Nieuwezijds Voorburgwal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nieuwezijds Voorburgwal
Het voormalige Hoofdpostkantoor, nu Magna Plaza
Het voormalige Hoofdpostkantoor, nu Magna Plaza
Geografische informatie
Locatie       Amsterdam
Stadsdeel Centrum
Begin Martelaarsgracht
Eind Spui
Portaal  Portaalicoon   Amsterdam

De Nieuwezijds Voorburgwal is een straat in het centrum van Amsterdam die de Martelaarsgracht verbindt met het Spui. De straat – een gedempte gracht – loopt min of meer noord-zuid, evenwijdig aan de Spuistraat. De Raadhuisstraat loopt vanaf de Nieuwezijds Voorburgwal in westelijke richting.

Aan de oostkant van de Nieuwezijds Voorburgwal loopt een reeks steegjes naar de Kalverstraat (en verder naar het Rokin) en de Nieuwendijk (en verder naar het Damrak).

Gebouwen[bewerken]

Aan de Nieuwezijds Voorburgwal bevindt zich een aantal bekende gebouwen, waaronder het Paleis op de Dam, de Nieuwe Kerk, het Amsterdam Museum en het vroegere hoofdpostkantoor (nu winkelcentrum Magna Plaza).

Het Maurits Binger Film Instituut is gevestigd in gebouw 't Einde van de Wereld aan de Nieuwezijds Voorburgwal 4-10.

De parkeergarage De Kolk bevindt zich bij de Nieuwezijds Kolk, het pleintje aan de Nieuwezijds Voorburgwal ter hoogte van nummers 35-37.

Het monumentale tien verdiepingen tellende Candidagebouw aan Nieuwezijds Voorburgwal 120-126 werd in 1930 ontworpen en gerealiseerd door architect, F.A.Warners.

Het ontwerp (1888) voor het gebouw van de Handelsvereniging Amsterdam, met neorenaissance-gevel aan Nieuwezijds Voorburgwal 162-170, is van de hand van bouwmeester A.L. van Gendt. Zijn zoon A.D.N van Gendt tekende in 1927 voor de aan de gevel vermelde renovatie.

Aan de Nieuwezijds Voorburgwal 178-180 zijn de pakhuizen van de door Heineken opgekochte brouwerij De Hooiberg, in 1870 door I. Gosschalk verbouwd tot een bierhuis en later uitgebreid tot hotel Die Port van Cleve.

Tegenover de achterkant van het Koninklijk Paleis staat het monumentale pand dat rond 1924 naar ontwerp van Rijksbouwmeester J. Crouwel werd gebouwd als Rijkskantoor-gebouw voor het Geld- en Telefoonbedrijf. Het wordt begrensd door de Nieuwezijds Voorburgwal (226), de Spuistraat (175) en de Raadhuisstraat. Het werd in 2000 verbouwd tot een supermarkt op de begane grond en kantoren op de verdiepingen. [1]

Het pleintje aan de westzijde van de Nieuwezijds Voorburgwal ter hoogte van nummer 280 noemt men de Postzegelmarkt. Hier ligt op nr. 282 het voormalige theater Tingel Tangel, dat in de jaren zestig werd ingericht door cabaretier Sieto Hoving. Het herbergt tegenwoordig het Betty Asfalt Complex, een theaterzaal voor cabaret, toneel en muziek.

De straat telt tientallen rijksmonumenten.

Geschiedenis[bewerken]

Oorspronkelijk was de Nieuwezijds Voorburgwal een langs een gracht aangelegde burgwal. Voor 1385 deelde de Amstel de stad Amsterdam in twee vrijwel gelijke delen: de oude zijde met de Oude Kerk en de nieuwe zijde met de Nieuwe Kerk. Elke zijde werd begrensd door een burgwal. Toen omstreeks 1385 nieuwe wallen werden aangelegd, werd de bestaande wal de "voorburgwal" en de nieuwe: de "achterburgwal", en dit zowel aan de oude als de nieuwe zijde. Zo ontstonden de Nieuwezijds Voorburgwal, Nieuwezijds Achterburgwal, Oudezijds Voorburgwal en de Oudezijds Achterburgwal.

De gracht Nieuwezijds Voorburgwal is in 1884 gedempt. Voordien droegen enkele delen de volgende namen: Pijpenmarkt, Boommarkt en Bloemmarkt. De in 1867 gedempte gracht de Nieuwezijds Achterburgwal heet nu Spuistraat. De grachtentuinen die bij de bouw van de panden achter de herenhuizen aan de Nieuwezijds Voorburgwal werden aangelegd, zijn tegenwoordig allemaal bebouwd.

De Nieuwezijds Voorburgwal was menigmaal het toneel van roerige taferelen. Zo speelde zich hier in 1966 het ’bouwvakkersoproer’: de Telegraafrellen af.

Burgerweeshuis[bewerken]

Op nummer 367 bij de hoek van de Sint Luciënsteeg is sinds 1975 een ingang van het Amsterdam Museum. Hier ligt de achtergevel van wat tot 1960 het oude Burgerweeshuis was. Het complex is al eeuwenlang een relatief stil gebied, midden in de stad. De jongensbinnenplaats lag aan de voorkant van het complex bij de Kalverstraat. De bebouwing rond de 'meisjesplaats', gelegen op het terrein van het vroegere Sint Luciënklooster, kreeg zijn huidige uiterlijk in 1635 naar een ontwerp van Jacob van Campen. De aangrenzende percelen in de Kalverstraat en de Sint Luciënsteeg waren eigendom van het weeshuis, hetgeen zichtbaar is in de eenheid van architectuur. De panden werden verhuurd ten bate van de wezen. Een poortje in de zuidwand van het meisjesplein leidt naar de voormalige kinderplaats, waar zich de restauratie-ateliers van het museum bevinden. De kinderplaats is door een hekwerk gescheiden van het 14e-eeuwse Begijnhof.

"Fleet Street"[bewerken]

Op de Nieuwezijds Voorburgwal zaten in het verleden veel uitgeverijen van kranten. Het Algemeen Handelsblad, vestigde zich er in 1831 en liet in 1903 het gebouw aan de Nieuwezijds Voorburgwal 234-240 bouwen. Later kwamen de Amsterdammer, Het Nieuws van de Dag, De Telegraaf, De Tijd, De Nieuwe Dag, De Standaard en De Volkskrant erbij, alsook drukkerijen, persbureaus en een journalistencafé (Scheltema). Het Nieuwsblad voor Nederland, Het Nieuws Van Den Dag en de Volkskrant waren enige tijd gevestigd in het voor 'de Sociëteit Concordia' ontworpen 19e-eeuwse koepelgebouw aan de Nieuwezijds Voorburgwal 345. Het Telegraafgebouw op nr. 225 verrees in 1928 naar ontwerp van J.F. Staal en G.J. Langhout. Het socialistische Het Volk bouwde om de hoek, op het Hekelveld, een kantoorgebouw bijgenaamd de "Rode burcht".

Na de bevrijding kregen de verzetskranten Het Parool en Trouw het gebouw en de persen toegewezen van De Telegraaf, die vanwege haar houding tijdens de bezetting enige tijd een verschijningsverbod was opgelegd. De Waarheid trok, tijdelijk, in bij het Algemeen Handelsblad. Trouw vond onderdak in het gebouw van De Standaard.[2] Tussen 1967 en 1976 verlieten de kranten de Nieuwezijds. De Volkskrant, Het Parool en Trouw gingen naar de Wibautstraat, De Telegraaf naar de Basisweg en het Algemeen Handelsblad fuseerde met de Nieuwe Rotterdamsche Courant en vertrok naar Rotterdam.

Verkeer en vervoer[bewerken]

De tramlijnen 1, 2, 5, 13 en 17 rijden over de Nieuwezijds Voorburgwal. De lijnen 13 en 17 slaan af bij de Raadhuisstraat.

Sinds de demping was de Nieuwezijds een drukke verkeersader. In 1912 werd hier de eerste Amsterdamse verkeersagent gestationneerd. In 1964 behoorde de straat tot het gebied waar de eerste parkeermeters werden geplaatst.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. http://www.amsterdamsebinnenstad.nl/binnenstad/221/BMAdossier10874.pdf?PHPSESSID=a8972d7a982d8c72141482173bc3a26a
  2. Peter Bak, Een 'meneer' van een krant: Trouw en Bruins Slot, 1943-1968, Uitg. Kok, Kampen 1999