Nederlandse Publieke Omroep

Het Nederlandse publieke omroepbestel is het geheel van organisaties die tezamen zorg dragen voor het publieke aanbod van en op de Nederlandse radiozenders en televisiekanalen, en verschillende internet- en (digitale) themakanalen. Het Nederlandse landelijke publieke omroepbestel bestaat uit de stichting Nederlandse Publieke Omroep (NPO) en omroeporganisaties. De mediawet regelt hoe de zendtijd wordt verdeeld waarbij de leiding in handen ligt van de Raad van Bestuur van de NPO.

Nederlandse Publieke Omroep (NPO)

De stichting Nederlandse Publieke Omroep (NPO) is, zoals gedefinieerd in artikel 2.2 van de Mediawet, tot 2020 aangewezen als bestuursorganisatie van het Nederlandse publieke omroepbestel. Aan het hoofd van de organisatie staan een raad van bestuur en raad van toezicht. De taken van de NPO bestaan uit "het bevorderen van de samenwerking en cohesie tussen de landelijke omroepen, de programmering van het media-aanbod, het verdelen van de budgetten voor de verschillende omroepen, het verzorgen van distributie, het ondersteunen van omroepen bij de ondertiteling, aankoop en verkoop van programma’s en tot slot het uitvoeren van zelfstandig onderzoek naar de kwaliteit en het imago van de platforms radio, televisie en internet." De NPO is ook licentiehouder van de radiofrequenties en publieke landelijke DVB-T- en DAB-frequenties.

Bestuur

De voorzitter van de raad van bestuur van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) is sinds 1 juni 2008 Henk Hagoort; hij is afkomstig van de Evangelische Omroep en de opvolger van Harm Bruins Slot. De raad van bestuur legt verantwoording af aan en wordt benoemd door de raad van toezicht. Voor benoemingen van de raad van bestuur heeft overigens de minister van OCW wel een vetorecht (hij moet instemmen met de benoeming). Voorheen werd deze raad van toezicht gevormd door bestuursleden van de omroepverenigingen; deze zijn in 2004 vervangen door onafhankelijke, door de minister van OCW voorgedragen bij Koninklijk Besluit, benoemde leden. Verdere leden van de raad van bestuur zijn Cees Vis, Ruurd Bierman en Shula Rijxman. Per 1 januari 2013 wordt de Raad van Bestuur teruggebracht naar twee personen. Hagoort en Rijxman zullen dan de overgebleven leden zijn. De raad van bestuur wordt gecontroleerd door de raad van toezicht. De raad van toezicht bestaat uit B.F. Dessing, A.A. Dijkhuizen, N.A.N.M. van Eijk, mevrouw V. Frissen, D. Terpstra en mevrouw A.P.M. van der Veer-Vergeer.

Formeel hebben de raad van bestuur, noch de omroepverenigingen, algehele zeggenschap over de algehele Nederlandse landelijke publieke omroep. De omroeppolitiek kenmerkt zich daarom nog steeds door een laveren tussen het streven naar één omroeporganisatie naar buitenlands voorbeeld, zoals de VRT of de BBC, en het voldoen aan de verlangens van de afzonderlijke omroepverenigingen.

Omroeporganisaties

De omroeporganisaties maken programma's waarvan de Raad van Bestuur van de NPO de plaatsing bepaalt. Hieronder vallen de taakomroepen, en de zendgemachtigde omroepverenigingen en (kerk)genootschappen.

Taakomroepen

De taakomroepen zijn omroeporganisaties welke een in de Mediawet-genoemde taakopdracht hebben. Hieronder vallen de NOS welke tot taak heeft het brengen van brede, onafhankelijke nieuwsvoorziening, en de NTR welke kunst en cultuur, minderheden, jeugd, educatie en achtergrondjournalistiek brengt.

Omroepverenigingen

De zendgemachtigde (aspirant) omroepverenigingen (ookwel ledenomroepen) zijn verenigingen die aanspraak maken op zendtijd als ze voldoen aan afspraken in de Mediawet. Ze moeten (a) een maatschappelijke, culturele, godsdienstige of geestelijke stroming vertegenwoordigen; (b) een toegevoegde waarde leveren aan het (bestaande) Nederlandse omroepbestel; en (c) voldoende leden kennen. De hoeveelheid zendtijd die een omroepvereniging krijgt toegewezen, hangt af van het aantal leden. De omroepverenigingen worden onderscheiden in: aspirant-omroep (heeft minimaal 50.000 leden en probeert de B-status te bereiken), B-status (omroep met 150.000-300.000 leden) en A-status (omroep met meer dan 300.000 leden). Er zijn momenteel twaalf omroepverenigingen: AVRO, BNN, KRO, EO, VARA, NCRV, MAX, TROS, WNL, PowNed, VPRO en SZM.

Genootschappen

De zendgemachtigde genootschappen. Er zijn momenteel zeven genootschappen met een kerkelijke of geestelijke grondslag: IKON, RKK, Humanistische Omroep, OHM, ZvK, Joodse Omroep en BOS.

Overige omroeporgansaties

• De Stichting Etherreclame (STER) verzorgt de uitzendingen van reclame op de televisiezenders, radiostations en websites van de Stichting Nederlandse Publieke Omroep (NPO). De inkomsten vloeien naar de mediabegroting van het ministerie van OCW waarmee de publieke omroepen, het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, koren en orkesten worden gefinancieerd. Twee leden van de raad van bestuur van de NOS zetelen in het bestuur van de Stichting Etherreclame.
• Sinds 1947 kent Nederland Zendtijd voor Politieke Partijen, met in 1959 de eerste uitzending op televisie, waarin politieke partijen de ruimte krijgen om hun standpunten te communiceren. Dit programma (te herkennen aan de afkorting PP) bestaat uit promotiefilmpjes van Nederlandse politieke partijen op kanalen van de landelijke publieke omroep. Voorwaarde is dat politieke partijen tijdens de Tweede Kamer-verkiezing vertegenwoordigd is in alle Nederlandse kieskringen. Het Commissariaat voor de Media wijst de zendtijd toe op advies van een Kiesraad.
• Socutera is een omroeporganisatie die zorg draagt voor het aanbod van beeldmateriaal over goede doelen met een CBF-keurmerk. De organsiatie produceert niet zelf. Goedgekeurde spotjes worden uitgezonden in de zendtijd van de NOS (6,5 uur per jaar). Sinds 2008 is Socutera ondergebracht bij het VFI, de brachevereniging voor goede doelen.
• De regionale omroep Omrop Fryslân heeft zendtijd op de landelijke zenders voortvloeiend uit het uitvoeringsconvenant Friese taal en cultuur 2009.

Ondersteunende organisaties

• Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid beheert het archief van alle programma's. Programma's van de Nederlandse publieke omroepen zijn niet auteursrechtelijk beschermd, tenzij het auteursrecht uitdrukkelijk is voorbehouden (artikel 15b Auteurswet).
• De stichting Muziekcentrum van de Omroep is de overkoepelende organisatie van de muziekgezelschappen van de publieke omroep.

Financiering

De Nederlandse publieke omroep wordt gefinancierd door het Ministerie van OCW. In 2011 bedroeg het budget voor de landelijke publieke omroep 785 miljoen euro Hiervan worden de activiteiten van de landelijke publieke omroep gefinancierd. De reclame-inkomsten worden gegenereerd door de STER en bedroegen in 2008 226 miljoen euro. De STER draagt deze inkomsten niet af aan de NPO, maar aan het ministerie van OCW.

De publieke omroep kost de Nederlander tegen de € 116,- per jaar. De Zwitser is bijvoorbeeld € 102,70 per jaar kwijt aan de publieke omroep, de Brit betaalt meer dan £ 142 (€ 158) aan de BBC. Vlamingen zijn relatief goedkoop uit: voor de VRT betalen zij per persoon € 48,50.

In 2010 komt de financiering van de publieke omroep ter discussie vanwege vijf salarissen die boven de Balkenendenorm liggen. Minister Van Bijsterveldt heeft aangegeven dat omroepen het verschil tussen de Balkenendenorm en het salaris zelf zal moeten bijleggen: enkele omroepen doen dit, enkele nog niet. Begin 2012 blijken 30 salarissen boven de Balkenendenorm te liggen, waarvan zo'n 10 presentatoren

Omroepmodel

Onder druk van een financieringstekort moest het omroepbestel kiezen voor een nieuw model. De keuze bestond uit een thuisnetmodel waarbij enkele omroepen samen een zender beheren, en een programmeringsmodel waarbij de regie bij de Raad van Bestuur (NPO) ligt. De Raad van Bestuur was voorstander voor het programmeringsmodel, terwijl omroepen voorstander voor het thuisnetmodel waren. In december 2005 leidde dit tot acties onder programmamakers van de VARA en het programma Netwerk. Na enig uitstel besloot de raad van bestuur in januari 2006 toch het nieuwe programmeringsmodel te gaan invoeren. Met ingang van het seizoen 2006-2007 kregen deze drie televisiezenders van NPO de thema's 'breed toegankelijk', 'verdiepend', en 'jongeren'.

Omroepen

De mediawet regelt hoe de zendtijd van televisie- en radiozenders wordt verdeeld (zie ook Omroepstatus). Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten omroepen.

• Omroepverenigingen hebben leden. Op basis van de hoeveelheid leden wordt een bepaalde hoeveelheid zendtijd ter beschikking gesteld. (De afkortingen van de meeste ledenomroepen zijn letterwoorden zonder betekenis geworden.)
• Sommige organisaties zonder leden kunnen ook zendtijd toegewezen krijgen op basis van artikel 2.42 uit de Mediawet 2008. Voorheen heetten deze omroepen '39f-omroepen' naar een artikel uit de oude Mediawet, tegenwoordig heten ze 2.42-omroepen. Ze vertegenwoordigen kerkgenootschappen en genootschappen op geestelijke grondslag.
• De Radio Nederland Wereldomroep maakt geen deel uit van de NPO. De RNW is een Nederlandse internationale publieke omroep voor uitzendingen gericht op het buitenland en staat buiten het landelijke stelsel.

#	Omroep	Afkorting	Soort omroep	Doelgroep of onderwerp	#	Omroep	Afkorting	Soort omroep	Doelgroep of onderwerp
1	NOS	Nederlandse Omroep Stichting	Taakomroep	Algemeen, nieuws, sport	14	AVRO	Algemene Vereniging Radio Omroep	Ledenomroep	Algemeen/liberaal
2	NTR	Fusie van NPS, Teleac en RVU	Taakomroep	Cultuur, educatie, onderwijs	15	BNN	Bart's Neverending Network	Ledenomroep	Jongeren
3	OF	Omrop Fryslân (valt onder zendtijd NOS)	Taakomroep	Friezen	16	EO	Evangelische Omroep	Ledenomroep	Protestants
4	PP	Politieke Partijen (valt onder zendtijd NOS)	Taakomroep	Politieke partijen	17	KRO	Katholieke Radio omroep	Ledenomroep	Katholiek
5	Socutera	Socutera (valt onder zendtijd NOS)	Taakomroep	Goede doelen	18	MAX	MAX	Ledenomroep	Senioren/50+
6	BOS	Boeddhistische Omroep Stichting	2.42-Omroep	Boeddhisme	19	NCRV	Nederlandse Christelijke Radio Vereniging	Ledenomroep	Protestants-Christelijk
7	HUMAN	Humanistische Omroep	2.42-Omroep	Humanisme	20	PowNed	Publieke Omroep Weldenkend Nederland En Dergelijke	Ledenomroep	Jongvolwassenen, internetgeneratie
8	IKON	Interkerkelijke Omroep Nederland	2.42-Omroep	Kerkgenootschap	21	TROS	Televisie en Radio Omroep Stichting	Ledenomroep	Volksvertier
9	JO	Joodse Omroep (voorheen NIK Media)	2.42-Omroep	Jodendom	22	VARA	Vereniging Arbeiders Radio Amateurs	Ledenomroep	Socialisme
10	OHM	Organisatie voor Hindoe Media	2.42-Omroep	Hindoeïsme	23	VPRO	Vrijzinnig Protestantse Radio Omroep	Ledenomroep	Vrijzinnig
11	RKK	Rooms-katholiek Kerkgenootschap (Nederlandse kerkprovincie)	2.42-Omroep	Kerkgenootschappen	24	WNL	Wakker Nederland	Ledenomroep	Conservatief/liberaal
12	SZM	Stichting Zendtijd Moslims	2.42-Omroep	Islam	25	STER	Stichting Ether Reclame	Overige	Reclame
13	ZvK	Zendtijd voor Kerken	2.42-Omroep	Kerkgenootschap

Erkenningperiode 2010-2015

Omroepverenigingen moesten voor de erkenningsperiode van 1 september 2010 tot 1 september 2015 een nieuwe erkenning aanvragen. De peildatum voor de ledentelling was 1 april 2009. Alle bestaande omroepen stelden genoeg leden te hebben om hun zendmachtiging te behouden. Ook behaalden de twee nieuwe omroepen PowNed van GeenStijl en Wakker Nederland van De Telegraaf het vereiste aantal van 50.000 leden om te mogen toetreden tot het bestel.

De aspirantomroep MAX haalde de ondergrens van 150.000 om te mogen blijven uitzenden met overtuiging. LLiNK haalde ook voldoende leden, maar zijn licentie werd ondanks protesten ingetrokken. Verder werden de licenties voor NIO en NMO en later het nieuwe SMON ingetrokken voor de nieuwe erkenningsperiode.

Erkenningsperiode vanaf 2016

De Publieke Omroep moet vanaf 2015 200 miljoen euro bezuinigen. Door de fusies moet de bureaucratie worden teruggedrongen en kan er goedkoper worden gewerkt.

	Omroep	Status	Doelgroep of onderwerp		Omroep	Status	Doelgroep of onderwerp		Omroep	Status	Doelgroep of onderwerp
1	AvroTros	A	Algemeen, liberaal en amusement	4	EO	B	Protestants	7	NOS	Taakomroep	Algemeen, nieuws, sport
2	BNN/VARA	A	Links-progressief	5	VPRO	B	Vrijzinnig	8	NTR	Taakomroep	Cultuur, educatie, onderwijs
3	KRO/NCRV	A	Christelijk	6	MAX	B	Senioren/50+	9	STER	Overig	Reclame

PowNed heeft aangegeven niet als omroep verder te gaan, maar als productiehuis. WNL moet zich bij één van de 6 grote omroepen aansluiten. Jan Slagter, directeur van omroep MAX heeft in december 2012 op Radio 1 aangegeven contact te hebben gehad met WNL over een mogelijke fusie, WNL houdt echter de optie Avrotros ook nog open.

BOS, HUMAN, IKON, JO, OHM, RKK, SZM & ZvK zullen hun uitzendlicentie kwijtraken. Omrop Fryslân, PP & Socutera vallen onder de zendtijd van de NOS.

Websites

Naast de televisie- en radiozenders heeft de NPO een groot aantal websites waarop afgestemd kan worden. Via het internet wordt informatie in de vorm van tekst, geluid en beeld verspreid.

Omroepen gezamenlijk

• Portals (Omroep.nl en voor alle tv- en radiozenders)
• Programmagids (Overzicht radio- en tv-programma's)
• Nederland 24 (Informatie over de digitale televisiekanalen)
• Uitzending Gemist (Terugkijken van tv-programma's)
• Radiocast (Terugluisteren van radioprogramma's en informatie over de digitale radiokanalen)

Omroepen individueel

• 3VOOR12 (VPRO's onlinepopmagazine)
• Het Roze Rijk (onlinemagazine van de NPS over homoseksualiteit)

In 2005 werden (naar schatting) 350 websites verzorgd. Dit is een kleine daling ten opzichte van de 500 in 2004.

Zie ook

• Geschiedenis van de Nederlandse Publieke Omroep
• Portaal Nederlandse Publieke Omroep
• Lokale omroep in Nederland
• Regionale omroep

Externe links

• Nederlandse Publieke Omroep (NPO)
• Rapport van de Commissie NPO: Hoofdlijnen ontwikkeling rond media in Nederland

Bronnen, noten en/of referenties

Nederlandse Publieke Omroep

Omroepen: AVRO · BNN · BOS · EO · HUMAN · IKON · JO · KRO · MAX · NCRV · NOS · NTR · OHM · PowNed · RKK · Socutera · STER · TROS · VARA · VPRO · WNL · ZvK Televisiekanalen: Nederland 1 · Nederland 2 · Nederland 3 · Z@PP · Z@ppelin · Nederland 24 · BVN Radiokanalen: Radio 1 · Radio 2 · 3FM · Radio 4 · Radio 5 · Radio 6 · FunX · 24Nieuws · RNW Digitale thema-tv-kanalen: (zie ook Nederland 24) · 101 TV · Best 24 · Cultura 24 · Holland Doc 24 · Humor TV 24 · Journaal 24 · Politiek 24 · Zappelin/Zapp 24 Opgeheven thema-tv-kanalen: 3VOOR12 Central/OnStage · Consumenten 24 · Dier en Natuur TV · Dolcevita TV · Familie 24 · Geschiedenis 24 · Museum TV · Nederland-e · Omega TV · Spirit 24 · Sterren 24