Nord Express

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De "Nord Express" (Noord-Express) is op 9 mei 1896 geïntroduceerd door de Compagnie Internationale des Wagons-Lits, een Belgische onderneming voor nachttreinen. De treindienst verbond Parijs via Brussel, Keulen, Hannover, Berlijn, Konigsberg (nu Kaliningrad) en Daugavpils met Sint-Petersburg.

CIWL[bewerken]

Nord Express (rood en blauw) voor de Eerste wereldoorlog, de aansluitende Sud Express en boottrein in Engeland (zwart) en de Méditerrannee express (rood gestippeld)

De oprichters van CIWL wilden een rechtstreekse treindienst opzetten van Sint-Petersburg naar Lissabon, de Nord-Sud Express, om aldaar aansluiting te bieden op de stoomschepen naar Amerika. Het zuidelijke deel van Parijs naar Lissabon was als Sud Express al op 5 november 1887 van start gegaan. Nagelmackers, de baas van CIWL, had bedacht om ook Londen aansluiting op de Nord Express te geven door een deel van de rijtuigen in Luik aan/af te koppelen voor een verbinding met Londen in plaats van Parijs. In Parijs was er een aansluiting op de Sud Express naar Lissabon. Deze samengestelde treindienst leverde een voor die tijd snelle, doch comfortabele, reismogelijkheid door Europa. In Brussel volgde nog een splitsing waarbij een deel via Oostende en een deel via Calais naar Londen vervoerd werd. Het plan kon pas na grote druk van Europese vorstenhuizen op Pruissen worden gerealiseerd. Pruissen wilde aanvankelijk niet dat buitenlandse treinen op het 1420 km lange traject tussen Herbesthal (Belgisch-Duitse grens) en Eydtkuhnen zouden rijden zodat de Nord Express pas 9 jaar na het zuidelijke deel kon rijden.

Route en dienstregeling[bewerken]

CL OL SP land station km PS LO LC
16:55 Vlag van Rusland Rusland St. Petersburg 0 15:50
09:40 Vlag van Rusland Rusland Wirballen 1520mm 22:55
09:39 Vlag van Rusland Rusland Wirballen 1435mm 20:55
22:42 Vlag van Duitsland Duitsland Berlijn 08:40
07:47 Vlag van Duitsland Duitsland Keulen 23:34
09:30 Vlag van België België Luik 20:07
09:40 09:31 Vlag van België België Luik 19:37 20:00
16:25 Vlag van Frankrijk Frankrijk Paris Nord 14:15
11:24 - Vlag van België België Brussel Noord - 18:18
11:40 11:30 - Vlag van België België Brussel Noord - 18:13 17:55
13:12 - Vlag van België België Oostende - 16:30
15:34 - Vlag van Frankrijk Frankrijk Calais - 14:39
19:30 19:30 - Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk Londen - 10:00 11:00

De passage van Russisch-Duitsegrens nam bijna een uur in beslag. Vanwege de afwijkende spoorbreedtes, 1520mm in Rusland en 1435mm in Duitsland moesten op de grens Eydtkuhnen/Wirballen de reizigers overstappen. De trein in Oostelijke richting reed tot Wirballen op normaalspoor waar de reizigers overstapten in gelijksoortig teakhouten materieel, hier echter voorzien van breedspoor draaistellen, voor de voortzetting van de reis richting St. Petersburg. In omgekeerde richting reed het breedspoor materieel door tot Eydtkuhnen aan de Duitse kant van de grens. Nadat de reizigers waren uitgestapt werden de treinen teruggereden naar de andere kant van de grens. De twee kilometer tussen de beide grensstations had één spoor voor normaalspoor en één spoor voor breedspoor. De grens was ook de grens tussen de Russische tijd en de Midden-Europese tijd zodat de trein in westelijke richting 1 minuut eerder vertrok dan hij was aangekomen. De reistijd was 48 uur met een overnachting tussen Keulen en Berlijn en een overnachting tussen Wirballen en St. Petersburg.

Nord Express en de vertakkingen gedurende het interbellum

1919-1939[bewerken]

Na de Eerste Wereldoorlog was er weer een geschil tussen Duitsland en de CIWL over de Nord Express. In Duitsland was in 1916 Mitropa opgericht met als doel de luxetreinen in Duitsland te exploiteren. In 1925 werd het geschil bijgelegd door een overeenkomst tussen de twee maatschappijen, waarbij de oost-west transittreinen door Duitsland aan de CIWL werden toegewezen. Op 14 mei 1926 kon de treindienst worden hervat met Riga als eindpunt en doorgaande rijtuigen naar Warschau in plaats van Sint Petersburg.

D-trein[bewerken]

Na deTweede Wereldoorlog is door de komst van het IJzeren Gordijn en het toenemende belang van vliegreizen een einde gekomen aan deze treinverbinding. De Nord Express werd toen een D-trein op de minder exotische treinverbinding Parijs-Kopenhagen.

Route en Dienstregeling[bewerken]

KP KL land station km LK PK
09:35 Vlag van Denemarken Denemarken Kopenhagen 19:17
12:25 Vlag van Denemarken Denemarken Aarhus 16:15
16:30 Vlag van Denemarken Denemarken Padborg 12:39
16:55 Vlag van Duitsland Duitsland Flensburg 12:22
19:40 Vlag van Duitsland Duitsland Hamburg Altona 09:43
20:00 Vlag van Duitsland Duitsland Hamburg HBf 09:20
02:30 02:30 Vlag van Duitsland Duitsland Keulen 02:10 02:10
07:25 Vlag van België België Brussel Noord 22:00
09:10 Vlag van België België Oostende 20:00
16:23 Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk Londen Victoria 14:10
05:27 Vlag van België België Luik 00:00
10:40 Vlag van Frankrijk Frankrijk Paris Nord 19:00

In 1986 werd de trein ingekort van Aachen - København. De doorgaande rijtuigen Oostende - København werden te Aachen van de D 241 Ost-West-Express overgenomen.

EuroNight[bewerken]

Vanaf 14 december 1997 reed de Nord-Express van Aachen - København met modern DB Nachtzug AG materiaal waaronder dubbeldeks slaaprijtuigen verder als EN 233, 232 Nord-Express. Op 9 december 2007 werd de “Nord-Express” opgeheven en de verbinding werd voortgezet als CNL 40347, 40348 “Borealis” vanuit Amsterdam.

Bronnen, noten en/of referenties
  • Dienstregeling, Danske Statsbaner, 1951
  • G. Behrend, Van Pullman tot TEE, 1979
  • A. Mühl, 125 Jahre/Ans/Years CIWL, Freiburg 1998