Naardermeer

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Zie Naardermeer (mogelijke gemeente) voor de mogelijk toekomstige fusiegemeente
Naardermeer
Natuurgebied in Nederland Vlag van Nederland
Naardermeer
Naardermeer
Situering
Provincie Vlag Noord-Holland Noord-Holland
Gemeente Naarden
Coördinaten 52° 19′ NB, 5° 6′ OL
Detailkaart
Natura 2000 gebied
Natura 2000 gebied
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische kaart van het Naardermeer, dec.2013

Het Naardermeer is een beschermd natuurgebied in het Gooi, gelegen tussen Muiderberg, Naarden, Hilversumse Meent en Weesp. Het is een plassengebied met riet, hooiland en moerasbos. Het biedt plaats aan veel moerasplanten en -dieren, waaronder unieke zoals aalscholvers. Het was het eerste gebied dat de Vereniging Natuurmonumenten na haar oprichting in 1906 aankocht om te beschermen. Het gebied is beperkt toegankelijk voor bezoekers; er zijn ook georganiseerde wandelingen en vaartochten.

Geschiedenis[bewerken]

Het begin[bewerken]

Het Naardermeer behoort tot de weinige nog bestaande natuurlijke wateren in het westen van Nederland en is daarom aardkundig waardevol. De meeste andere huidige wateren in West-Nederland zijn pas enkele eeuwen geleden door turfwinning ontstaan, maar de eerste contouren van het Naardermeer ontstonden al ongeveer 4000 jaar geleden doordat de Vecht, die voor de twaalfde eeuw via moerasgebieden en binnenmeren naar een uitgestrekt Waddengebied stroomde, geregeld buiten zijn oevers trad en daarbij grote stukken uit de venige oevers sloeg.

Midden dertiende eeuw werd de Vecht ingedijkt en ook langs het Naardermeer werd een aantal dijken aangelegd. Aan de noordzijde de Keverdijk en aan de zuidzijde de Broekdijk. In 1383 werd de verbinding tussen de Vecht en het Naardermeer nabij het gehucht Uitermeer afgedamd door de bouw van de Uitermeerse dam. Hierdoor werd de invloed van de Zuiderzee uitgebannen en was niet langer sprake van eb en vloed. In een manuscript van het Hof van Holland uit 1567, ontcijferd door Lex Ritman, werd gewezen op de walen (kolkgaten) die bij dijkbreuken binnen de genoemde dijken waren ontstaan in de tijd dat de Zuiderzee via de benedenloop van de Vecht, vooral bij zeewind, vrij spel had. Na deze afdamming begon, aanvankelijk vooral aan de westzijde, verlanding plaats te vinden.

Droogleggingen[bewerken]

Tussen 1623 en 1629 werd het meer drooggelegd, maar in 1629 werd het weer onder water gezet om Amsterdam te beschermen tegen oprukkende Spaanse troepen. In 1883 werd een nieuwe poging gewaagd het meer droog te malen, maar het bleek te duur om het zware kwelwater uit het Gooi weg te pompen. In 1886 zette men het gemaal weer stil. In het zuidoosten van het meer bleef een gebied wegens de zware kwelstromen buiten de bemaling. In de Bovenste Blik, het gebied achter de Siepeltjeskade, kon zich hierdoor een rijkere begroeiing handhaven. De machinetochten en kavelsloten uit deze tijd zijn nog op veel plaatsen in het meer te herkennen. Een van de molens die voor de drooglegging was gebouwd, De Onrust, functioneert nog altijd als bemaling van het Naardermeer.

Plannen voor vuilstort[bewerken]

Aan het begin van de 20e eeuw liet de gemeente Amsterdam haar oog vallen op het gebied. Het zou zijn gaan dienen als vuilstortplaats, ware het niet dat daar veel verzet tegen bestond. Voor de natuurliefhebbers Jac. P. Thijsse en Eli Heimans was het plan de aanleiding om de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland op te richten. De vereniging kocht het gebied voor ƒ 155.000,-; de rente op de daartoe afgesloten lening werd terugbetaald met de opbrengsten uit jacht, visserij en het snijden van riet.

Spoorlijnen[bewerken]

In 1874 werd de Oosterspoorweg tussen Amsterdam en Amersfoort in gebruik genomen, deze spoorlijn doorsnijdt van west naar oost het Naardermeer. In 1987 volgde de Flevolijn, die langs de noordkant van het gebied loopt. Ten westen van het Naardermeer werd begin 21e eeuw nog de Gooiboog aangelegd. Om het landschap te ontzien werden de aansluitingen tussen de Oosterspoorweg en de Flevolijn niet met de gebruikelijke fly-overs, maar met dive-unders gerealiseerd.

Recente ontwikkelingen[bewerken]

Bioscoopjournaal uit 1964 over het Naardermeer

Wegenaanleg[bewerken]

In 1967 werd het wegtracé vastgesteld tussen Knooppunt Holendrecht en Knooppunt Muiderberg, als onderdeel van de latere Rijksweg 6. Dit weggedeelte werd echter niet aangelegd.

Minister van Verkeer en Waterstaat Karla Peijs kwam in 2006 met een plan om op 1,5 kilometer afstand van het Naardermeer een ondertunnelde verbindingssnelweg (A6-A9) langs dit gebied aan te leggen, om het verkeer tussen Luchthaven Schiphol en Almere beter langs Amsterdam te leiden. Dit leidde tot veel protesten uit angst voor aantasting van het Naardermeer. De linkse politieke partijen verklaarden zich direct tot tegenstander van het plan, terwijl de regeringspartijen CDA en VVD het wel steunden. In september van hetzelfde jaar zegde de VVD deze steun echter op; hiermee was het plan van de baan.

Natuurontwikkeling[bewerken]

In de jaren negentig werden rondom het Naardermeer, in het kader van natuurontwikkeling, in aanmerking komende weilanden voor een deel ietsje uitgediept, zodat er plassen ontstonden. Het overige, drogere land verruigde. Om dat tegen te gaan grazen er nu beheerskoeien. Vooral aan de zuidkant van het Naardermeer is over een relatief grote oppervlakte de waterstand opgestuwd. Daarmee werd voorkomen dat het meer als een lek soepbord continu aan het leeglopen is. Het zo ontstane plassenlandschap trekt allerlei watervogels.

Faunapassage[bewerken]

Oorspronkelijk had men eind 2006 met de aanleg van een faunapassage in de provinciale weg Weesp - Hilversum willen beginnen. In september 2009 besloot de provincie Noord-Holland de reconstructie van de N236 (de provinciale weg Weesp - Hilversum), en daarmee tevens de aanleg van een ecologische verbindingszone, te bespoedigen middels een inpassingsplan. Deze 'Natuurverbinding' bestaat uit twee zogeheten faunapassages die een waterdoorgang vormen onder de weg tussen het Naardermeer en de Ankeveense Plassen. De oostelijke passage is in 2012 gebouwd, de westelijke is naar verwachting oktober 2013 klaar. De verbinding maakt deel uit van de "Natte as", een verbinding van alle natte gebieden tussen Biesbosch en Lauwersmeer.

Kenmerken[bewerken]

Naardermeer
Vogels in het Naardermeer
Vista-kmixdocked.png
 

De bodems rondom het Naardermeer bestaan uit moeras. Verder vanaf het water liggen aan de zuidwestzijde veenbodems en aan de noordoostkant zandige bodems. Het betreft een kwelgebied met kwel vanuit het IJsselmeer, het Gooi en de Utrechtse Heuvelrug.[1]

Het is een gebied met afwisselend plassen, rietlanden en moerasbossen. Met een gebied bij Tienhoven is het een van de weinige locaties waar nog actief laagveen groeit. Zonder beheer zou het in korte tijd compleet kunnen veranderen: het (ondiepe) open water zou dichtslibben met riet en moerasplanten; zonder toevoer van water uit o.a. het Gooimeer zou het verdrogen. De aanvoer van kwelwater uit hoger gelegen gebieden in het Gooi is teruggelopen door drinkwaterwinning aldaar.

Flora en fauna[bewerken]

Het Naardermeer kent een kolonie aalscholvers, purperreigers, grauwe ganzen, kolganzen, rietganzen, diverse eendensoorten en andere watervogels. Af en toe worden er arenden gesignaleerd.

In het water drijven naast waterlelie en gele plomp diverse soorten fonteinkruid, waaronder het zeldzame spits fonteinkruid, verder groot nimfkruid en verschillende soorten kranswieren. Drijvend op het water treffen we velden met krabbenscheer naast drijftillen met o.a. pluimzegge. In de rietlanden groeit vaak moerasvaren als ondergroei en daarnaast mattenbies en lisdodde. Vaak verzuren de rietlanden waarna er veel veenmossen in gaan groeien, vergezeld van soorten als dop- en struikheide, gewoon haarmos en het bijzondere orchideetje eenblad. In de hooi- en weilanden groeien onder meer moeraskartelblad, dotterbloem, koekoeksbloem en pinksterbloem.

De bossen in het Naardermeer zijn gevarieerd en geheel spontaan ontstaan en wekten daarom al vroeg de belangstelling van wetenschappers. Er komen zowel zure berkenbroekbossen voor als de meer bij voedselrijke situaties passende elzenbossen. Al vanaf 1914 is een aantal gebieden in het Naardermeer bestemd tot strikt bosreservaat, twee daarvan (Oude Kooi en Driehoek) gelden als speciale referentiebossen binnen het programma bosreservaten in Nederland.

Bescherming[bewerken]

  • Vogelrichtlijn: code NL2000012 - 635 ha - oktober 1986
  • Habitatrichtlijn: code NL3000061 - 1152 ha - mei 2003
  • Wetlands-Conventie: 752 ha - mei 1980
  • IBA: 1120 ha - november 1994

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
Overzicht van de 162 Natura 2000-gebieden in Nederland

Aamsveen (gebiedsnummer 55) · Abdij Lilbosch & voormalig Klooster Mariahoop (151) · Abtskolk & De Putten (162) · Achter de Voort, Agelerbroek & Voltherbroek (47) · Alde Feanen (13) · Arkemheen (56) · Bakkeveense Duinen (17) · Bargerveen (33) · Bekendelle (63) · Bemelerberg & Schiepersberg (156) · Bergvennen & Brecklenkampse Veld (46) · Biesbosch (112) · Binnenveld (voorheen Bennekomse Meent) (65) · Boddenbroek (52) · Boetelerveld (41) · Boezems Kinderdijk (106) · Borkeld (44) · Boschhuizerbergen (144) · Botshol (83) · Brabantse Wal (128) · Broekvelden, Vettenbroek & Polder Stein (104) · Brunssummerheide (155) · Bunder- en Elsloërbos (153) · Buurserzand & Haaksbergerveen (53) · Canisvlietse Kreek (125) · Coepelduynen (96) · De Bruuk (69) · De Wilck (102) · Deelen (14) · Deurnsche Peel & Mariapeel (139) · Dinkelland (49) · Donkse Laagten (107) · Drents-Friese Wold & Leggelderveld (27) · Drentsche Aa-gebied (25) · Drouwenerzand (26) · Duinen Ameland (5) · Duinen Den Helder-Callantsoog (84) · Duinen en Lage Land Texel (2) · Duinen Goeree & Kwade Hoek (101) · Duinen Schiermonnikoog (6) · Duinen Terschelling (4) · Duinen Vlieland (3) · Dwingelderveld (30) · Eemmeer & Gooimeer Zuidoever (77) · Eilandspolder (89) · Elperstroomgebied (28) · Engbertsdijksvenen (40) · Fochteloërveen (23) · Gelderse Poort (67) · Geleenbeekdal (154) · Geuldal (157) · Grensmaas (152) · Grevelingen (115) · Groot Zandbrink (80) · Groote Gat (124) · Groote Peel (140) · Groote Wielen (9) · Haringvliet (109) · Havelte-Oost (29) · Hollands Diep (111) · IJsselmeer (72) · Ilperveld, Varkensland, Oostzanerveld & Twiske (92) · Kampina & Oisterwijkse Vennen (133) · Kempenland-West (135) · Kennemerland-Zuid (88) · Ketelmeer & Vossemeer (75) · Kolland & Overlangbroek (81) · Kop van Schouwen (116) · Korenburgerveen (61) · Krammer-Volkerak (114) · Kunderberg (158) · Landgoederen Brummen (58) · Landgoederen Oldenzaal (50) · Langstraat (130) · Lauwersmeer (8) · Leekstermeergebied (19) · Leenderbos, Groote Heide & De Plateaux (136) · Lemselermaten (48) · Lepelaarplassen (79) · Leudal (147) · Liefstinghsbroek (21) · Loevestein, Pompveld & Kornsche Boezem (71) · Lonnekermeer (51) · Loonse en Drunense Duinen & Leemkuilen (131) · Maasduinen (145) · Manteling van Walcheren (117) · Mantingerbos (31) · Mantingerzand (32) · Markermeer & IJmeer (73) · Markiezaat (127) · Meijendel & Berkheide (97) · Meinweg (149) · Naardermeer (94) · Nieuwkoopse Plassen & De Haeck (103) · Noorbeemden & Hoogbos (161) · Noordhollands Duinreservaat (87) · Noordzeekustzone (7) · Norgerholt (22) · Oeffelter Meent (141) · Olde Maten & Veerslootslanden (37) · Oostelijke Vechtplassen (95) · Oosterschelde (118) · Oostvaardersplassen (78) · Oude Maas (108) · Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving (10) · Oudeland van Strijen (110) · Polder Westzaan (91) · Polder Zeevang (93) · Regte Heide & Riels Laag (134) · Roerdal (150) · Rottige Meenthe & Brandemeer (18) · Sallandse Heuvelrug (42) · Sarsven en De Banen (146) · Savelsbos (160) · Schoorlse Duinen (86) · Sint-Jansberg (142) · Sint Pietersberg & Jekerdal (159) · Sneekermeergebied (12) · Solleveld & Kapittelduinen (99) · Springendal & Dal van de Mosbeek (45) · Stelkampsveld (60) · Strabrechtse Heide & Beuven (137) · Swalmdal (148) · Teeselinkven (59) · Uiterwaarden IJssel (38) · Uiterwaarden Lek (82) · Uiterwaarden Neder-Rijn (66) · Uiterwaarden Waal (68) · Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht (36) · Ulvenhoutse Bos (129) · Van Oordt's Mersken (15) · Vecht- en Beneden-Reggegebied (39) · Veerse Meer (119) · Veluwe (57) · Veluwerandmeren (76) · Vlijmens Ven, Moerputten & Bossche Broek (132) · Vogelkreek (126) · Voordelta (113) · Voornes Duin (100) · Waddenzee (1) · Weerribben (34) · Weerter- en Budelerbergen & Ringselven (138) · Westduinpark & Wapendal (98) · Westerschelde & Saeftinghe (122) · Wieden (35) · Wierdense Veld (43) · Wijnjeterper Schar (16) · Willinks Weust (62) · Witte en Zwarte Brekken (11) · Witte Veen (54) · Witterveld (24) · Wooldse Veen (64) · Wormer- en Jisperveld & Kalverpolder (90) · Yerseke en Kapelse Moer (121) · Zeldersche Driessen (143) · Zoommeer (120) · Zouweboezem (105) · Zuider Lingedijk & Diefdijk-Zuid (70) · Zuidlaardermeergebied (20) · Zwanenwater & Pettemerduinen (85) · Zwarte Meer (74) · Zwin & Kievittepolder (123)


Externe link: Gebiedendatabase Ministerie Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit