Obelisk (bouwkunst)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Obelisk van Luxor op de Place de la Concorde te Parijs.
Naald van Cleopatra, een Egyptische obelisk op de oever van de Theems in Londen

Een obelisk is een gedenknaald. Het gaat om een soms monolithische vierkante, naar boven toe iets dunner wordende zuil of kolom, met een piramidevormige stompe punt, meestal van graniet gemaakt.

Deze gedenknaald werd in de oud-Egyptische cultuur voor de tempels opgericht, soms paarsgewijs. Men beschouwt de obelisk als de opvolger van de Benben-steen. De stenen gedenknaald wordt door sommige geleerden gezien als een fallussymbool, anderen zien er de stralen van de zon in. De teksten die in hiërogliefen aangebracht zijn, bevatten meestal de koningstitulatuur van de regerende farao. Het grootste deel van de Egyptische obelisken stamt vanaf het Nieuwe Rijk en staat bij verschillende tempels zoals die van Luxor en Karnak.

Geschiedenis en verplaatsing van de obelisk[bewerken]

De Egyptische obelisken (Egyptisch: techen) zijn de opvolgers van de Benben-stenen en stonden in dienst voor de zonnecultus. Ze waren op de punt verguld en hebben zo de zonnestralen weerkaatst. Ze zouden ook verwijzen naar het Egyptisch scheppingsverhaal, waar de zon scheen op de net ontstane rots. Op enkele uitzonderingen na zijn de obelisken van roze graniet, afkomstig uit de steengroeve van Aswan.

De eerste of vroegste obelisk die is gevonden is die van Senoeseret I uit de 12e dynastie. Deze obelisk staat nog steeds op zijn oorspronkelijke plaats in Heliopolis.

De eerste verplaatsing van de obelisken gebeurde in de Romeinse keizertijd, toen obelisken van uit Egypte naar Rome of Byzantium verscheept werden. Een tweede verplaatsing dateert uit de 19e eeuw waarbij de steden Londen, New York en Parijs de Naald van Cleopatra ontvingen.

In Rome staan diverse obelisken (zie Obelisken van Rome).

In de 18e en 19e eeuw zijn er onder andere in Vaals, Rijswijk en Washington nieuwe obelisken opgericht.

Er bevinden zich meer obelisken in het buitenland dan in Egypte zelf.

Het is een wijd verspreide misvatting dat de obelisken van de Egyptenaren dienden als gnomon en dus als zonnewijzer. Wel werden obelisken die later verplaatst werden als puntzonnewijzer geïnstalleerd (bijvoorbeeld door de Romeinse keizer Augustus in zijn Horologium in Rome en de obelisk op de Place de la Concorde in Parijs).

Zie ook[bewerken]

Literatuur[bewerken]

Wirsching, Armin, Obelisken transportieren und aufrichten in Aegypten und in Rom, Norderstedt 2nd. ed. 2010, ISBN 978-3-8334-8513-8