Nicolas Chamfort

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nicolas Chamfort

Nicolas Chamfort (Clermont-Ferrand, Auvergne, 6 april 1740 - Parijs, 13 april 1794)[1] is de schrijversnaam van Sébastien-Roch Nicolas. Hij was een Frans dichter en schrijver die bekendstaat om zijn aforismen.[2]

Leven en werk[bewerken]

Nicolas Chamfort was mogelijk de onwettige zoon van een kanunnik. Na een priesteropleiding die turbulent verliep, voelde hij uiteindelijk geen roeping tot het priesterschap. Enige tijd werkte hij als huisleraar van enkele adellijke kinderen. Hij heeft mede de redactie verzorgd van de Grand Vocabulaire Français.

Zijn treurspel ''Mustapha et Zéangir werd met succes opgevoerd voor Lodewijk XVI en Marie-Antoinette. Hij kreeg het aanbod geheimschrijver te worden (met pensioen en verblijf aan het Palais Royal), maar dit aanbod sloeg hij af om reden dat hij onafhankelijk wilde blijven.

Vanaf 1779 werkte hij aan spreuken, anekdotes en aforismen. Een deel daarvan is bij zijn dood verloren gegaan. In 1781 werd hij lid van de Académie française. Hij had een gelukkige relatie met Anne-Marie Buffon. Hij was lid van de vrijmetselaarsloge Les Neuf Sœurs.

In het revolutiejaar 1789 schaarde hij zich aan de zijde van de revolutionairen. Hij stichtte samen met Talleyrand, La Fayette en Sieyès de Société de 1789, een republikeins gezelschap. Later trok hij zich hieruit terug. Hij werd bibliothecaris van de Bibliothèque Nationale en schreef pamfletten en redevoeringen (o.a. voor Mirabeau). Het fanatisme van Robespierre en Marat ging hem tegenstaan en hij schreef daar ook over. Hij onderhield vriendschappen aan de zijde van de jakobijnen en de girondijnen. Als gevolg daarvan kwam hij in de gevangenis terecht, maar hij werd weer vrijgelaten. Hij stierf in 1794, kort na een zelfmoordpoging waarvan hij aanvankelijk hersteld was.

Receptie[bewerken]

Chamfort werd bewonderd door o.a. Stendhal, Friedrich Nietzsche, Paul Valéry, John Stuart Mill en Paul Léautaud. Hij werd door Albert Camus de grootste Franse moralist genoemd. Voltaire schreef hem ooit: "U gaat het nog ver brengen."

Zijn werk wordt gekenschetst als "ironisch-pessimistisch". Over de strijd tussen gevoel en verstand zei hij: "De filosoof die zijn hartstochten het zwijgen wil opleggen, lijkt op de scheikundige die de vlam wil doven."

Publicaties (selectie)[bewerken]

  • Produits de la Civilisation perfectionnèe. Maximes et pensées, caractères et anecdotes, in: Œuvres complètes, Parijs: Ginguené 1795
  • Mustapha et Zéangir, treurspel, 1776
  • Éloge de La Fontaine, 1774
  • Le marchand de Smyrne, komedie, 1770
  • Éloge de Molière, 1769
  • La jeune Indienne, komedie, 1764

Nederlandse vertalingen[bewerken]

Aan het eind van de achttiende eeuw zijn er enkele Nederlandse vertalingen van zijn toneelwerk verschenen. Deze zijn hier niet opgenomen.

  • Wennen aan de hel. Anekdotes en uitspraken, Amsterdam: Arbeiderspers 1972
  • Claude Arnaud, Chamfort. Biografie, gevolgd door zeventig niet eerder gepubliceerde of nooit herdrukte maximes, anekdotes, uitspraken en dialogen (Serie: Open Domein, deel 33; vertaling Edu Borger), Amsterdam: Arbeiderspers 1999
  • Evert van der Starre, Chamfort, de lachende mensenhater - Misantropie in de achttiende eeuw, Zutphen: Walburg Pers 2000 (met een selectie vertaalde maximen na elk hoofdstuk)

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Over zijn geboortejaar verschillen de bronnen: zowel 1740 als 1741 wordt genoemd. De gegevens van de Franse Wikipedia zijn aangehouden omdat die het meest gedetailleerd zijn. De biografische schets en de flaptekst van het boek waaraan enkele gegevens ontleend zijn, verschillen op dit punt ook.
  2. Bronnen: De Engelse, Duitse en Franse Wikipedia, de NCC, aangevuld met enkele feiten uit 'Kort overzicht van het leven van Chamfort', in:Wennen aan de hel. Anekdotes en uitspraken, Amsterdam: Arbeiderspers 1972.