Nieuwezijds Voorburgwal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nieuwezijds Voorburgwal
Het voormalige Hoofdpostkantoor, nu Magna Plaza.
Het voormalige Hoofdpostkantoor, nu Magna Plaza.
Geografische informatie
Locatie       Amsterdam
Stadsdeel Centrum
Begin Spui
Eind Martelaarsgracht
Postcode 1012
Portaal  Portaalicoon   Amsterdam
De Nieuwezijds Voorburgwal met het Stadhuis; 1686. Schilderij van Gerrit Adriaensz Berckheyde.
Dezelfde locatie: Nieuwezijds Voorburgwal met het Paleis op de Dam; voor de demping in 1884.
De Nieuwezijds Voorburgwal met de Nieuwe Kerk; voor de demping in 1884.
De Nieuwezijds Voorburgwal na de demping met het nieuwe Hoofdpostkantoor (nu winkelcentrum Magna Plaza); omstreeks 1900.
De voorgevel van de voormalige Handelsvereniging Amsterdam (HVA), aan de Nieuwezijds Voorburgwal 162; 2009.
D(i)e Port van Cleve.
Huisjes aan de Nieuwezijds Voorburgwal tegen de Nieuwe Kerk.

De Nieuwezijds Voorburgwal is een gedempte gracht in het centrum van Amsterdam. De verbindt het Spui met de Martelaarsgracht. De straat loopt min of meer noord-zuid, evenwijdig aan de Spuistraat. De Raadhuisstraat loopt vanaf de Nieuwezijds Voorburgwal in westelijke richting.

Aan de oostkant van de Nieuwezijds Voorburgwal loopt een reeks steegjes naar de Kalverstraat (en verder naar het Rokin) en de Nieuwendijk (en verder naar het Damrak).

Geschiedenis[bewerken]

Oorspronkelijk was de Nieuwezijds Voorburgwal een langs een gracht aangelegde burgwal. Voor 1385 deelde de Amstel de stad Amsterdam in twee vrijwel gelijke delen: de oude zijde met de Oude Kerk en de nieuwe zijde met de Nieuwe Kerk. Elke zijde werd begrensd door een burgwal. Toen omstreeks 1385 nieuwe wallen werden aangelegd, werd de bestaande wal de "voorburgwal" en de nieuwe de "achterburgwal", en dit zowel aan de oude als de nieuwe zijde. Zo ontstonden de Nieuwezijds Voorburgwal, Nieuwezijds Achterburgwal, Oudezijds Voorburgwal en de Oudezijds Achterburgwal.

De gracht Nieuwezijds Voorburgwal is in 1884 gedempt. Voordien droegen enkele delen de volgende namen: Pijpenmarkt, Boommarkt en Bloemmarkt. De in 1867 gedempte gracht de Nieuwezijds Achterburgwal heet nu Spuistraat. De grachtentuinen die bij de bouw van de panden achter de herenhuizen aan de Nieuwezijds Voorburgwal werden aangelegd, zijn tegenwoordig allemaal bebouwd.

De Nieuwezijds Voorburgwal is sinds de demping in 1884 een brede en drukke straat en route van de elektrische tram sinds 1903 (zuidelijk deel) en 1906 (noordelijk deel). De lijnen 1 en 2 rijden er sinds 1903/'04. Later zijn er de lijnen 5, 13 en 17 bij gekomen.

In 1912 werd hier de eerste Amsterdamse verkeersagent gestationeerd. In 1964 behoorde de straat tot het gebied waar de eerste parkeermeters werden geplaatst.

De Nieuwezijds Voorburgwal was menigmaal het toneel van roerige taferelen. Zo speelde zich hier in 1966 het ’bouwvakkersoproer’: de Telegraafrellen af.

Gebouwen[bewerken]

Aan de Nieuwezijds Voorburgwal bevindt zich een aantal bekende gebouwen, waaronder het Paleis op de Dam, de Nieuwe Kerk, het Amsterdam Museum en het vroegere hoofdpostkantoor (nu winkelcentrum Magna Plaza).

Het Maurits Binger Film Instituut is gevestigd in gebouw 't Einde van de Wereld aan de Nieuwezijds Voorburgwal 4-10.

De ondergrondse parkeergarage De Kolk bevindt zich bij de Nieuwezijds Kolk, het pleintje aan de Nieuwezijds Voorburgwal ter hoogte van nummers 35-37.

Het monumentale tien verdiepingen tellende Candidagebouw aan Nieuwezijds Voorburgwal 120-126 werd in 1930 ontworpen en gerealiseerd door architect, F.A.Warners.

Het ontwerp (1888) voor het gebouw van de Handelsvereniging Amsterdam, met neorenaissance-gevel aan Nieuwezijds Voorburgwal 162-170, is van de hand van bouwmeester A.L. van Gendt. Zijn zoon A.D.N van Gendt tekende in 1927 voor de aan de gevel vermelde renovatie.

Aan de Nieuwezijds Voorburgwal 178-180 zijn de pakhuizen van de door Heineken opgekochte brouwerij De Hooiberg, in 1870 door I. Gosschalk verbouwd tot een bierhuis en later uitgebreid tot hotel D(i)e Port van Cleve.

Tegenover de achterkant van het Koninklijk Paleis staat het monumentale pand dat rond 1924 naar ontwerp van Rijksbouwmeester J. Crouwel werd gebouwd als Rijkskantoor-gebouw voor het Geld- en Telefoonbedrijf. Het wordt begrensd door de Nieuwezijds Voorburgwal (226), de Spuistraat (175) en de Raadhuisstraat. Het werd in 2000 verbouwd tot een supermarkt op de begane grond en kantoren op de verdiepingen.[1]

Het pleintje aan de westzijde van de Nieuwezijds Voorburgwal ter hoogte van nummer 280 noemt men de Postzegelmarkt. Hier ligt op nr. 282 het voormalige theater Tingel Tangel, dat in de jaren zestig werd ingericht door cabaretier Sieto Hoving. Het herbergt tegenwoordig het Betty Asfalt Complex, een theaterzaal voor cabaret, toneel en muziek.

Op nummer 367 bij de hoek van de Sint Luciënsteeg is sinds 1975 een ingang van het Amsterdam Museum. Hier ligt de achtergevel van wat tot 1960 het oude Burgerweeshuis was. Het complex is al eeuwenlang een relatief stil gebied, midden in de stad. Ten zuiden hiervan ligt het 14e-eeuwse Begijnhof, waarvan de achtergevels grenzen aan de Nieuwezijdsvoorburgwal.

De straat telt tientallen rijksmonumenten.

'Fleet Street'[bewerken]

Op de Nieuwezijds Voorburgwal zaten in het verleden veel uitgeverijen van kranten. Het Algemeen Handelsblad, vestigde zich er in 1831 en liet in 1903 het gebouw aan de Nieuwezijds Voorburgwal 234-240 bouwen. Later kwamen de Amsterdammer, Het Nieuws van de Dag, De Telegraaf, De Tijd, De Nieuwe Dag, De Standaard en De Volkskrant erbij, alsook drukkerijen, persbureaus en een journalistencafé (Scheltema). Het Nieuwsblad voor Nederland, Het Nieuws Van Den Dag en de Volkskrant waren enige tijd gevestigd in het voor 'de Sociëteit Concordia' ontworpen 19e-eeuwse koepelgebouw aan de Nieuwezijds Voorburgwal 345. Het Telegraafgebouw op nr. 225 verrees in 1928 naar ontwerp van J.F. Staal en G.J. Langhout. Het socialistische Het Volk bouwde om de hoek, op het Hekelveld, een kantoorgebouw bijgenaamd de "Rode burcht".

Na de bevrijding kregen de verzetskranten Het Parool en Trouw het gebouw en de persen toegewezen van De Telegraaf, die vanwege haar houding tijdens de bezetting enige tijd een verschijningsverbod was opgelegd. De Waarheid trok, tijdelijk, in bij het Algemeen Handelsblad. Trouw vond onderdak in het gebouw van De Standaard.[2] Tussen 1967 en 1976 verlieten de kranten de Nieuwezijds. De Volkskrant, Het Parool en Trouw gingen naar de Wibautstraat, De Telegraaf naar de Basisweg en het Algemeen Handelsblad fuseerde met de Nieuwe Rotterdamsche Courant en vertrok naar Rotterdam.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. www.amsterdamsebinnenstad.nl (pdf)
  2. Peter Bak, Een 'meneer' van een krant: Trouw en Bruins Slot, 1943-1968, Uitg. Kok, Kampen 1999