Nutriënt

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een nutriënt of voedingsstof is elk molecuul dat op enigerlei wijze door een organisme opgenomen kan worden en dat door het organisme nuttig gebruikt kan worden.

Bij dieren gebeurt opname van deze stoffen gewoonlijk via de spijsvertering, planten nemen ze meestal opgelost in het grondwater via de wortels op en eencelligen en schimmels doen het rechtstreeks via hun celmembraan.

Nutriënten voor de mens[bewerken]

Er wordt een aantal soorten nutriënten onderscheiden. Deze worden verdeeld in twee categorieën:

Macronutriënten en micronutriënten[bewerken]

Een andere verdeling is die in macro- en micronutriënten:

  • macronutriënten
    • brandstoffen (koolhydraten en vetten)
      Vetten dienen vooral als reservestoffen en brandstoffen.
    • bouwstoffen (eiwitten)
      Eiwitten worden als bouwstof en brandstof gebruikt.
  • micronutriënten
    • vitamines
    • mineralen
      Een tekort aan mineralen en vitamines in het lichaam kan ziektes veroorzaken. Daarom noemt men mineralen en vitamines ook wel beschermende stoffen.

Water, mineralen en vitamines dienen alle drie als beschermende stoffen en bouwstoffen.

Essentiële nutriënten zijn voedingsstoffen die een organisme niet zelf kan aanmaken, maar wel nodig heeft. Een voorbeeld van een productgroep die veel essentiele nutriënten bevat is flesvoeding.

Synthetische, natuuridentieke en natuurlijke nutriënten[bewerken]

Structuurformule van L-ascorbinezuur (vitamine C), een stof die aan voedingsmiddelen toegevoegd wordt als antioxidant en vitamine

Natuurlijke nutriënten zijn voedingsstoffen die in de natuur ontstaan zijn en als zodanig voorkomen. Deze stoffen kunnen van plantaardige of van dierlijke oorsprong zijn. Synthetische (of kunstmatige) voedingsstoffen, zoals sommige voedingsadditieven, zijn stoffen die in een laboratorium zijn gemaakt. Deze stoffen kunnen in chemische structuur totaal nieuw zijn, dat wil zeggen niet in opbouw en structuur overeenkomen met stoffen die in de natuur voorkomen. Dergelijke stoffen zijn daarom niet vergelijkbaar met natuurlijke voedingsstoffen.

De benaming natuuridentiek doet geen uitspraak over de herkomst van de stof, maar over de chemische structuur. Natuuridentieke voedingsstoffen hebben exact dezelfde molecuulsamenstelling als natuurlijke voedingsstoffen, dit houdt in dat ze dezelfde opbouw, driedimensionale structuur en werking hebben als de natuurlijke voedingsstoffen. De oorsprong van natuuridentieke voedingsstoffen kan zowel natuurlijk als synthetisch zijn, of een combinatie van beide. Voorbeelden van natuuridentieke stoffen die in voedingssupplementen gebruikt worden zijn L-Carnitine en trans-co-enzym Q10, waarentegen D-Carnitine en cis-co-enzym Q10 niet in de natuur voorkomen.

De herkomst van vitaminen kan verschillen, maar dit hoeft geen invloed te hebben op hun werkzaamheid. Het lichaam maakt geen onderscheid tussen een vitamine dat uit een plant is gewonnen of in een laboratorium werd vervaardigd, wanneer de chemische opbouw en structuur gelijk is. Voor vitamine E (alfatocoferol) is de situatie iets complexer. Dat heeft te maken met de verschillende enantiomeren ervan. Het in het laboratorium vervaardigde all-rac-alpha-tocoferol (vroeger dl-alpha-tocoferol) is een racemisch mengsel van alle acht enantiomeren van alfatocoferol, terwijl vitamine E in natuurproducten slechts een van de acht enantiomeren van alfatocoferol, bevat, namelijk de enige vorm van alfatocoferol die in het lichaam actief is: RRR-alpha-tocoferol (vroeger d-alpha-tocoferol). Vitamine E in natuurproducten bestaat bovendien uit een complex van vier tocoferolen en vier tocotriënolen, die alle onder de noemer "vitamine E" vallen. In multiformules is meestal alleen alfatocoferol vertegenwoordigd, terwijl in voedingssupplementen met uitsluitend vitamine E in toenemende mate ook de andere tocoferolen en tocotriënolen vertegenwoordigd zijn.

De natuurlijke en synthetische alfatocoferol verschillen weinig in antioxidatieve eigenschappen.[1][2][bron?], bij dergelijke fysisch-chemische eigenschappen spelen verschillen in ruimtelijke structuur namelijk geen rol. Biochemisch verschillen synthetische en natuurlijke alfatocoferol wel aanzienlijk van elkaar. Te voorspellen valt dat synthetische alfatocoferol slechts een achtste van de activiteit bezit van de natuurlijke, aangezien alleen RRR-alpha-tocoferol de juiste ruimtelijke structuur bezit om op receptoren te passen of op als cofactor van een enzym te dienen.

Trivia[bewerken]

In de Europese Unie is het gebruikelijk alle ingrediënten, waaronder nutriënten en voedingsadditieven, van voorverpakt voedsel op de verpakking te vermelden (de ingrediëntendeclaratie).

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Devaraj S, Adams-Huet B, Fuller CJ, et al. Dose-response comparison of RRR-alpha-tocopherol and all-racemic alpha-tocopherol on LDL oxidation. (1997) Arterioscler Thromb Vasc Biol 17:2273-2279. PMID 9351400 gratis volledige artikel.
  2. (en) Reaven PD, Witztum JL. Comparison of supplementation of RRR-alpha-tocopherol and racemic alpha-tocopherol in humans. Effects on lipid levels and lipoprotein susceptibility to oxidation. (1993) Arterioscler Thromb 13:601-608. PMID 8466895 gratis volledige artikel.