Neurolinguïstisch programmeren

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Neurolinguïstisch programmeren (NLP) is een niet erkende psychologische stroming, die een samenhangend geheel van in kaart gebrachte competenties (gemodelleerde expertises) als makkelijk leerbare modellen en technieken aan anderen aanbiedt, waarvan men pretendeert dat ze de communicatie en het bereiken van doelstellingen kunnen optimaliseren.

Het is in de tachtiger jaren van de twintigste eeuw ontstaan in de Verenigde Staten.De grondleggers zijn John Grinder en Richard Bandler. NLP haalde z'n mosterd bij verschillende reeds bestaande psychologische stromingen en taal-theorieën, bijvoorbeeld hypnotherapie en gedragstherapie. De NLP-practioners (mensen die NLP beoefenen en trainingen erin geven) zien NLP ook als een eclectische psychologie. Een uniek samenwerkingsverband van in modellen en technieken vertaalde werkwijzen uit therapie en communicatie, die hun effect reeds bewezen hebben. NLP blijft therapeuten, goede communicatoren en 'experten' t.a.v. zelfontwikkeling 'modelleren', zodat NLP uitgebreid wordt met meer modellen en technieken.

Het doel is dus een competentie die een expert door jarenlange ervaring heeft eigen gemaakt snel en efficiënt over te nemen, zonder zelf jarenlang zo'n ervaring nodig te hebben. Iemand die door ervaring een bepaalde expertise verwierf is zich niet meer bewust van zijn kunnen. Vaak kan hij zijn 'talent' of 'kunde' ook niet uitleggen en wordt het als iets individueels beschouwd. NLP daagt mensen echter uit competenties van deze expert in kaart te brengen in termen van sequentie van handelen, lichaamstaal, cognitieve schema's, zelfspraak, enz... Het wordt in een begrijpbare en overdraagbare techniek gegoten, zodat anderen deze kennis kunnen kopiëren en het niet slechts iets blijft van een expert.

De basisaanname van NLP is dan ook dat 'wat iemand anders kan, jij kan leren en wat jij kan, de ander kan leren'. Een uitdrukking van een geloof in de leerbaarheid van competenties door gelijk wie, als ze maar goed in model worden gebracht en goed overdraagbaar worden gemaakt. De overdraagbaarheid van competenties en de wijze waarop heet 'modelleren'.

Een NLP-er wordt vervolgens getraind in het in kaart brengen van competenties van experten. Een expertise is vaak een onbewuste vaardigheid. De expert weet niet meer hoe hij het doet. Het is aan de NLP-er om dit in kaart te brengen. Het impliciete competentiemodel wordt op die manier expliciet een overdraagbaar model of techiek, waardoor anderen deze competentie ook kunnnen verwerven. Zo kunnen anderen onbewust competent worden in de gemodelleerde expertise.

Sommigen stellen dat het een onbewezen en zelfs een weerlegde aanname is dat mensen dergelijke zintuiglijke voorkeuren zouden vertonen.

De vooronderstellingen van NLP of aannames, zijn pragmatisch. Ze hoeven niet waar te zijn, maar men gaat ervan uit.

Inhoud 1 Toepassingen 2 Een aantal uitgangspunten van NLP 3 De geschiedenis 4 Kritische beschouwingen 5 Boeken 6 Bronnen, noten en/of referenties

[bewerken] Toepassingen

• Trainingen.
  • bedrijfstrainingen, zoals trainingen voor bijvoorbeeld managers en verkopers. Deze trainingen zijn gericht op leidinggeven, samenwerken, communicatie etc. Dit gebeurt met seminars, groepstrainingen maar ook op individueel niveau. Zo werd in 2006 in de Britse gezondheidszorg NLP trainingen aangeboden voor het personeel, waarbij rapport en communicatie met patiënten werd onderwezen.^[1] maar voor persoonlijke ontwikkeling in management trainingen^[2]
  • Motivatie-trainingen, bv bij topsporters.
• Therapie - zowel op zichzelf staand als aanvullend bij gebruikelijke psychotherapieën.

[bewerken] Een aantal uitgangspunten van NLP

De kaart is niet het gebied

Het wil zeggen dat de werkelijkheid zoals zij bestaat niet dezelfde werkelijkheid is zoals wij haar opslaan in ons geheugen. De selectieve waarneming, onze interpretatie of betekenisgeving, onze geheugenvorming of selectieve geheugentoegang en onze omzetting in taal werken zodanig op elkaar in, dat ze een persoonsgebonden perceptie van de wereld weergeven, eerder dan een volledig en betrouwbare afspiegeling zijn van de werkelijkheid. Net als in de cognitieve psychologie (een wetenschappelijke psychologische theorie) gaat men er bij NLP dus ook van uit dat gedachten, zienswijze en verwoording van de werkelijkheid (aan onszelf en in communicatie) ons productief of onproductief kunnen maken en ons al dan niet in de problemen kunnen brengen. De volgende stap die in NLP wordt gemaakt is dat het omgekeerde ook waar is, ofwel dat gedachten ons ook kunnen vooruithelpen. Dit uit de cognitieve psychologie overgenomen concept, dat we handelen en voelen op basis van onze perceptie van de wereld, in plaats op basis van de werkelijke wereld, nodigt ons uit bewuster om te gaan met onze verwoorde ideeën en beelden in ons hoofd. Verandering in NLP is dus in de eerste plaats ook verandering van perceptie, betekenisgeving, verwoording enz... In NLP is deze innerlijke kaart in ons hoofd beschreven als het wereldmodel.Dit uitgangspunt kent zijn oorsprong in de algemene semantiek van Alfred Korzybski.

Achter elk gedrag zit een positieve intentie

Deze veronderstelling zegt iets over de functie van het gedrag, de intentie. Deze is steeds doelgericht luidt de vooronderstelling. Problematisch gedrag is dus wel degelijk functioneel volgens NLP, maar mist haar effect of heeft ongewenste neveneffecten. De NLP-interventie die aansluit bij een ongewenst effect van een bepaald gedrag, is te gaan onderzoeken (de cliënt zoekt dit en geeft die informatie) wat de 'positieve intentie' van het gedrag was. Bijgevolg kan men de intentie behouden (bvb. aandacht trekken, willen dat mensen rekening houden met hem/haar enz...) en een alternatief gedrag laten bedenken zodat de ongewenste neveneffecten niet optreden. Dit uitgangspunt heeft dus een pragmatisch karakter in functie van een NLP-interventie, eerder dan dat het over 'de werkelijkheid' gaat m.b.t. het al dan niet functioneel 'zijn' van gedrag in het algemeen. Binnen het interventiemodel van NLP is het uitgangspunt dat elk gedrag een functie voor het individu vervult, zowel binnen een groter geheel als binnen het individu zelf, een aanleiding om een alternatief gedrag voor te stellen dat ongewenste neveneffecten elimineert.

Mensen hebben alle bronnen in zich die ze nodig hebben om te slagen

Deze veronderstelling refereert naar competenties of vaardigheden die mensen al in andere contexten in het verleden of meer recent toepassen, maar niet in het geheugen toegankelijk zijn op de momenten dat men ze nodig heeft. NLP-technieken voor het overbrengen van deze competenties of gewenste stemmingen om ze toegankelijk te krijgen in andere contexten zijn technieken die gebaseerd zijn op deze overtuiging.

Er is geen falen, er is alleen feedback

Binnen NLP wordt een fout beschouwd als 'informatie' die je iets vertelt over wat je in het vervolg kan doen. Je leert dus je fouten interpreteren in termen van gedetailleerde informatie die je vervolgens kan gebruiken om in het vervolg je performantie te verbeteren. 'feedback' kan vertaald worden als 'terugkoppeling' of 'terugkrijgen' van informatie die je kan integreren in je toekomstig handelen. Bij fouten wordt dus naar de achterliggende 'wens' gezocht en geherfomuleerd in een doel. Doelen worden binnen NLP volgens specifieke criteria geformuleerd. (Positief (wat wél ipv wat niet), Specifiek (technisch), Binnen eigen controle, Ecologisch (in evenwicht gebracht met andere subdoelstellingen, en toetsbaar (meetbaar)). Het is daarentegen niet productief om fouten te interpreteren als 'persoonlijk falen' wat energie opvreet en weinig bijdraagt aan een leerproces om soortgelijke doel in het vervolg beter te bereiken.

[bewerken] De geschiedenis

NLP begon met het onderzoek dat de toenmalige student Richard Bandler deed naar Fritz Perls, de grondlegger van de gestalttherapie. Fritz Perls was een paar jaar ervoor overleden en daardoor gebeurde de studie onder andere op basis van filmmateriaal. De methode die hij hiervoor gebruikte, was modelleren. Hij werd hierin begeleid door de toenmalige assistent-professor John Grinder. Bandler en Grinder deden jarenlang onderzoek samen en kozen mensen uit als model die in hun vakgebied een voorbeeld waren, om uit te vinden wat zij anders deden dan anderen.

Na het modelleren van Perls volgde modellering van Virginia Satir (een befaamde gezinstherapeute bij wie hij trainingen volgde), Gregory Bateson (een bekende antropoloog), Milton H. Erickson (hypnotherapeut en psychiater), Moshé Feldenkrais (natuurkundige en neurofysioloog) en Linus Pauling (scheikundige). Later modelleerde Bandler op reizen naar India, Afrika en Mexico ook yogi's en sjamanen.

In Nederland werd de methode omstreeks 1980 door de Nijmeegse gedrags- en hypnotherapeut Jaap Hollander geïntroduceerd en middels zijn Instituut voor Eclectische Psychologie (IEP) verder ontwikkeld en uitgebouwd.

[bewerken] Kritische beschouwingen

De gangbare opvatting onder wetenschappers en psychologen is dat er geen wetenschappelijke steun is voor NLP, niet voor de effectiviteit of voor de onderliggende processen die de NLP-beweging claimt (Heap, 1988;^[3] Sharpley, 1984^[4], 1987^[5]). NLP kan geclassificeerd worden als een pseudo-wetenschap, aangezien vaak beweerd wordt dat het op wetenschappelijke gronden is gebaseerd, terwijl het niet voldoet aan de gebruikelijke eisen van wetenschappelijke ondersteuning, reproduceerbaarheid en falsificeerbaarheid (Lilienfeld et al., 2004^[6]). Er is tot op heden geen ondersteuning voor de effectiviteit van NLP die voldoet aan gebruikelijke wetenschappelijke criteria.

In 1979 schrijven oprichters Grinder en Bandler zelf: "We zijn niet bepaald geïnteresseerd in wat 'waar' is. Alleen wat bruikbaar is telt." ^[7]

NLP heeft in korte tijd veel beoefenaars gekregen maar is niet vrij van controverses. Een bekende Nederlander die NLP-technieken gebruikt en daar zijn zeer persoonlijke invulling aan heeft gegeven is Emile Ratelband.

[bewerken] Boeken

• Walker, Wolfgang: Abenteuer Kommunikation - Bateson, Perls, Satir, Erickson und die Anfänge des Neurolinguistischen Programmierens. Stuttgart: Klett-Cotta, 1996. ISBN 3-608-91976-7