Onbemand luchtvaartuig

De meeste UAV's hebben de vorm van gewone vliegtuigen, maar ook helikopters zijn mogelijk, getuige deze MQ-8B Fire Scout.

Een MQ-9 Reaper zoals gebruikt door het Amerikaanse en Britse leger, met name in Irak en Afghanistan.

Een onbemand luchtvaartuig (Engels: Unmanned Aerial Vehicle, UAV), ook wel drone genoemd, is een luchtvaartuig zonder piloot aan boord. Een voorbeeld is de MQ-1 Predator. Niet alleen toestellen die op afstand worden bestuurd vallen hieronder, maar ook autonomere toestellen die volgens een geprogrammeerde opdracht handelen.

Een belangrijke toepassing van zulke toestellen is voor militaire doeleinden. Smokkelaars maken ook gebruik van onbemande vliegtuigjes.

Onbemande vliegtuigen kunnen veel wendbaarder zijn dan hun bemande tegenhangers, maar zulke toestellen zijn nog niet in gebruik.

Mogelijkheden

Het meest voor de hand liggende voordeel van UAV's is de mogelijkheid missies uit te voeren zonder daarbij mensenlevens te riskeren. Dit voordeel wordt ook veel uitgebuit en UAV's worden op missies gestuurd die met bemande toestellen niet eens overwogen zouden worden. Dit resulteert in een relatief groot aantal neergehaalde toestellen. Zo zijn tijdens de 78 dagen durende Operatie Allied Force in totaal 25 UAV's neergestort.

UAV's worden vaak gebruikt voor verkenningsmissies, maar er zijn ook toestellen met andere taken. Zo kan de MQ-1 Predator grond- en luchtdoelen aanvallen en kan de MQ-8B Fire Scout troepen bevoorraden. Toestellen die bewapend zijn worden vaak aangeduid als Unmanned Combat Aerial Vehicle (UCAV). UAV's zijn met name ingezet in de oorlog in Irak, de oorlog in Afghanistan en in de grensgebieden van Pakistan. Op 1 januari 2009 zouden twee kopstukken van de terreurorganisatie Al Qaeda in noordelijk Pakistan middels de inzet van een bewapende drone van het type Predator MQ-9 zijn gedood. Het betrof Usama al Kini en Sheikh Ahmed Salim Swedan, die werden gezocht omdat zij betrokken zouden zijn geweest bij de aanslagen in 1998 op de Amerikaanse ambassades in Kenia en Tanzania. Zij zouden hun toevlucht hebben gezocht in de Federaal Bestuurde Stamgebieden van Pakistan.

Een relatief nieuwe ontwikkeling in onbemande surveillance voor zowel militair als civiel gebruik is de toepassing van automatisch vliegende mini-helikopters (mini-RUAV's). Belangrijk voordeel van deze machines is hun geringe formaat. Afhankelijk van de nuttige lading en de gewenste vliegsnelheid is de actieradius ruim 100 km. Op een hoogte van 300 meter zijn ze vanaf de grond al onzichtbaar met het blote oog en nagenoeg onhoorbaar. Uitgerust met een (infrarood)camera met zender voor het live doorstralen van de beelden zijn deze helikopters dan ook (militair gezien) met name goed inzetbaar voor onopvallende surveillance van vijandelijk gebied, met als belangrijk voordeel de veiligheid (afwezigheid) van menselijke bemanning.

Enkele Nederlanders zijn professioneel bedreven geraakt in het bouwen van en opereren met deze RUAV's.

• Aerialtronics, een van oorsprong Nederlands Technologisch bedrijf, ontwikkelt en bouwt sinds 2010 cameradrones voor internationale overheden en de creatieve sector (film/televisie industrie). Deze drones hebben 3,4, 6 of 8 armen en een diameter tussen de 60 - 130 cm .
• Jan Verhagen is er in 2007 in geslaagd lichtgewicht modelhelikopters van circa 2 meter lengte uit te rusten met een automatisch GPS besturingssysteem.
• Ed Koers (Geocopter) heeft sinds 2005 een automatisch vliegende RUAV uit eigen productie in gebruik voor met name surveillance- en inspectievluchten, de EKH-101.

Wegens de almaar groeiende interesse in en mogelijkheden van RUAV's werkt Geocopter momenteel aan de ontwikkeling van een zwaardere variant, de GC-201: een zgn. Light RUAV, vallende binnen de gewichtsklasse tot 150 kg maximaal startgewicht, met als uitgangspunt een payload capaciteit van 30 kg. Zowel de EKH-101 als de GC-201 gebruiken een automatisch traagheidsbesturing systeem, waarbij een computer m.b.v. een IMU, een GPS, een elektronisch kompas en een hoogtemeter de taken van de "piloot" overneemt. Dit concept, met de toegepaste hardware componenten, is tot nu toe zeer succesvol gebleken, zonder incidenten en/of accidenten.

De helikopters van zowel Verhagen als Koers kunnen geprogrammeerd worden tot het vliegen van een bepaalde missie. Ze stijgen zelfstandig op, vliegen de voorgeschreven route en landen na terugkeer zonder ingrijpen op de aangegeven plaats.

Een greep uit de potentiële civiele toepassingen van deze lichte machines (<150 kg):

• Patrouille van grenzen, kustlijn, bosbranden en high-risk faciliteiten.
• Het monitoren van verkeer, scheepvaart en evenementen.
• Inspectie van dijken, pijpleidingen, hoogspanningskabels en constructies.
• Ondersteuning van hulpdiensten, zoals politie (o.a. de Cannachopper), brandweer en ambulance, maar ook Search and Rescue (SAR) missies.
• Toepassing in de landbouw, zoals besproeiing van gewassen.
• Communicatie, zoals het vormen van een hub voor communicatie tussen land- en/of luchtstations.

UAV's worden ook toegepast voor onderzoek naar vulkanen en klimaatonderzoek in de hogere luchtlagen. Ook hierbij bieden ze verschillende voordelen tegenover gebruikelijke luchtvaartuigen om metingen te verrichten. Zo kunnen ze hoger vliegen en langer in de lucht blijven dan bemande vliegtuigen en zijn ze ook nog eens tot een factor 10 goedkoper.

Ook allerlei vormen van onderzoek, met als onderwerp of als middel de (R)UAV, profiteren van de nieuwste ontwikkelingen en mogelijkheden. Het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR) ondersteunt op nationaal en internationaal niveau alle ontwikkelingen op (R)UAV gebied, van technische ontwikkelingen en operaties tot regelgeving en certificatie.

Beperkingen

De belangrijkste beperking van UAV's is de noodzaak tot zeer frequente communicatie. Waar een piloot in een noodgeval beslissingen kan maken zonder continu zijn meerdere in te lichten moet zelfs een relatief autonome (R)UAV regelmatig communiceren met zijn thuisbasis. Deze noodzaak is nog sterker aanwezig bij (R)UAV's die vanaf afstand direct bestuurd worden.

Kritiek op inzet

In mei 2009 kwam er verzet van de zijde van mensenrechtenactivisten in de Verenigde Staten tegen het gebruik van dergelijke vliegtuigen omdat de inzet ervan, met name in Afghanistan en Pakistan, zou plaatsvinden zonder waarschuwing aan de burgerbevolking, waardoor er bij ander gebruik dan voor verkenningsdoeleinden onbedoelde slachtoffers zouden vallen. Ook vanuit de getroffen landen zelf komt er om die reden soms scherpe kritiek op de inzet van drones.

Korte film

Op 30 november 2011 zond de omroep Human in de serie 'Duivelse dilemma's' de veertig minuten durende korte film ‘Drone’ van regisseur Jaap van Heusden uit. Hierin kruipt de kijker in het hoofd van een drone-piloot-op-afstand. Van Heusden vraagt zich af hoe je een goed mens kan blijven onder extreme omstandigheden. Is het op afstand droppen van een bom met een drone een keuze tussen kwaden waarvoor één juiste oplossing ontbreekt? In de hoofdrollen een voormalig F16-piloot Victor Doomen (gespeeld door Raymond Thiry) en zijn vrouw (gespeeld door Monic Hendrickx).

Bronnen

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Unmanned aerial vehicle op Wikimedia Commons.

Mediabestanden

Zie de categorie Unmanned aerial vehicles van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.