Norg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Norg
Nörg
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Norg Wapen van Norg
Norg
Norg
Situering
Provincie Vlag Drenthe Drenthe
Gemeente Vlag Noordenveld Noordenveld
Coördinaten 53° 3' NB, 6° 27' OL
Algemeen
Inwoners (2010) 3.700[1]
Foto's
Norg (dorpsgezicht)
Norg (dorpsgezicht)
Margaretakerk van Norg
Margaretakerk van Norg
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Norg (Drents: Nörg) is een esdorp[2] in het noorden van de Nederlandse provincie Drenthe, ongeveer 25 kilometer ten zuidwesten van de stad Groningen en 12 kilometer ten noordwesten van de Drentse hoofdstad Assen. Norg telt in 2011 3.700 inwoners.[1] Wanneer men de (permanente) inwoners van recreatiegebied De Oosterduinen meerekent, ligt het inwoneraantal rond de 4000.

Geschiedenis[bewerken]

In het begin van de middeleeuwen duikt Nurch of Norche op in oorkondes. De oudste essen zijn op 650-750 na Christus gedateerd. Het nabijgelegen Norgerholt is een heel oud bos en dateert vermoedelijk uit de 9e eeuw. Na de komst van het christendom behoorde Drenthe tot het bezit van de bisschop van Utrecht, die de rechten en plichten van de inwoners van Drenthe voor het eerst bij het landrecht van 1412 erkende. De provincie werd toen verdeeld in zes dingspillen. Het woord dingspil is samengesteld uit ding (= gerecht) en spil (of spel) (= gebied) en betekent dus rechtsgebied. Norg was destijds (net als omliggende dorpen Een, Een West, Peest, Westervelde, Langelo, Zuidvelde en Huis ter Heide) onderdeel van het dingspil Noordenveld, met als hoofdplaats Vries. Het dingspil Noordenveld was onderverdeeld in vier kerspelen. Omdat Norg een kerk had, de romanogotische Sint-Margaretakerk, werd dit de 'hoofdplaats' van het gebied dat eerst het kerspel Norg heette en later de gemeente Norg werd. Andere gemeentes die uit dit dingspil voortkwamen waren Roden, Peize, Vries, Eelde en Zuidlaren.

Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Norg heeft als dorp weinig last gehad van de Tweede Wereldoorlog. Er is in de omgeving tot aan de bevrijdingsperiode niet gevochten. Wel werd er even buiten Norg (bij Peest) een Duits vliegveld aangelegd. Deze had in het Duits de naam 'Fliegerhorst Norg' en de geallieerden noemden het 'Aerodrome Norg'. Het vliegveld is echter vanwege de drassige ondergrond nauwelijks gebruikt. Aan de Langeloerweg werd 'Villa Nijenhof' door de Duitsers gebruikt als martelhuis. Onder de naam 'Bloedgroep Norg' martelden de Duitsers diverse verzetsstrijders, waaronder enkele uit Norg. De meesten daarvan hebben het niet overleefd. In de bossen van Norg hebben diverse executies plaatsgevonden door de SD. Onder anderen door Klaas Carel Faber en zijn broer Pieter Johan Faber.

Recente ontwikkelingen[bewerken]

Tot 1 januari 1998 was Norg een zelfstandige gemeente, met de bijbehorende dorpen Veenhuizen, Een, Een West, Peest, Westervelde, Langelo, Zuidvelde en Huis ter Heide. Sinds de gemeentelijke herindeling van Drenthe in 1998 maakt Norg deel uit van de gemeente Noordenveld, samen met de vroegere buurgemeenten Peize en Roden. De oppervlakte van de gemeente Norg was ongeveer de helft van de huidige gemeente Noordenveld. Peize en Roden vormen de andere helft van de nieuwe gemeente. Roden is nu de 'hoofdplaats', waar de meeste voorzieningen zijn. In eerste instantie zou Norg een zelfstandige gemeente blijven. Daarna was het de bedoeling dat Norg zou samengaan met de gemeenten Vries en Zuidlaren, terwijl Roden en Peize zouden samengaan met Eelde. Dit is uiteindelijk niet doorgegaan.

Norg heeft zich, met name na de herindeling, ontwikkeld tot forensenplaats. In verhouding tot het aantal inwoners is er weinig werkgelegenheid. De meeste inwoners werken in grotere plaatsen in de omgeving zoals Roden, Assen, Groningen of Drachten.

Nieuwbouw[bewerken]

Op dit moment is in Norg nog maar weinig ruimte voor nieuwbouw. De aanwezige natuur- en bosgebieden maken dit onmogelijk. Er is de afgelopen 40 jaar in een aantal fasen nieuwbouw gepleegd:

  • Seniorenflat De Vijversburg (1968) (80 appartementen)
  • Grootveenweg/Vogelbuurt (1970-1974) (170 woningen)
  • Batinge (1976) (100 woningen)
  • Dikninge/Laan van Havezathen (1978) (85 woningen)
  • Entinge (1980) (50 woningen)
  • Havixhorst/Oldengaarde (1984) (60 woningen)
  • Seniorencomplex De Garve (1989) (50 woningen)
  • Fabriekstraat/Rondweg (1992) (25 woningen)
  • Grootveen-Eszoom (1994) (125 woningen)
  • Verzorgingshuis De Wiekslag (1994) (30 appartementen), uitbreiding in 2005
  • Industrieterrein Ordel (1995) (10 woningen + bedrijfspand)
  • Appartementencomplex Westeind (2006)

In een gedeelte van 'oud-Norg' is vervangende nieuwbouw gepleegd. Er zijn 48 huizen uit de jaren 50 afgebroken, waar inmiddels 50 (starters)woningen voor terug zijn gekomen. In 2013 was het de bedoeling dat men zou starten met bouwen op de Brinkhofweide, een braakliggend terrein in het centrum. Er moest daar een appartementencomplex verrijzen. Door de financiële crisis heeft de betreffende woningbouwvereniging dit project echter op de lange baan geschoven.

Begin 2014 wordt gestart met het nieuwbouwplan Oosterveld, aan de oostkant van het dorp. In eerste instantie zullen er vrijstaande woningen worden gebouwd, later gevolgd door starterswoningen. Door het Oosterveld komt een ontsluitingsweg, met inritten op de Peesterstraat en Donderseweg. De voorbereidingen hiervan zijn in maart 2014 begonnen.

Infrastructuur[bewerken]

Norg kent, zoals veel omliggende dorpen wel hebben, geen rondweg. Het doorgaande verkeer moet dwars door het centrum heen. In 2008 is het gehele stratenplan in het centrum gerenoveerd. In Norg is een klein bedrijventerrein, Ordel. Hier zijn ongeveer 10 ondernemers gevestigd in een klein pand met een eigen woning. Norg kent geen spoorwegen en slechts een paar kleine waterwegen: De Norgervaart, het Groote Diep en het Oostervoortsche Diep. Deze zijn echter niet geschikt voor boten en worden voornamelijk gebruikt voor de hengelsport en recreatie. Oorspronkelijk zou de Norgervaart, die stopt in Huis ter Heide, via Norg worden doorgetrokken naar de toenmalige jachthaven in Roden. Maar de gemeente Norg besloot eind 19e eeuw dat dit te veel geld zou kosten.

In de jaren '60 was er een gevorderd plan om een provinciale weg aan te leggen van Assen naar een te realiseren recreatiegebied in Lauwersoog, de S1. Tevens zou de Rijksweg A6 vanaf Emmeloord rechtstreeks worden doorgetrokken naar Groningen. De S1 en de A6 zouden elkaar bij Norg gekruist hebben. Beide wegen zijn er echter nooit gekomen. De aanleg van de S1 is op het laatste moment afgeblazen, omdat men er uiteindelijk het nut niet van inzag. De A6 is doorgetrokken naar Lemmer. Norg is daarom altijd een rustiek dorp gebleven, zonder grote wegen en industrie.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Wegennet[bewerken]

  • N373 Roden - Roderesch - Alteveer - Langelo - Norg - Zuidvelde - Huis ter Heide - Assen.
  • N858 Haulerwijk - Een - Norg - Donderen - Yde - De Punt.

Openbaar vervoer[bewerken]

  • Q-Buzz: Lijn 18 > Assen-Norg-Veenhuizen-Drachten
  • Q-Buzz: Lijn 83 > Assen-Norg-Roden-Leek-Groningen
  • Q-Buzz: Lijn 86 > Norg-Donderen-Peize-Hoogkerk
  • Het dichtstbijzijnde treinstation is in Assen.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Kerk[bewerken]

Het belangrijkste monument in Norg is de, in het midden van de 13e eeuw gebouwde, romanogotische Sint-Margaretakerk met een zadeldaktoren. Deze, thans protestantse kerk, werd gewijd aan de martelares Margaretha van Antiochië. De wijwaterbak en het doopvont van de kerk dateren van voor de bouw, respectievelijk uit het midden van de 12e eeuw en het begin van de 13e eeuw.[3]

Hunebedden[bewerken]

In Norg zelf ligt geen hunebed, maar wel in het dichtbij gelegen Westervelde en, iets verder weg, bij Zeijen, de hunebedden D2 en D5 Op het oude kerkhof rond de kerk liggen een paar grote stenen die waarschijnlijk afkomstig zijn van een verwoest hunebed.

Windmolens[bewerken]

In Norg staan twee oude windmolens. De ene, Noordenveld geheten, is een korenmolen die sinds 1878 bestaat. Vlak bij deze molen werd in 2004 een drie verdiepingen tellend appartementencomplex gebouwd wat de molen voor een deel uit de wind zette en grote controverses in het dorp opleverde. Molen en nieuwbouw zijn echter in bezit van dezelfde plaatselijke ondernemer en er is vergunning voor de bouw verleend. De andere molen in het dorp is de korenmolen De Hoop die als enige molen in Nederland is uitgerust met Bilauwieken.

Brinken[bewerken]

Het dorp Norg telt vijf brinken. Deze zijn allemaal in het centrum van het dorp gelegen. Ze zijn in de 19e eeuw aangelegd voor de grote paardenmarkten. Deze markten worden nu nog steeds vier keer per jaar georganiseerd, vaak in combinatie met een goederenmarkt of een ander evenement. De aanvoer van paarden en ander vee neemt de afgelopen jaren steeds meer af. De markt in Norg kan bijna niet concurreren met de grotere buur-markten in Zuidlaren en Roden en heeft ook last van de internet-handel die steeds meer toeneemt.

Zwartendijksterschans[bewerken]

De Zwartendijksterschans is een uit de 16e eeuw daterend verdedigingsbolwerk in het nabijgelegen dorp Een, dat weerstand moest bieden tegen de Bisschop van Munster. Hij ligt aan de Schansweg. Deze weg heet de Schansweg, maar stond vroeger bekend als de Zwartendijk en was de belangrijkste verbinding van Friesland met Drenthe. Ter bescherming van deze weg is hier in de zestiende eeuw een schans gebouwd. Deze Zwartendijksterschans is in 1980 prachtig gerestaureerd. Een andere schans met de naam Portugal lag ten oosten van Een, maar deze bestaat niet meer. Enkel de straatnaam "Schans Portugal" in een recent nieuwbouwplan herinnert nog aan dit bolwerk.

Natuur[bewerken]

Aan de noordzijde van het dorp liggen drie aaneengesloten bosgebieden: de Molenduinen, de Langeloerduinen en de Oosterduinen. In de omgeving van Norg bevinden zich de natuurgebieden Norgerholt en het Fochteloërveen. In de Oosterduinen staan circa 500 recreatiewoningen.

Sport en recreatie[bewerken]

  • In 1996 is er een overdekt zwemparadijs gerealiseerd, waar in 2008 een bewegingscentrum aan vast gebouwd is. Het zwembad is mede gefinancierd door de NAM, ter compensatie voor de aanleg van een gasopslag in het nabijgelegen Langelo. Naast dit complex zijn ook de tennisbanen gevestigd. Op het sportpark zijn voetbalvereniging GOMOS en een korfbalvereniging gehuisvest. Naast het sportpark bevindt zich een overdekte manege. Verder is er in ontmoetingscentrum De Brinkhof een sporthal, die voor zowel sportieve en culturele doeleinden kan worden gebruikt.
  • In en rond het dorp zijn diverse campings en hotels. Bij het Ronostrand, in het nabijgelegen dorpje Een, bevindt zich een grote recreatieplas.
  • De Brinkhof is een in 1972 gebouwd ontmoetingscentrum. Het multifunctionele gebouw biedt onder andere plaats aan de kinderopvang, politie, peuterspeelzaal, bibliotheek, Wereldwinkel, sporthal, theaterzaal, Culturele Raad en verenigingen. Tot 1997 waren ook het gemeentehuis en het postkantoor hier gevestigd. Na de herindeling is het gemeentehuis gevestigd in Roden. Het postkantoor heeft een agentschap in de plaatselijke C1000 gekregen. Vanaf oktober 2009 heeft ook de Rabobank zich gevestigd in De Brinkhof.
  • Drie keer per jaar wordt in Norg een paardenmarkt gehouden. Op de Norgermarkt, zoals deze markt genoemd wordt, worden tegenwoordig veel meer dingen verkocht dan alleen paarden en twee van de vier keer is er ook een kleine kermis bij die dan een paar dagen blijft staan. Sinds 1999 is er elk eerste weekend in augustus een Feestvierdaagse in Norg, waar bands spelen en allerlei activiteiten zijn.
  • Tot 2006 had Norg ook een familiepretpark, De Vluchtheuvel. Het park trok in de zomermaanden veel bezoekers, onder andere vanwege het zwembad met vele verschillende glijbanen. Het park is in de jaren 60 begonnen als kinderboerderij/dierentuin en werd uiteindelijk omgebouwd tot pretpark. In 2006 is het gesloten en in 2007 werden alle attracties in opdracht van de nieuwe eigenaar Hennie van der Most weggehaald en naar zijn andere pretparken gebracht. Op de plek van De Vluchtheuvel wilde Van der Most een kunstenaarsdorp realiseren. Hij heeft met dit verhaal de gemeente en de Zakenkring Norg om de tuin geleidt. Van der Most heeft na het leeghalen van het park het complex op zijn beurt doorverkocht aan een projectontwikkelaar, die er tot op heden nog niets mee heeft gedaan. In februari 2010 brandde het complex geheel af, na een defect aan de houtkachel. Het complex wordt nu in zijn geheel gesloopt.

Evenementen[bewerken]

  • Noord-Drenthe Loop
  • Nationaal en Regionaal Tuigpaardenconcours
  • Norgermarkten
  • Crossloop Langeloerduinen
  • Rijwielvierdaagse
  • 4 Daags Kleinschalig beeldend locatie theaterFestival Worteldagen tijdens het Pinksterweekeinde
  • Norgerlympics
  • Feestvierdaagse Norg
  • Slag om Norg (wielerwedstrijd)

Onderwijs[bewerken]

  • OBS De Hekakker, openbare basisschool, 260 leerlingen
  • Dr. Nassau College, middelbare school, 150 leerlingen
Onderdeel van een regionale scholengemeenschap met vestigingen in Assen (3), Beilen (1), Gieten (1) en Norg (1).

Voorzieningen[bewerken]

Norg heeft, gezien de omvang van het dorp, een geruime hoeveelheid (maatschappelijke) voorzieningen zoals een eigen brandweerpost, 3 tankstations, een oplaadpunt voor elektrische auto's, een bibliotheek, 3 pinautomaten, een bank, een postkantoor en een ruime hoeveelheid horeca en winkels. De politie is onderdeel van het samenwerkingsverband Noordenveld-Tynaarlo, met bureaus in Roden en Vries. De voorzieningen zijn mede aanwezig voor het grote aantal toeristen wat in de zomermaanden Norg aan doet.

Opslag van aardgas[bewerken]

Bij het dorp Langelo (even ten noorden van Norg) bevindt zich een grote installatie van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) waar aardgas ondergronds in een gasveld opgeslagen wordt. Dit gas kan gebruikt worden als de vraag groter is dan wat in de gasvelden elders wordt geproduceerd. De officiële naam van het complex is 'UGS Norg' (Underground Gas Supply Norg). De capaciteit van deze opslag wordt door de NAM in de periode 2012-2015 aanzienlijk uitgebreid.[4]

Bekende Nederlanders in Norg[bewerken]

Bekende Nederlanders woonachtig, of met een tweede woning, in Norg:


Ook Marianne Timmer en Kevin Overland (beiden voormalig topschaatsers) hebben een periode in Norg gewoond.

Geboren in Norg[bewerken]

Burgemeesters[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Meer informatie: Lijst van burgemeesters van Norg

Trivia[bewerken]

  • In 2013 plaatste Norg zich voor de finale van de verkiezing 'Het Leukste Dorp van Drenthe'. Uit 82 kandidaat-dorpen behaalde Norg een eervolle 8e plaats.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b CBS Statline
  2. Bijhouwer J.T.P. (1977). Het Nederlandse Landschap. Amsterdam: Kosmos.
  3. Karstkarel, Peter Alle middeleeuwse kerken: Van Harlingen tot Wilhelmshaven (2007) Leeuwarden/Groningen, Uitgeverij Noordboek, ISBN 978 9033005589
  4. Werkzaamheden ondergrondse gasopslag Norg