Napels geel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Napelsgeel

Napels geel is een bleek, maar warm geel schilderspigment. De chemische aanduiding is lood(II)-antimonaat, een oxide van lood en antimoon, Pb(SbO3)2 of Pb(SbO4)2, dat als het mineraal bindheimiet in de bodem voorkomt. Sinds de 16e eeuw wordt het pigment ook synthetisch gemaakt. De samenstelling hangt af van de produktiemethode[1]; zo is de kleur roder naarmate er meer lood wordt gebruikt.

Het pigment heeft een goede dekkingsgraad en is zeer stabiel. Het is beter in olieverf te gebruiken dan een in water oplosbare verf. In olieverf droogt het bovendien vrij snel. Het pigment is echter bijzonder giftig. Er zijn alternatieve pigmenten in de handel met vrijwel dezelfde kleurwaarden, bijvoorbeeld een mengsel van zinkwit met cadmiumsulfide (dit laatste is echter ook een giftige stof).

Geschiedenis[bewerken]

Schilderij van Édouard Manet waarin Napels geel is gebruikt[2]

Napels geel is een van de oudste pigmenten; het oudste bekende gebruik is van rond 1600 voor Christus. De Assyriërs gebruikten het om aardewerk te glazuren; in Mesopotamië en het oude Egypte was het het enige bekende gele pigment. In combinatie met blauw werd er groen glazuur mee gemaakt.

Rond 1000 na Christus werd het pigment herontdekt en opnieuw als glazuur gebruikt; rond 1500 werd het, via de Venetiaanse en eventueel de Genuese connecties in het oostelijke Middellandse Zeegebied, ook in Italië bekend. Daar werd het pigment voor het eerst synthetisch bereid; de oudste bekende recepten zijn van Cipriano Piccolpasso, die zeven verschillende productiemethoden beschreef in zijn handwerk over pottenbakken[3]. Vanuit Italië verspreidde het zich naar Noord-Europa, waar het bekend raakte als Napels geel.

Tot ongeveer 1900 bleef het een veel gebruikt pigment; daarna werd het door minder giftige alternatieven vervangen.

Bronnen en verwijzingen[bewerken]

  1. Structure and Composition of Naples Yellow, door Joris Dik, Frans Tichelaar, Kees Goubitz, Rene Peschar en Henk Schenk, laboratorium voor Kristallografie, Universiteit van Amsterdam (samenvatting)
  2. (en) Wright, Patricia, Manet, Dorling Kindersley, Londen, 1993, 16 ISBN 0751310174.
  3. Li tre libri dell'arte del Vasaio, door Cipriano Piccolpasso, geschreven tussen 1556 en 1559