Nikker (folklore)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Nikker (mythisch wezen))
Ga naar: navigatie, zoeken
Nøkken, Theodor Kittelsen
Näcken, Johan Tirén

Een nikker, nicker, nekker of necker, ook nix genoemd, is een wezen uit het volksgeloof, dat ook wel voorkomt als een waterduivel en vooral als kinderschrik bekendheid genoot.

In middeleeuwse literatuur komt de nikker in verschillende verschijningen en karakters voor. Zo geeft het Visboeck van Adriaen Coenen, geschreven tussen 1577 en omstreeks 1581, hiervan een voorbeeld.[1] Er is sprake van 'geesten of goede duvelen' die men in Coenens jaren kwalificeerde als 'hoefsen of hoofgen Nickers'. Die door Coenen vermelde wezens waren, naar uit zijn tekst blijkt, weliswaar plagerig, maar daarnaast hulpvaardig van geest en opgewekt van aard. De door hem gebruikte bijvoeglijke naamwoorden 'hoefgen' of 'hoofgen' wijzen daarop. De twee voornoemde Middelnederlandse bijvoeglijke naamwoorden geven aan dat de bewuste nikkers - in een menschengedaente, schrijft Coenen - wellevend waren en beschaafd.

Uit het Visboeck kan verder worden opgemaakt dat de nikker leefde in de zee want, nadat hij de mensen, groot en klein, had vermaakt, floot en schaterde hij alsof hij lachte, waarna hij vervolgens terug dook in het zeewater. Daarnaast treft men in 16e- en 17e-eeuwse literatuur zekere vermeldingen aan van nikkers die als boosaardige wezens worden aangemerkt.

Ook Richard Wagner laat Alberich in "Das Rheingold" de Rheintöchter, die meestal op het toneel als zee-, of althans riviermeerminnen worden uitgebeeld, als 'Nicker' aanduiden.

Te Mechelen leeft de sage voort in De Nekker en station en wijk Nekkerspoel, hier heeft Sint Rombout de nikker overwonnen. In de binnenstad van Delft is de Nickersteeg naar dit wezen vernoemd.

De Nikker wordt ook wel Neck/Nixie (Engels) of Nix/Nixe/Nyx (Duits) genoemd[2]. Sommigen[3] vinden het een leenwoord uit het Engelse nigger waarvan de vorm mogelijk is veranderd onder invloed van het Nederlandse woord, anderen[4] menen dat de betekenis is verschoven onder invloed van datzelfde nigger.

De nikker komt vooral voor als kinderschrik, die kinderen in het water trok en zich meester maakte van drenkelingen.[5]

Zie ook[bewerken]

Afbeeldingen[bewerken]

Literatuur[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Visboeck/ A. Coenen, [ca. 1577-1581], fol. 169ro
  2. Nixie
  3. van Veen, P.A.F.; Nicoline van der Sijs, Etymologisch woordenboek : de herkomst van onze woorden, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen, 1997, blz. 518 ISBN 90-6648-302-4.
  4. (nl) Philippa, M.; F. Debrabandere, A. Quak, Etymologisch Woordenboek Nederlands, Ke t/m R, Amsterdam University Press, Amsterdam, 2007 ISBN 978 90 5356 747 0. URL bezocht op 22 juli 2008.
  5. Folkloristisch Woordenboek van Nederland en Vlaams-België/ K. ter Laan, 1949, pp. 260.