T-lymfocyten, maar vormen een aparte soort. NK-cellen differentiëren van de lymfoïde progenitor cellen in het beenmerg die weer op hun beurt afkomstig zijn van de hematopoïetische stamcellen.

Overzicht hematopoëtische stamcel rode beenmerg[bewerken]

Hematopoëse
Leukopoëse Erytropoëse Trombopoëse

Myeloblast

Monoblast

Lymfoblast
Pro-erytroblast
Megakaryoblast
Erytroblast
Normoblast
Promyelocyt Monocyt Lymfocyt Reticulocyt Megakaryocyt
Neutrofiele
granulocyt
Basofiele
granulocyt
Eosinofiele
granulocyt
Macrofaag B-cel T-cel NK-cel Mastocyt Erytrocyt Trombocyt
Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b Bouzani M, Ok M, McCormick A, Ebel F, Kurzai O, Morton CO, Einsele H, Loeffler J (2011). Human NK cells display important antifungal activity against Aspergillus fumigatus, which is directly mediated by IFN-γ release. J Immunol. 187: 1369-76 . PMID:21697457.
  2. a b Jang YS, Kang W, Chang DY, Sung PS, Park BC, Yoo SH, Park YW, Shin EC (2013). CD27 engagement by a soluble CD70 protein enhances non-cytolytic antiviral activity of CD56bright natural killer cells by IFN-γ secretion. Clin Immunol. 149: 379-87 . PMID:24211844.
  3. Li SS, Kyei SK, Timm-McCann M, Ogbomo H, Jones GJ, Shi M, Xiang RF, Oykhman P, Huston SM, Islam A, Gill MJ, Robbins SM, Mody CH (2013). The NK receptor NKp30 mediates direct fungal recognition and killing and is diminished in NK cells from HIV-infected patients. Cell Host Microbe. 14: 387-97 . PMID:24139398.