Nikolaj Rimski-Korsakov

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nikolaj Rimski-Korsakov
Nikolaj Rimski-Korsakov.Portret door Valentin Alexandrovitsj Serov.
Nikolaj Rimski-Korsakov.
Portret door Valentin Alexandrovitsj Serov.
Volledige naam Nikolaj Andrejevitsj Rimski-Korsakov
(Николай Андреевич Римский-Корсаков)
Geboren 18 maart 1844
Overleden 21 juni 1908
Land Vlag van Rusland Rusland
Stijl romantiek
Nevenberoep muziekpedagoog
dirigent
Instrument piano
Leraren Mili Balakirev
Leerlingen Anatoli Ljadov, Anton Arenski, Aleksandr Glazoenov, Ottorino Respighi, Nikolaj Mjaskovski, Maximilian Steinberg, Igor Stravinsky, Sergej Prokofjev
Belangrijkste werken Symfonie nr.1 in e, Symfonie nr.2 "Antar", Russisch Paasfeest, Shéhérazade, Capriccio Espagnol, opera's, cantates
Portaal  Portaalicoon   Klassieke muziek

Nikolaj Andrejevitsj Rimski-Korsakov (Russisch: Николай Андреевич Римский-Корсаков) (Tichvin, 18 maart 1844 - landgoed Ljoebensk (bij Loega), 21 juni 1908) was een Russisch componist, muziekpedagoog en dirigent.

Levensloop[bewerken]

Rimski-Korsakov werd geboren in een adellijke familie en kreeg als onderdeel van zijn opvoeding muziekonderricht. Op twaalfjarige leeftijd werd hij lid van het zeekadettencorps en vanaf 1862 ging hij als marineofficier drie jaar op wereldreis. Al in 1861 leerde hij de componist Mili Balakirev kennen, die zijn groeiende liefde voor de muziek versterkte en hem overhaalde een echte muziekstudie te gaan volgen.

In 1865 leidde Balakirev de première van Rimski-Korsakovs eerste symfonie. Het succes van het symfonisch gedicht Sadko en zijn eerste opera Het meisje van Pskov waren voor Rimski-Korsakov aanleiding om de marine te verlaten. Hij werd inspecteur van de Russische marinierskapel (tot 1884) en in 1871 volgde een aanstelling als hoogleraar compositie en instrumentatie aan het conservatorium te Sint-Petersburg. Veel belangrijke componisten kregen bij hem les, onder anderen Anatoli Ljadov, Anton Arenski, Aleksandr Glazoenov, Ottorino Respighi, Nikolaj Mjaskovski, zijn schoonzoon Maximilian Steinberg, Igor Stravinsky en Sergej Prokofjev.

Van 1874 tot 1881 was Rimski-Korsakov tevens directeur en dirigent van de muziekschool, van 1883 tot 1894 plaatsvervangend directeur van de hofzangerskapel en van 1886 tot 1900 dirigent van de door de muziekuitgever Mitrofan Beljajev georganiseerde Russische Symfonieconcerten. Ook in het buitenland trad hij succesvol op als dirigent. Hij was lid van het door Balakirev opgerichte Machtige Hoopje van vijf nationalistische componisten en zette zich belangeloos voor zijn vrienden in. Zo voltooide, bewerkte en instrumenteerde hij werken van Aleksandr Dargomyzjski (De stenen gast), Alexander Borodin (Vorst Igor) en Modest Moessorgski (Boris Godoenov, Nacht op de kale Berg). Zijn werk aan het conservatorium moest hij in 1905 onderbreken, vanwege zijn sympathieën voor de revolutionaire studentenbeweging, maar in 1907 mocht hij weer in zijn oude aanstelling verderwerken.

Hoewel Rimski-Korsakov vijftien opera's schreef, is zijn naam lange tijd bijna alleen door zijn orkestwerken bekend geweest, met name door de symfonische suite Shéhérazade en het Capriccio Espagnol. Het muziekstuk De vlucht van de hommel is bij veel mensen welbekend, maar zij weten niet dat dit door Rimski-Korsakov is geschreven. Zijn kunstzinnige oeuvre werd sterk beïnvloed door de geschiedenis, sprookjes en volksmuziek van Rusland. Hij had een grote kundigheid in orkestratie en werd wereldberoemd door de kleurrijke, geraffineerde orkestklank van zijn composities. Zijn opera's behoren in zijn vaderland weliswaar tot het vaste repertoire, maar worden in de westerse operahuizen nauwelijks opgevoerd. Dit is wel geweten aan de typisch Russische libretti, maar dat geldt ook voor de opera's van Borodin en Moessorgski, die (ten dele dankzij hem) wél repertoire hebben gehouden. Dankzij de platenindustrie staan zij sinds 1990 echter steeds meer in de belangstelling. Van bijna alle opera's zijn opnamen uitgebracht, vaak meer dan één. Dirigenten als Jevgeni Svetlanov en Valeri Gergiev hebben zich met veel succes ingezet voor opera's als Sneeuwmeisje, Sadko, De tsarenbruid, Kitezj en De gouden haan.

Naast drie symfonieën, een pianoconcert en programmatische orkestwerken schreef Rimski-Korsakov kamermuziek, pianomuziek en koorwerken, ongeveer 60 liederen met pianobegeleiding en talloze bewerkingen van Russische volksliederen. Hij publiceerde ook muziekpedagogische en -theoretische werken.

Aan het eind van zijn leven leed Rimski-Korsakov aan angina pectoris. Hij overleed in Ljoebensk in 1908, en werd ter aarde besteld op de Tichvin-begraafplaats bij het Alexander Nevski Klooster in Sint-Petersburg.

Ook zijn kleinzoon Georg Michajlovitsj Rimski-Korsakov was componist.

Composities[bewerken]

Orkest[bewerken]

Symfonieën[bewerken]

  • 1884 Symfonie nr.1 in e, op. 1
  • 1897 Symfonie nr.2 "Antar", op. 9
  • 1886 Symfonie nr.3 in C, op. 32

Concerten voor instrumenten en orkest[bewerken]

  • 1882 Concert in cis-klein, voor piano en orkest, op. 30
  • 1885 Fantasie over twee Russische thema's, voor viool en orkest, op. 33
  • 1888-1893 Mazurka over Poolse thema's, voor viool en orkest
  • 1893 Serenade, voor violoncello en orkest, op. 37

Ouvertures[bewerken]

  • 1866 1879-1880 Ouverture over Russische thema's, op. 28
  • 1888 Russisch Paasfeest, Ouverture over liturgische thema's, op. 36

Suites[bewerken]

  • 1888 Shéhérazade, Symfonische suite, op. 35
  • 1889-1890 Suite uit de opera "Mlada"
  • 1894 Suite uit de opera "De Nacht voor Kerstmis"
  • 1899-1900 Suite uit de opera "Tsaar Saltan", op. 57
  • 1902-1903 Suite uit de opera "Pan Vojevoda", op. 59
  • Suite uit de opera "De Legende van de onzichtbare stad Kitezj en jonkvrouw Fevronia", samengesteld door Aleksandr Glazoenov en Maximilian Steinberg
  • Suite uit de opera "De gouden Haan", samengesteld door Aleksandr Glazoenov en M. Steinberg
  • Suite uit de opera "Sneeuwmeisje"

Overig[bewerken]

  • 1867/1892 Sadko, symfonisch gedicht, op. 5
  • 1867/1889 Fantasie over Servische thema's, op.6
  • 1879-1880 Sprookje, op. 29
  • 1885 Sinfonietta over Russische thema's in a, op. 31
  • 1887 Capriccio Espagnol, op. 34
  • 1889-1890 De nacht op de berg Triglav, concertversie van de 3e akte van de opera "Mlada"
  • 1901 Variaties Nr.4 in A-groot over een Russisch thema, in samenwerking met andere componisten
  • 1904 Bij het graf, preludium ter nagedachtenis aan M.P. Belajew, op. 61
  • 1905 Dubinoesjka, op. 62

Harmonieorkest (Militaire kapel)[bewerken]

  • 1877-1878 Concert in Bes voor trombone en harmonieorkest
    1. Allegro vivace
    2. Andante cantabile
    3. Allegro
  • 1878 Concertstuk in Es majeur, voor klarinet en harmonieorkest
    1. Allegro moderato
    2. Andante
    3. Allegro moderato
  • 1878 Variaties in G majeur, voor hobo en harmonieorkest op een thema van Michail Glinka "Chto krasotka molodaya" (thema, 12 variaties en finale)
  • Dubinoesjka, op. 62
  • Bruiloftsmars uit de opera "De gouden Haan"

Vocaal[bewerken]

  • 1855 Babuschka - duet
  • 1865-1866 Vier liederen, op. 2
  • 1878 Legende van Aleksej, de Man van God, voor gemengd koor en orkest, op. 20
  • 1879-1880 Hulde, voor gemengd koor en orkest, op. 21
  • 1897 Switesjanka, cantate voor sopraan, tenor, gemengd koor en orkest, op. 44 - tekst: Lev A. Mej
  • 1899 Sage van Oleg de Wijze, voor tenor, bas, mannenkoor en orkest, op. 58
  • 1901 Homer-cantate, voor sopraan, alt, mezzosopraan, vrouwenkoor en orkest, op. 60

Muziektheater[bewerken]

Opera's[bewerken]

Voltooid in titel aktes première libretto
1868-1872;
3e versie: 1891/1892;
3e versie met proloog :1898
Het meisje van Pskov (Псковитянка);
2e versie: niet gepubliceerd;
3e versie: Bojarynia Vera Šeloga;
later ook onder Ivan de Verschrikkelijke uitgevoerd
3 aktes 13 januari 1873, Sint-Petersburg, Mariinskitheater;
2e versie: niet uitgevoerd;
3e versie: 18 april 1895 Sint-Petersburg, Panaev;
3e versie met proloog: 23 oktober 1901, Moskou, Bolsjojtheater
de componist naar een thema van Lev A. Mej
1872 Mlada (Млада);
samen met: Alexander Borodin, César Cui,
Modest Moessorgski, Ludwig Minkus
4 aktes onvoltooid Viktor Krylov
1878-1879 De Meinacht (Майская ночь) 3 aktes 21 januari 1880, Sint-Petersburg, Mariinskitheater de componist naar Nikolaj Gogol
1880-1881;
2e versie: 1895
Sneeuwmeisje - (Снегурочка - Sneguročka. Vesnjaja skazka) Proloog en 4 aktes 1e versie: 10 februari 1882;
2e versie: 1898, Sint-Petersburg
de componist, naar Alexandr Ostrovskij
1889-1890 Mlada. (Млада) Volšebnaja opera-balet 4 aktes 1 november 1892, Sint-Petersburg, Mariinskitheater de componist, naar Viktor Krylov
1894-1895 De Nacht voor Kerstmis(Ночь перед Рождеством - Noč pered roždestvom)
4 aktes 10 december 1895, Sint-Petersburg, Mariinskitheater de componist, naar Nikolaj Gogol
1895 De barbier van Bagdad (Bagdadskij borodobrej) 1 akte alleen maar schetsen de componist
1895-1896 Sadko (Садко) zeven taferelen 7 januari 1898 of
26 december 1897, Moskou, privé-opera van de Mamontov-operagezelschap
de componist en Vladimir Stasov en anderen
1897 Mozart en Salieri (Моцарт и Сальери - Mocart i Sal'ieri),
op. 48
1 akte 7 december 1898, Moskou Aleksandr Sergejevitsj Poesjkin
1898 De Bojaarse Vera Sjeloga (Боярыня Вера Шелога - Bojarynja Vera Šeloga),
op. 54
1 akte 27 december 1898, Moskou de componist, naar Lev A. Mej
1898 De Tsarenbruid (Царская невеста - Carskaja nevesta)
4 aktes 3 november 1899, Moskou Il'ja Tjumenev, naar Lev A. Mej
1899-1900 Het sprookje van Tsaar Saltan (Сказка о царе Салтане - Skazka o care Saltane)
Proloog en 4 aktes 3 november 1900 Vladimir Bel'skij, naar Aleksandr Sergejevitsj Poesjkin
1900-1901 Servilia (Сервилия - Servilija)
5 aktes 14 oktober 1902, Sint-Petersburg, Mariinskitheater de componist, naar Lev A. Mej
1901-1902 De onsterfelijk Kasjtsjej (Кащей Бессмертный - Kaščej bessmertnyj - Osennjaja skazočnaja)
1 akte 25 december 1902, Moskou, privé-opera van de Mamontov-operagezelschap de componist, Sofija Rimskaja-Korsakova, naar Evgenij Petrovskij
1902-1903 Pan Vojevoda (Пан-Воевода - Pan Voevoda)
4 aktes 16 oktober 1904, Sint-Petersburg, Conservatorium van Sint-Petersburg Tjumenev
1903-1904 De Legende van de onzichtbare stad Kitezj en jonkvrouw Fevronia (Сказание о невидимом граде Китеже и деве Февронии -
Skazani o nevidimom grade Kiteže i deve Fevronii)

4 aktes 20 februari 1907, Sint-Petersburg, Marinskitheater Vladimir Bel'skij
1905 Sten'ka Razin uitsluitend schetsen Vladimir Bel'skij
1905 Zemlja i nebo (Hemel en aarde) uitsluitend schetsen naar George Gordon Byron, «Heaven and Earth»
1906-1907 De gouden Haan (Золотой петушок - Zolotoj petušok)
Proloog, 3 aktes en epiloog 7 oktober 1909, Moskou, Zimins operatheater Vladimir Bel'skij, naar Aleksandr Sergejevitsj Poesjkin

Toneelmuziek[bewerken]

  • 1877 1e versie: Het meisje van Pskov (Псковитянка) toneelmuziek tot het schouwspel van Lev A. Mej (niet gepubliceerd)
  • 1881/1882 2e versie: Het meisje van Pskov (Псковитянка) toneelmuziek tot het schouwspel van Lev A. Mej

Kamermuziek[bewerken]

  • 1875 Strijkkwartet in F, op. 12
  • 1876 Strijksextet in A
  • 1876 Kwintet in Bes, voor fluit, klarinet, hoorn, fagot en piano
  • 1879 Strijkkwartet over Russische thema's
  • 1883-1894 Twee duetten in F-groot, voor 2 hoorns
  • 1883-1894 Canzonetta en Tarantella, voor twee klarinetten
  • 1888 Nocturne F-groot, voor 4 hoorns
  • 1893 Serenade, voor violoncello en piano
  • 1897 Strijkkwartet in G
  • 1897 Pianotrio in c

Piano[bewerken]

  • 1859-1860 Allegro in d-klein
  • 1859-1860 Variaties over een Russisch thema
  • 1860 Nocturne in d-klein
  • 1860 Treurmars in d-klein
  • 1869/1894 Prelude-Impromptu en Mazurka, op. 38
  • 1875 Drie stukken, op. 15
  • 1875 Zes fuga's, op. 17
  • 1875 Fuga in C-groot
  • 1875 Drie fuga's
  • 1875 Drie Fughetta's over Russische thema's
  • 1878 Zes variaties over het thema B-A-C-H, op. 10
  • 1878 Vier stukken, op. 11
  • 1895 Allegretto in C-groot
  • 1896 Präludium in G-groot

Bibliografie[bewerken]

  • My Musical Life. [Летопись моей музыкальной жизни]. Engelse vertaling Judah A. Joffe, Londen 1974.
  • Practical Manual of Harmony. [Практический учебник гармонии.] (1885). Engelse vertaling Nicholas Hopkins, New York 2005.
  • Principles of Orchestration. [Основы оркестровки.] (1873-1912, postuum voltooid door Maximilian Steinberg. Engelse vertaling Edward Agate, New York 1964.

Externe links[bewerken]