Nomina Anatomica

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Nomina Anatomica was een lijst met officiële anatomische begrippen, voor het eerst uitgegeven in 1895 door de Nomenclatur-Kommission der anatomischen Gesellschaft onder redactie van Wilhelm His[1]. Na deze eerste uitgave, bekend geworden onder de naam Baseliensia Nomina Anatomica (BNA), verschenen er tal van herzieningen, tot het in 1998 werd vervangen met de Terminologia Anatomica (TA)[2], uitgegeven door de Federative Committee on Anatomical Terminology en de International Federation of Associations of Anatomists. Het hoofddoel van deze publicaties is dat "artsen en wetenschappers over de gehele wereld dezelfde naam voor de dezelfde anatomische structuur gebruiken."[2].

De lijst met ontleedkundige begrippen is van begin af aan opgesteld in het Latijn en wordt sinds de Terminologia Anatomica[2] vergezeld met een kolom met equivalente Engelse anatomische begrippen. Het is vrij aan ieder land om in de eigen landstaal de Latijnse begrippen te vertalen[1]. Ook bij de laatste versie moet uit gegaan worden van de lijst met de Latijnse en niet van de lijst met Engelse ontleedkundige namen als basis voor de vertaling[2]. In Nederland worden veel begrippen in hun Latijnse vorm met de daarbijbehorende Latijnse grammatica gebruikt[3], terwijl in Engelstalige kringen een verengelste vorm van de Latijnse benamingen wordt gebruikt[4].

Basiliensia Nomina Anatomica[bewerken]

Overleg[bewerken]

Voorafgaand aan de uiteindelijke lijst zoals deze werd goedgekeurd door de Nomenclatur-Kommission der anatomischen Gesellschaft in 1895 in Basel vonden er verscheidene bijeenkomsten plaats, beginnend in 1887 in Leipzig. Verscheidene invloedrijke anatomen zoals Hertwig, Wilhelm His, Kölliker, Schwalbe, Toldt, Waldeyer, Henle en von Bardeleben maakten onderdeel van de besprekingen. Hun eerste verdienste was het terugbrengen van de grote hoeveelheid namen (circa 50.000)[5] die circuleerde voor de anatomische structuren tot een lijst van 4500 begrippen. Zij constateerden dat door deze veelvoud van termen er sprake was van 'anarchie' bij zowel docenten als studenten en dat er een noodzaak was tot vereenvoudiging.

Richtlijnen[bewerken]

Bij het opstellen van de lijst met ontleedkundige namen stelden zij de volgende richtlijnen op:

  1. Elk onderdeel hoort slechts één naam te krijgen
  2. Alle namen moeten opgesteld zijn in het Latijn.
  3. De anatomische begrippen moeten grammaticaal juist gevormd zijn.
  4. De uitdrukkingen moeten kort en eenvoudig zijn.
  5. De namen moeten dienen als geheugensteun en niet volledige beschrijvingen.
  6. Verwante uitdrukkingen moeten zo gelijk mogelijk gevormd worden. Bijvoorbeeld, femur, arteria femoralis, vena femoralis, nervus femoralis.
  7. Bijvoegelijke naamwoorden worden bij vaak zij-aan-zij gebruikt met hun antoniem, bijvoorbeeld dexter/sinister, major/minor, superficialis/profundus.

Daarbij richtte de Nomenclatur-Kommission zich enkel op de macroscopische en niet de microscopische anatomie.

Indeling[bewerken]

De ontleedkundige begrippen werden in de Basiliensia Nomina Anatomica onderverdeeld in een aantal hoofdgebieden, zoals osteologie (beenderleer), syndesmologie (leer van de ligamenten), myologie (leer van de spieren), splanchnologie (leer van de ingewanden), angiologie (leer van de vaten) en neurologie (zenuwleer).

Ontvangst[bewerken]

Al vond de Basiliensia Nomina Anatomica in verscheidene landen zoals Nederland ingang[6], de lijst werd niet internationaal aanvaard. Mogelijke verklaringen voor de beperkte verspreiding zou de onoverzichtelijke indeling naar hoofdgebieden kunnen zijn en het feit dat de uitgebreide onderbouwing voor naamgeving en indeling alleen beschikbaar was in het Duits.[5]

Ienaiensia Nomina Anatomica[bewerken]

In 1935 werd in Jena de herziening van de Nomina Anatomica aangenomen door het Anatomische Gesellschaft, aangeduid met de Ienaiensia Nomina Anatomica (INA)[7][8]. Twintig jaar na goedkeuring van de eerste lijst meldde Chancey Eygleshyme[5] dat verscheidene anatomen benadrukten dat de termen ook toepasbaar zouden moeten zijn binnen de vergelijkende anatomie. De uiteindelijke lijst[7][8][4] bevatte ontleedkundige begrippen die niet zoals de Basiliensia Nomina Anatomica uitgingen van de rechtopstaande positie van de mens, maar van de positie van de viervoeter. Daarnaast werden mogelijk taalkundig onjuiste vormen verbeterd naar aanleiding van de voorstellen van Hermann Triepel[9].

Ontvangst[bewerken]

De grote wijzigingen van de Ienaiensia Nomina Anatomica ten opzichte van de voorgaande versie, het feit dat andere anatomenverenigingen zoals de Anatomical Society of Great Brittain and Ireland en de genootschappen uit Japan en de Verenigde Staten met eigen lijsten met ontleedkundige begrippen kwamen en het ongelukkige tijdstip tijdens de hoogtijdagen van het fascisme zou de algemene aanvaarding van de Ienaiensia Nomina Anatomica geen goed hebben gedaan[4][2][10].

Parisiensia Nomina Anatomica en verder[bewerken]

In 1955 werd de opvolger goedgekeurd door de International Anatomical Nomenclature Committee (IANC) in Parijs, met de naam Parisiensia Nomina Anatomica (PNA) [2]. Deze versie keerde weer grotendeels terug naar de oorspronkelijke lijst van de Basiliensia Nomina Anatomica uit 1895[1][2] en verliet zij de viervoeterpositie uit de Ienaiensia Nomina Anatomica uit 1935.[7][8] De opeenvolgende herziene versies zouden bekend blijven onder de algemene naam Nomina Anatomica met zes achtereenvolgende uitgaven (laatste, 1989), met de Parisiensia Nomina Anatomica als ‘eerste’ Nomina Anatomica.[4]

Richtlijnen[bewerken]

In de Nomina Anatomica uit 1955 en verdere uitgaven[11][12] worden naast de richtlijnen uit de Basiliensia Nomina Anatomica de volgende richtlijnen gesteld:

  1. Begrippen uit de Basiliensia Nomina Anatomica moeten zo veel mogelijk zonder grote veranderingen door te voeren aanvaard worden,
  2. Er moeten geen veranderingen doorgevoerd worden in bekende begrippen vanuit slechts etymologische of pedante redenen.
  3. Eponiemen moeten vermeden worden.
  4. Vermijd het benoemen van tal van kleine structuren waarvan het bestaan nog onbevestigd is.
  5. Alle tweeklanken moeten teruggebracht worden naar hun overeenkomstige eenklank, bijvoorbeeld, aequator→equator, taenia→tenia, oesophagus→esophagus, caecum→cecum.
  6. Koppeltekens tussen klinkers in het midden van een woorden moeten verwijderd worden, alsmede andere onnodige koppeltekens.

Daarnaast trachtte men vanaf de Nomina Anatomica uit 1966[12] de uitdrukkingen met een tweede naamval zo goed mogelijk te vervangen door uitdrukkingen bestaande uit een zelfstandig naamwoord met een bijvoeglijk naamwoord, zodat het Latijn van de Nomina Anatomica meer lijkt op het Engels en de Romaanse talen[12] en zo ook goed te begrijpen is voor de niet-classicus. Ondank de opmerking dat een aantal grammaticale fouten zijn verbeterd[11][12] mag het opvallend genoemd worden dat de richtlijn van ‘De anatomische begrippen moeten grammaticaal juist gevormd zijn’ niet meer expliciet benoemd wordt. Daarnaast is het zeer bijzonder dat het Latijn wordt aangepast (aanpassing van de woorden/uitdrukkingen met tweeklanken en/of genitivi) om het Latijn meer te laten lijken op het Engels of de Romaanse talen.

Ontvangst[bewerken]

De Parisiensia Nomina Anatomica en de opvolgers kende in Nederland een goede verspreiding[4]. Tal van woordenboeken namen de begrippen op[13] waarbij het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde de lijst als richtlijn stelde voor de aangeleverde kopij[14]. Op het taalkundige vlak is er vaak bezwaar gemaakt tegen het verengelsen van het Latijn[4]. Daarnaast zijn er toch tal van uitdrukkingen die geplaagd worden door verkeerde vormen van de genitivus, onjuist hoofdlettergebruik, vreemd gebruik van het koppelteken, onjuist gebruik van accenten[15][10].

Terminologia Anatomica[bewerken]

De ‘zesde’ uitgave van de Nomina Anatomica in 1989[2] opgesteld door de International Anatomical Nomenclature Committee (IANC) werd echter niet goedgekeurd door de International Federation of Associations of Anatomists. Er werd na de publicatie een nieuwe naamgevingscommissie opgericht, namelijk de Federative Committee on Anatomical Terminology die de ‘vijfde’ uitgaven van de Nomina Anatomica uit 1983 (en niet uit 1989) als basis voor herziening van de anatomische nomenclatuur[2] met een uitbreiding van het aantal termen.

Ontvangst[bewerken]

Veel werken, zoals woordenboeken[16] en tijdschriften[4], nemen de naamgeving van de Terminologia Anatomica over.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b c His (1895). Die anatomische Nomenclatur. Nomina Anatomica. Der von der Anatomischen Gesellschaft auf ihrer IX. Versammlung in Basel angenommenen Namen. Leipzig: Verlag von Veit & Comp.
  2. a b c d e f g h i Federative Committee on Anatomical Terminology (1998). Terminologia Anatomica. Stuttgart: Thieme
  3. Griffioen, F.M.M., Drukker, J., Hoogland, P.V.J.M., & Godschalk, M. (1999). General plan anatomy. Objectives of the teaching of anatomy/embryology in medical curricula in the Netherlands. European Journal of Morphology, 37(4-5), 288-325.
  4. a b c d e f g Drukker, J, & Walvoort, H.C. (2000). Terminologia anatomica: een nieuw anatomisch referentiewerk. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 144, 890-891.
  5. a b c Chauncey Eycleshymer, A. (1917). Anatomical names, especially the Basle Nomina Anatomica ("BNA"). New York: William Wood & Company.
  6. Woerdeman, M.W. (1952). Mededelingen en Bekendmakingen: Anatomische nomenclatuur. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 96, 2149-2150.
  7. a b c Stieve, H. (1936). Nomina Anatomica. Jena.
  8. a b c Kopsch, F. (1941). Die Nomina anatomica des Jahres 1895 (B.N.A.) nach der Buchstabenreihe geordnet und gegenübergestellt den Nomina anatomica des Jahres 1935 (I.N.A.) (3de uitgave). Leipzig: Georg Thieme Verlag.
  9. Triepel, H., & Stieve, H. (1936). Die anatomischen Namen. Ihre Ableitung und Ausprache (18de uitgave). München: Verlag von J.F. Bergmann
  10. a b Marečková, E., Šimon, F., & Červený, L. (2001). On the new anatomical nomenclature. Annals of Anatomy, 183, 201-207
  11. a b International Anatomical Nomenclature Committee (1966). Nomina Anatomica (Derde uitgave). Amsterdam: Excerpta Medica Foundation.
  12. a b c d International Anatomical Nomenclature Committee (1977). Nomina Anatomica, together with Nomina Histologica and Nomina Embryologica. Amsterdam-Oxford: Excerpta Medica.
  13. Hilfman, M.M. (1978). Pinkhof-Hilfman Geneeskundig woordenboek (7de uitgave). Utrecht/Antwerpen: Bohn, Scheltema & Holkema.
  14. Walvoort, H.C. (1997). Redactionele bewerking van voor publicatie aanvaarde artikelen bij het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 141, 38-42.
  15. Dirckx, J.H. (2006). Anatomical nomenclature: History. In Brown, Keith (Red.) Encyclopedia of language and linguistics (2de uitgave). Volume 1. Amsterdam: Elsevier, 244–252.
  16. Everdingen, J.J.E. van, & Eerenbeemt, A.M.M. van den (2012). Pinkhof geneeskundig woordenboek (12de uitgave). Houten: Bohn Stafleu Van Loghum/Springer Media.