Nationaal Archief

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nationaal Archief
Nationaal-archief-logo.svg
Opgericht 1802
Locatie Den Haag
Type Rijksarchief
Personen
Directeur Marens Engelhard, (per november 2014)[1]
Overig
Toegang publiek
Het gebouw van het Nationaal Archief in Den Haag
Het gebouw van het Nationaal Archief in Den Haag
www.nationaalarchief.nl/
Portaal  Portaalicoon   Mens & maatschappij

Het Nationaal Archief, gevestigd te Den Haag, is de grootste openbare archiefinstelling in Nederland. Er ligt bijna duizend jaar geschiedenis van Nederland opgeslagen in 125 kilometer aan documenten, kaarten en foto's. Het fungeert in formele zin als Algemeen Rijksarchief voor Nederland en als Rijksarchief in Zuid-Holland.

Collectie[bewerken]

Een afbeelding uit het archief.
Fractievoorzitter van de Boerenpartij, Hendrik Koekoek bij twee shetlandpony's, 26 september 1966.

Vanuit die twee functies verwerft en beheert het Nationaal Archief met name archieven afkomstig van:

Naast archieven van instellingen, families en personen beheert het Nationaal Archief ook kaarten, tekeningen, prenten en foto’s. De beeldcollecties worden in delen gedigitaliseerd en primair via internet ontsloten in een eigen beeldbank, deels ook via de internationale fotosite Flickr. In juli 2010 werd bekend dat het Nationaal Archief en Spaarnestad Photo een groot aantal foto's aan Wikimedia Nederland doneren. Het gaat hierbij om ruim duizend foto's van Nederlandse politici en belangrijke gebeurtenissen in Nederland.

Huisvesting en Dienstverlening[bewerken]

Het Nationaal Archief is gehuisvest aan het Prins Willem Alexanderhof in Den Haag, naast het station Den Haag Centraal. Het gebouw staat naast de Koninklijke Bibliotheek. Op de begane grond bevindt zich een publiekscentrum met een tentoonstellingsruimte, een informatiecentrum en een studiezaal, waar de originele brieven, besluiten, notulen, dossiers, foto's en kaarten geraadpleegd kunnen worden. Sinds 1 januari 2012 verzorgt het Centraal Bureau voor Genealogie de genealogische informatieverstrekking. Het Nationaal Archief beschikt sinds een recente verbouwing over een aantal nieuwe vergaderruimten en auditoria die ook door derden gebruikt kunnen worden.

Onderwijs[bewerken]

Naast het bewaren en aan het publiek ter inzage geven van archieven heeft het Nationaal Archief ook een educatieve taak. Leerlingen, studenten en docenten van het basisonderwijs, het middelbaar onderwijs en het hoger onderwijs kunnen in het Nationaal Archief terecht voor hulp bij hun studie naar de geschiedenis van Nederland en de voormalige koloniën. Elk jaar wordt voor de thema's uit het eindexamen Geschiedenis een themasite ontwikkeld met bronnen en informatie over die thema's.

Geschiedenis[bewerken]

In 1802 werd Hendrik van Wijn aangesteld als 'archivarius der Bataafsche Republiek' en als 'archivarius van Holland', een aanstelling die als begin wordt gezien van het openbaar archiefwezen in Nederland. Nadat in 1890 het laatste provinciaal archief was omgezet in een Rijksarchief, werd het landelijke 'Rijksarchief te 's-Gravenhage' vanaf 1913 aangeduid als Algemeen Rijksarchief (ARA), met aan het hoofd de algemene rijksarchivaris.

Vanaf 1924 tot 1994 bestond het ARA uit drie semi-zelfstandige rijksarchieven met aan het hoofd een rijksarchivaris, namelijk het Rijksarchief voor de centrale regeringsarchieven voor 1795 (ook wel genoemd Eerste Afdeling), het Rijksarchief voor de centrale regeringsarchieven vanaf 1795 (Tweede Afdeling), het Rijksarchief in Zuid-Holland (Derde Afdeling), alsmede een afdeling Kaarten en Tekeningen. Studiezaal, bibliotheek, restauratieatelier en ondersteunende diensten waren ondergebracht in een afdeling Algemene Zaken. Na een reorganisatie in 1994 werden deze rijksarchieven en afdelingen opgeheven.

Martin Berendse is de huidige directeur van het Nationaal Archief.

De Rijksarchiefdienst, waarvan het Algemeen Rijksarchief, de elf rijksarchieven in de provincie en de Rijksarchiefinspectie deel uitmaakten, werd in de periode 1998-2005 grotendeels ontmanteld. De provinciale rijksarchieven werden verzelfstandigd tot Regionale Historische Centra, terwijl de Rijksarchiefinspectie uiteindelijk een onderdeel werd van de Erfgoedinspectie. Daar alleen het Algemeen Rijksarchief als nationale archiefinstelling overbleef, werd besloten om met ingang van 4 juni 2002 de naam te wijzigen in Nationaal Archief.

Organisatie[bewerken]

Aan het hoofd van het Nationaal Archief, een agentschap van het ministerie van OCW, staat een directeur, die tevens Algemene Rijksarchivaris is. Sinds 2007 is Martin Berendse directeur van het Nationaal Archief.[2] De organisatie van het Nationaal Archief bestaat per 1 januari 2014 uit een tweetal directies: Digitale Infrastructuur en Advies en Digitale Infrastructuur en Advies[3]. Onder beide directies bevinden zich een viertal afdelingen en enkele z.g. 'programma's'. Eind 2011 besloot de Ministerraad, op voorstel van staatssecretaris Halbe Zijlstra tot een voornemen tot fusie van het Nationaal Archief en de Koninklijke Bibliotheek. Deze fusie zou in 2013 moeten leiden tot een nieuwe organisatie met ZBO-status. In oktober 2012 heeft de staatssecretaris besloten om deze voorgenomen fusie te bevriezen. Er heeft hierna een verkenning plaatsgevonden naar alternatieve vormen van samenwerking[4]. Deze verkenning heeft geleid tot een eindrapport Impactanalyse & Scenarioverkenning welke als bijlage bij de "Kamerbrief over digitalisering en archivering informatie van het Rijk" werden gevoegd[5][6].

Twee conclusies uit de kamerbrief waren onder meer:

"Om deze reden is het nodig dat het Nationaal Archief de komende jaren een omslag maakt naar een organisatie met kennis en advies over digitaliseringsvraagstukken en de actuele bedrijfsvoering van de archiefvormers zelf."

En

"Onder mijn regie werken inmiddels verschillende culturele instellingen gezamenlijk aan de opzet van een gemeenschappelijke infrastructuur."

De brief concludeert dus dat er meer kennis moet komen over digitalisering en over een gemeenschappelijke infrastructuur.

De digitalisering en archivering komen ook aan bod tijdens het algemeen overleg over rijksarchieven van de Vaste kamercommissie OCW op 29 januari 2014 [7]. Digitaal werken zorgt ook bij archivering voor een grote omslag. Het Nationaal Archief moet hierbij het kennis- en adviescentrum en beheerder en bewaarder zijn van digitaal archief. Een drietal programma's Archief 2020, Digitale Werkomgeving Rijksdienst-Archief (DWR-archief) en Digitale Taken Rijksarchieven (DTR) moeten er de komende jaren voor gaan zorgen dat het Nationaal Archief en de RHC's goed voorbereid zijn op deze ontwikkelingen[8].

Directeur Nationaal Archief en rijksarchivaris (1802 tot heden)[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties