Nicolaas Beets

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nicolaas Beets
Nicolaas Beets.gif
Algemene informatie
Geboren Haarlem, 13 september 1814
Overleden Utrecht, 13 maart 1903
Nationaliteit Vlag van Nederland Nederland
Beroep Auteur, dichter, predikant en hoogleraar
Handtekening
Handtekening
Portaal  Portaalicoon   Onderwijs
Gedenksteen aan het Beetshuis in de Boothstraat
Brief van Nicolaas Beets uit 1861 (Collectie UB Leiden

Nicolaas Beets (Haarlem, 13 september 1814Utrecht, 13 maart 1903), ook bekend onder het pseudoniem Hildebrand, was een Nederlandse auteur, dichter, predikant en hoogleraar.

Biografie[bewerken]

Nicolaas Beets werd in Haarlem geboren als de zoon van een apotheker en studeerde van 1833 tot 1839 theologie aan de Rijksuniversiteit van Leiden (toen nog Academie geheten), waar hij in 1839 promoveerde tot doctor in de theologie. In zijn studententijd maakte hij kennis met het werk van de Engelse dichter Byron en schreef dichtstukken in diens trant, zoals 'José' (1834), 'Kuser' (1835) en 'Guy de Vlaming' (1837). Hij was bevriend met Johannes Kneppelhout ('Klikspaan'), Bernard Gewin ('Vlerk') en J.P. Hasebroek ('Jonathan') met wie hij samen met andere studenten een letterkundige club vormde.

In 1840 werd Beets beroepen tot predikant aan de Nederlandse Hervormde Kerk in Heemstede, waar hij in hetzelfde jaar trouwde met Aleida van Foreest, de zus van zijn studievriend Cornelis van Foreest en een kleindochter van de Leidse hoogleraar en redenaar Johannes van der Palm. Hij heeft in Heemstede in 1852 samen met ouders een basisschool opgericht. Deze bestaat nog steeds en heet nu de Nicolaas Beetsschool. In 1854 werd hij beroepen naar Utrecht. Van 1874 tot 1884 was hij hoogleraar in de kerkgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Utrecht.

Beets schreef proza, poëzie, en preken. Zijn bekendste werk is de Camera Obscura, dat hij onder het pseudoniem Hildebrand schreef in zijn studententijd en waarvan de eerste versie verscheen in 1839. Hij bleef tijdens de jaren daarna vaak verhalen toevoegen aan het werk waardoor het pas zijn definitieve vorm kreeg in 1851. Voor de oorsprong van Beets' schuilnaam zijn diverse verklaringen: één ervan is afkomstig van de firmanten van Camera-uitgever Bohn te Haarlem en verwijst naar een slager op de hoek van de Gedempte Oude Gracht en de Botermarkt aldaar, vlakbij Beets' ouderlijk huis. Dit was de uit Duitsland afkomstige Conrad Hildebrand (1815 - 1890). Misschien niet zonder toeval beschrijft Beets in 'De familie Kegge' een zelf slachtende slager. Over dit alles bestaat helaas geen zekerheid, evenmin als over andere verklaringen.

Zijn (mogelijk) meest bekende gedicht is:

"De moerbeitoppen ruischten;
God ging voorbij;
Neen, niet voorbij, hij toefde;
Hij wist wat ik behoefde,
En sprak tot mij;

Sprak tot mij in de stille,
De stille nacht;
Gedachten, die mij kwelden,
Vervolgden en onstelden,
Verdreef hij zacht.

Hij liet zijn vrede dalen
Op ziel en zin;
'k Voelde in zijn' vaderarmen
Mij koestren en beschermen,
En sluimerde in.

De morgen, die mij wekte
Begroette ik blij.
Ik had zo zacht geslapen,
En Gij, mijn Schild en Wapen,
Waart nog nabij."

Kerkmusicus Willem Vogel zette dit gedicht in 2004 op muziek. Ook Beets' gedicht 'Het putje van Heiloo' kreeg een melodie van Vogel.

Beets overleed op 88-jarige leeftijd in Utrecht aan een hersenbloeding en werd begraven op de Eerste Algemene Begraafplaats Soestbergen. In zijn woonhuis aan de Boothstraat, nummer 6 (vlakbij het Janskerkhof) is inmiddels het Willem Pompe Instituut gevestigd, de strafrechtelijke afdeling van de faculteit Recht, Economie, Bestuur en Organisatie van de Utrechtse universiteit.

In 1962 werd in de Haarlemmer Hout het Hildebrandmonument onthuld van de beeldhouwer professor Jan Bronner.

Beets werd evenals andere dominee-dichters geparodieerd door Cornelis Paradijs (Frederik van Eeden) in de bundel Grassprietjes of Liederen op het gebied van Deugd, Godsvrucht en Vaderland.

"Maar van allen toch de baas.
Is de groote Nicolaas; -
Wat heeft hij niet saâmgedicht!
Hoeveel harten niet gesticht

Goethe met Homerus samen
Kunnen nooit zijn roem beschamen:
Want hij heeft wat hun ontbrak:
Echte vroomheid ... door zijn vak."

Bron: fragment uit Predikantenlied (hulde aan onzen geestelijken stand) in: Grassprietjes, uitg. W. Versluys, Amsterdam (1916)

Bibliografie[bewerken]

Publicaties met Beets als auteur[bewerken]

  • 1834 - Jose. Een Spaansch verhaal
  • 1835 - De Masquerade (9 Februari 1835). Een gedicht
  • 1836 - Kuser. Een verhaal
  • 1837 - Guy de Vlaming. Een verhaal
  • 1838 - Spreken. Iets ten voordeel van het Groningsch Instituut voor doof-stommen
  • 1838 - N. Anslijn, Nz. Een woord aan allen die den Braven Hendrik gelezen hebben
  • 1838 - Gedichten
  • 1839 - Rijmbijbel
  • 1839 - De Aenea Silvio, qui postea Pius papa secundus, morum mentisque mutationis rationibus
  • 1839 - De Camera Obscura
  • 1839 - Aan de Bruid van den Erfprins
  • 1840 - Proza en poëzy. Verzameling van verspreide opstellen en verzen
  • 1840 - Ada van Holland. Een gedicht
  • 1842 - Leven en karakter van J.H. van der Palm
  • 1843 - De Kruiswoorden. Zeven lijdenspreêken
  • 1845 - Een Paaschgezang
  • 1845 - Twaalf Preêken
  • 1845 - Troost der armen. Een lied in hunne woning op Kersavond 1845
  • 1846 - De Christen bij en op het ziekbed. Woorden van bestuur en vermaning in onze dagen
  • 1847 - De herstelde kranke. Woorden van bestuur en vermaning
  • 1847 - Christelijke lesjes voor jonge kinderen
  • 1847 - Een oud randschrift voor de nieuwe munt
  • 1847 - Chronologische kaart voor de geschiedenis van het volk van Israël tot op de verwoesting van Jeruzalem, ten gebruike bij de historische kanonieke en apokrieve Bijbelboeken. Naar de nieuwste Schrijvers opgemaakt
  • 1848 - Des Christens schuld aan den Heidens Redevoering uitgesproken te Zeist, in de Broedergemeente
  • 1848-1851 - Stichtelijke uren
  • 1849 - Achttien Junij 1849. Een woord op den jongsten dank- en bededag, gesproken door een Evangeliedienaar
  • 1849 - Herinneringen en indrukken van een kleine uitstap naar Londen in Mei 1847. Brieven aan een vriend
  • 1849 - Houdt dat gij hebt. Leerreden over Openbaringen III:11b
  • 1850 - Des Heidens loon aan den Christen. Met belangrijke aanteekeningen en bijvoegsels
  • 1851 - Het Oranjewater; 11 November 1851
  • 1851-1853 - Paulus in de gewichtigste oogenblikken van zijn leven en werkzaamheid voorgesteld
  • 1852 - Fantasie en werkelijkheid met betrekking tot het openbaar onderwijs. Openlijk schrijvend aan Dr. H.J. Spijker
  • 1854 - Korenbloemen, Nieuwe gedichten
  • 1854 - De blijvende Heiland. Afscheidsrede gehouden te Heemstede, op den 25 Mei 1854
  • 1854 - Een leeuw op de straten. Zendingsrede, gehouden te Haarlem, 16 Februarij 1854
  • 1856 - De bevrijding der slaven. Redevoering, gehouden in de openbare vergadering van de Nederlandsche Maatschappij tot bevordering van de afschaffing der slaven
  • 1856 - Lijden dienstbaar aan eeuwig heil. Vroegpreek, enz.
  • 1856 - Verpoozingen op letterkundig gebied
  • 1857 - Nieuwe gedichten
  • 1858 - Nicolaas Beets,’s Heilands goedkeuring op de Christelijke Zending. Redevoering uitgesproken te Rotterdam 21 Julij 1858, ter gelegenheid der algemeene Vergadering van het Nederlandsch Zendelingen Genootschap
  • 1858 - Het volmaakte werk der lijdzaamheid
  • 1858-1873 - Verscheidenheden meest op letterkundig gebied. Een tijdschrift op onbepaalde tijden
  • 1859 - Kleine verzameling uit de Stichtelijke uren
  • 1860 - God ons betrouwen. Woorden gesproken in den Utrechtschen dank- en bedestond van Zondagavond. 25 November 1860
  • 1861 - Gesprek met Vondel, naar aanleiding van ’t hem toegedacht standbeeld. Eene voorlezing in de maand Februarij 1861 gehouden
  • 1861 - Iona. Overgedrukt uit „de Vereeniging. Christelijke Stemmen.”
  • 1863 - Twaalf leerredenen
  • 1863 - Verstrooide gedichten uit vroeger en later tijd (1831-1861)
  • 1863 - Voor henlieden geen plaats. Leerrede gehouden op den eersten Kerstdag
  • 1865 - Aan mijne landgenooten op den 18en Juni 1865
  • 1865 - De wandel met God. Leerrede gehouden den zondag na het overlijden van den eerwaarde Jorissen, emeritus predikant te Utrecht
  • 1865 - Gods woord waarheid. Leerrede
  • 1865 - Laat ons het goede doende niet vertragen. Redevoering uitgesproken te Zeist in de kerk der Evangelistische Broedergemeente, den 27 Julij 1865, den dag der algemeene vergadering der Broedersociëteit tot uitbreiding van het Evangelie onder de heidenen.
  • 1867 - De martelaren. Vaderlandsche herinnering aan de hervormde gemeente bij de viering van den gedenkdag der hervorming
  • 1867 - Ten dage van den feestelijken optogt van H.H. studenten der Utrechtsche hoogeschool ter viering van haar XLVIe lustrum, 25 Junij 1867. Welkomstgroet enz.
  • 1867 - Waakt en bidt. Leerrede over Mattheüs 26:41, ter bevestiging van lidmaten
  • 1868 - Een vaderlandsch lied op het veld bij Heiligerlee, vorst en volk toegezongen
  • 1868 - Kort begrip der christelijke heilsleer. Leidraad bij de catechisatiën
  • 1869 - Madelieven. Nieuwe dichtbundel
  • 1870 - De kerk op den Vluchtheuvel ingewijd (19 Juni 1870). Een gedicht
  • 1870 - Kerkredenen onder den indruk der tijdsomstandigheden uitgesproken
  • 1871 - De reizangen in Vondel’s treurspelen, benevens andere opstellen
  • 1871 - Een lied op het jaarfeest der Utrechtsche Zendingsvereeniging in April 1871. Uitgegeven ten voordeele der Utrechtsche Zendingsvereeniging
  • 1872 - Geschenk aan jonge lidmaten der gemeente van Christus
  • 1872 - Lijden op de weg tot heerlijkheid. Kerkrede gehouden op den 2en Paaschdag 1872 voor de hervormde gemeente in de Nicolaï-kerk te Utrecht
  • 1873 - Op den dag der bevestiging. Aan jonge lidmaten der gemeente
  • 1873 - De onthulling van het monument te Heiligerlee, in tegenwoordigheid van Z.M. den Koning den 23 Mei 1873. Dichtregelen uitgesproken te Winschoten
  • 1873-1900 - Dichtwerken. Compleet in chronologische volgorde verzameld
    • Hieruit los verschenen:
      • Nog eens najaarsbladen. Gemengde gedichten 1880-1884
      • Winterloof. Late gedichten. 1884-1887
      • Dichtwerken. Deel 4 (1874-1884)
      • Nog eens winterloof. Nieuwste gedichten 1887-1892
      • Dennennaalden. Laatste gedichten 1892-1900. Met des schrijvers laatste portret en een eigenhandig geschreven gedicht
  • 1873 - Een woord der Schrift over de rijken en armen
  • 1873 - Gesprek over letterdieverij, navolging en oorspronkelijkheid en andere opstellen
  • 1873 - Eenige opmerkingen met betrekkingen tot de denkbeelden van de dag in de richting van de emancipatie der vrouw
  • 1873 - Kerstzegen
  • 1873 - Navolgingen van Lord Byron
  • 1873 - Te Alkmaar, 8 October 1873. Reevoering ter gelegenheid van de plechtige steenlegging door Z.M. de Koning tot het op te richten gedenkteeken van Alkmaars ontzet 8 October 1873 uitgesproken
  • 1874 - Paaschvreugde
  • 1874 - Tabitha. Leerrede gesproken te Utrecht, des Zondags na de begrafenis van Mejonkvrouwe Anne Henriëtte Swellenbrebel, overleden 30 Mei 1874
  • 1875 - De wijsheid, die van boven is. Leerrede over Jacobus III, vers 17. Gehouden te Utrecht in de Domkerk ter opening van het academiejaar 1875-1876
  • 1875 - Karakter. Karakterschaarschte, karaktervorming. Redevoering aan de Utrechtsche Hoogeschool, uitgesproken den 16 Maart 1875
  • 1875 - Toespraak gehouden den 14en Junij 1875 voor oud-studenten en studenten der Leidsche hoogeschool
  • 1875 - Zelfverheerlijking. Leerrede van 28 November 1875. Utrechts gedenkdag van Nederlands verlossing van de Fransche heerschappij. Uitgesproken in de Domkerk
  • 1876 - Ter nagedachtenis aan Otto Gerhard Heldring. Uitgegeven ten voordeel der Heldring-Stichtingen te Zetten
  • 1877 - Houdt dat gij hebt. Kerkrede op den gedenkdag der Hervorming
  • 1878 - Groote mannen en ware grootheid. Redevoering op den gedenkdag der stichting van de Utrechtsche Hoogeschool, 26 Maart 1878
  • 1879 - Lectuur voor het ziekvertrek, bijeengebracht uit de „Stichtelijke Uren” en andere geschriften
  • 1880 - Uit Nicolaas Beets’ dichtwerken. Een bloemlezing. Naar aanwijzing van den dichter
  • 1881 - Dichtwerken. 4e deel. 1e st. (Najaarsbladen, Gemengde gedichten 1874-1880)
  • 1882 - Sparsa. Verzameling van verstrooide opstellen en kleine geschriften
  • 1882 - Wie moet veranderen?
  • 1883 - Orgelinwijding op Paaschmorgen in de Buurkerk (24 maart 1883)
  • 1885 - Gedenkboek
  • 1885-1902 - Nieuwe verscheidenheden meest op letterkundig gebied
    • Hieruit los verschenen:
      • Everhardus Johannes Potgieter. Persoonlijke herinneringen
  • 1887 - Hildebrand, Na vijftig jaar. Noodige en overbodige opheldering van de "Camera obscura"
  • 1891 - Brokkelvoer van rijmspreuken, oud en jong, ontleend en eigen. Uitgegeven ten behoeve van den bouw eener protestantsche kerk te Valkenburg (L.)
  • 1891 - De man van smarten, de Heer der Heerlijkheid. Door den schrijver van de »Stichtelijke uren.”
  • 1900 - Dennenaalden". Laatste dichtbundel, 1892-1900. Genummerde editie met door Beets handgeschreven gedicht.
  • 1903-1906 - Al de leerreden. Opnieuw uitgegeven naar de eerste drukken en naar tijdsorde gerangschikt
  • 1903 - Verjaardag-album
  • 1906 - Gedenkboek. Nieuwe uitgave
  • 1906 - Verscheidenheden: De paradijsgeschiedenis en de Nederlandsche dichters. Vondel’s reizangen. Vondel en Rembrandt.
  • 1939 - Hildebrand, De familie Kegge.
  • 1961 - Hildebrand, Een oude kennis van Teun de Jager. Bezorgd door A.A. Boudens
  • 1988 - Hildebrand, De Leydse peuëraar
  • 1999 - Hildebrand, Koppermaandag
  • 2000 - Hildebrand, Een onaangenaam mensch in den Haarlemmerhout. Ingeleid en toegelicht door Dick Welsink

Publicaties met Beets als vertaler[bewerken]

  • 1837 - Byron, Parisina en andere gedichten. Uit het Engelsch vertaald door N. Beets
  • 1843 - F. Strauss, Helon’s bedevaart naar Jeruzalem. Uit het Hoogduitsch door A. Kleyn, geboren Ockerse met eene voorrede van J.H. van der Palm, en opgehelderde aanteekeningen door J. Clarisse. 2e uitgave. De vertaling herzien door N. Beets
  • 1844 - J.A. James, Geschenk van een Christelijken vader aan zijne opwassende kinderen. Naar den 14en druk van het Engelsche werk voor den Hollandsche lezer bewerkt door N. Beets
  • 1849 - A. Rochat, De Christelijke moeder in den omgang met hare kinderen geschetst. Uit het Fransch vertaald met een voorwoord over den schrijver, door N. Beets
  • 1849 - De roem der dagen. Uit het Engelsch vertaald door N. Beets
  • 1855 - J.A. James, De Christelijke belijder, vertaald door N. Beets
  • 1863 - F. Strauss, De doop in de Jordaan. Een tafereel uit de tweede eeuw der Christelijke kerk. Uit het Hoogduitsch, door wijlen vrouwe A. Klein, geboren Ockerse. De vertaling herzien door Nicolaas Beets
  • 1867 - Is. Watts, Godsdienstige en zedelijke zangen voor kinderen (naar het Engelsch) door Nicolaas Beets

Publicaties met Beets als redacteur of samensteller[bewerken]

  • 1859 - Het huisaltaar. Handboekjen voor godsdienstige huisgezinnen. Bijeengebracht en uitgegeven ten behoeve van het Asyl Steenbeek door Nicolaas Beets […]
  • 1862 - A.C.W. Staring, Gedichten. Ter 3e uitgave nogmaals door wijlen den dichter herzien en met eene inleiding door N. Beets.
  • 1870 - Bijbel bevattende al de Canonieke boeken van het Oude&Nieuwe Testament volgens de staten-overzetting, met tweehonderd platen van Gustav Doré, voorzien van een voorbericht en uitgegeven onder toezicht van Nicolaas Beets. Opgedragen aan H.M. de koningin der Nederlanden
  • 1870 - Geka [mejuffrouw G. Knutzen], Gezangen. In het licht gegeven door Nicolaas Beets
  • 1881-1882 - Constantijn Huygens, Volledige dichtwerken, met aanteekeningen van P. Leendertz Wz. Uitgegeven door de Hollandsche maatschappij van Fraaije Kunsten en Wetenschappen en onder toezicht van N. Beets.
  • 1881 - Anna Roemers Visscher, Al de gedichten vroeger bekend en gedrukt of eerst onlangs in handschrift ontdekt naar tijdsorde en in verband met hare levensbijzonderheden, uitgegeven en toegelicht door Nicolaas Beets. Met portretten, plaat en facsimiles.
  • 1885 - Tekst- en spreukkalender voor 1886
  • 1885-1887 - Beets scheurkalender voor 1885-1887
  • 1888 - Spreuk- en tekstkalender voor 1889
  • 1904-1907 - Nicolaas Beets scheurkalender 1905-1908

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen

Wikisource NL Meer bronnen die bij deze auteur horen, kan men vinden op de pagina Nicolaas Beets op de Nederlandstalige Wikisource.