Noordpool

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Reliëfkaart van de Noordpool

De geografische noordpool van een planeet is het noordelijke snijpunt van de omwentelingsas met het oppervlak. Voor de Aarde is dit punt gelegen in de Noordelijke IJszee.

Als eerste persoon die de geografische noordpool bereikte geldt in het algemeen Robert Edwin Peary, Matthew Henson en vier Inuit genaamd Ootah, Seegloo, Egingway, en Ooqueah (op 6 april 1909). Die aanspraak is echter omstreden, zie eerste mens op de Noordpool voor een overzicht.

Geomagnetische noordpool[bewerken]

De Aarde heeft een magnetisch veld en er is sprake van de geomagnetische noordpool, wat natuurkundig gezien op de Aarde een magnetische zuidpool is. Aangezien de richting van het magnetisch veld op langere termijn niet stabiel is, is de locatie van de geomagnetische noordpool niet vast. In 2010 lag de geomagnetische noordpool op 80° 4' 48" NB, 72° 12' 36" WL, nabij het Ellesmere-eiland. In de loop van de geschiedenis is de ligging van het aardmagnetisch veld regelmatig verschoven van de geografische noordpool naar de geografische zuidpool en vice versa. De hoek tussen een kompasnaald (die naar de magnetische zuidpool wijst) en de plaatselijke meridiaan wordt declinatie genoemd. In de scheepvaart wordt in plaats van het woord declinatie de term variatie gebruikt.

Overigens vallen de magnetische en geografische polen niet samen op dezelfde plek.

De Noordelijke Pool van Ontoegankelijkheid[bewerken]

De Noordelijke Pool van Ontoegankelijkheid is gedefinieerd als het punt in het Arctische gebied dat het verste ligt van enige kustlijn. Dit punt ligt op 84°03′N 174°51′W. Soortgelijke polen zijn aanwezig in de Grote Oceaan en de Indische Oceaan.

Noordpoolgebied[bewerken]

Mercator-kaart van de Noordpool

Met de Noordpool of het Noordpoolgebied wordt ook vaak bedoeld het gehele gebied ten noorden van de Noordpoolcirkel (66° 33'NB), de zogenaamde Arctis.

De Noordpool, en een groot gebied eromheen, is bedekt met ijs. Dit is echter geen landijs zoals op Antarctica en Groenland, maar zeeijs. Dit zeeijs is gemiddeld tussen de 1 en 4 meter dik en bestaat uit bevroren oceaanwater. De dikte van het zeeijs is afhankelijk van de luchttemperatuur en de temperatuur van het water direct onder het ijs. ’s Zomers neemt het totale oppervlak aan zeeijs op de Noordpool aanzienlijk af door de sterke stijging van de luchttemperatuur.

Ontwikkeling ijsoppervlakte[bewerken]

Eind oktober 2003 werd bekend dat de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA in een rapport, dat ook de onderstaande twee illustraties bevat, concludeerde dat de hoeveelheid poolijs als gevolg van het versterkte broeikaseffect sterk afneemt. Rond het jaar 2100 zal, naar NASA verwacht, het noordpoolijs geheel zijn verdwenen.

Al het ijs dat zich jarenlang heeft gevormd zal dan gesmolten zijn, waardoor de Noordpool uitsluitend nog bestaat uit ijs dat zich gedurende de winter heeft gevormd.[1] Dit kan verstrekkende gevolgen hebben voor verdere opwarming van de aarde, omdat het donkere zeewater de warmte van de zon zal absorberen en het zeewater verder zal opwarmen.

Door het smelten van de ijskappen is het Noordpoolgebied steeds interessanter geworden voor de delving van aardolie en aardgas. In verband met de risico's voor milieuvervuiling is er internationaal protest tegen deze ontwikkeling. De hoeveelheid aardolie in de Noordpoolregio wordt geschat op 90 miljard vaten (13% wereldoliereserve). Uitgaande van de huidige consumptie is dit toereikend voor iets minder dan drie jaar. De hoeveelheid aardgas bedraagt circa 47 biljoen kubieke meter (30 procent wereldaardgasreserve). Uitgaande van de huidige groei van 7% per jaar in consumptie is dit voldoende gas voor ongeveer 10 jaar. Onder meer Rusland, Canada, Denemarken, Noorwegen en de Verenigde Staten maken aanspraak op deze delfstoffen.[2]

Smelting van de ijskappen tussen 1990 en 1999[bewerken]

Noordpool
Noordpool

Het bovenstaande filmpje (links) en de beide afbeeldingen laten de ontwikkeling van het ijs zien op de Noordpool. Door seizoensinvloeden verandert het ijsoppervlak voortdurend: in de winter neemt het ijsoppervlak toe en in de zomer smelt een groot deel weer weg. De trend is dat het ijsoppervlak in de zomer steeds kleiner wordt. Van jaar op jaar kunnen zich echter grote fluctuaties voordoen. Zo was in augustus 2013 de Arctische ijskap flink groter dan in augustus 2012.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Noordpool wellicht ijsvrij
  2. 'Voor 3 jaar olie onder noordpoolijs', artikel verschenen in de Volkskrant, 25 juli 2008