Nikephoros II Phokas

Nikephoros II
912-969
Keizer van Byzantium
Periode	963–969
Voorganger	Romanos II
Opvolger	Johannes I

Nikephoros II Phokas (Grieks: Νικηφόρος Β΄ Φωκᾶς; Latijn: Nicephorus; Nederlands, verouderd: Nicefoor) (Cappadocië, ca. 912 – Constantinopel 10/11 december 969) was Byzantijns keizer van 963 tot 969.

Bij de dood van Romanos II werd hij door het leger in Klein-Azië tot keizer uitgeroepen. Zijn huwelijk met de keizerin-weduwe Theophano wettigde zijn staatsgreep en behoedde de opvolgingsrechten van Romanos' minderjarige zonen Basilius en Constantijn.

Nikephoros was een briljant strateeg en een vroom en ernstig man, die de sociale politiek van zijn voorgangers temperde en de enorme grondbezitsvorming van kerk en kloosters afremde. Met hem werd echter vooral de bloei van de Byzantijnse militaire machtsontplooiing ingeluid. Op de Arabieren heroverde hij Kreta (960/961) (als opperbevelhebber onder Romanos II), Cyprus (965), Cilicië (965) en Noord-Syrië met inbegrip van Antiochië (966/969). Hij halveerde het Bulgaarse Rijk door, met de hulp van de Russische grootvorst van Kiev, Svjatoslav, het oostelijke gedeelte ervan in te lijven (967/968) en aan de Bulgaren de keizerstitel en het patriarchaat te onttrekken. Met het pas ontstane Duitse keizerschap (962) kwam hij in conflict wegens de Byzantijnse bezittingen in Zuid-Italië.

Vervreemd van keizerin Theophano, werd hij vermoord door haar minnaar, de jonge Armeense veldheer Johannes Tzimiskes.

Bij de Griekse marine doet een schip dienst dat vernoemd is naar Nikephoros de HS Nikiforos Fokas.

Familie

Nikephoros was zoon van Bardas Phokas (ca. 890 - 969) die in 918 tegen de Bulgaren vocht en in 944 door Constantijn VII Porphyrogennetos tot opperbevelhebber van de oostelijke legers werd benoemd. De naam van zijn moeder is niet bekend maar ze was zuster van de heilige Michael Maleinos, die een grote invloed op Nikephoros had. Ze kwam uit een rijke familie in Cappadocië, haar ouders waren Eudokimus Maleinos en Anastaso Adralestina. Nikephoros grootvader heette ook Nikephoros Phokas (ca. 835 - ca. 890). Hij was een veldheer die de Saracenen uit Sicilië wist te verdrijven. Kort voor zijn dood werd hij tot hertog van Thracië benoemd.

Nikephoros II Phokas werd gesteund door zijn broer Leon (ca. 910 - na 970). Leon was Kouropalates van zijn broer en werd later benoemd tot oppperbevelhebber van de legers in het westen. Na de moord op Nikephoros kwam Leons zoon Bardas in opstand tegen Johannes Tzimiskes. De opstand mislukte en omdat Leon de opstand had ondersteund werden zijn ogen uitgestoken. Leons dochter Sophia trouwde met Konstantinos Skleros en werd moeder van Theophanu, keizerin van het Heilige Roomse Rijk.