Onbemand luchtvaartuig

De meeste UAV's hebben de vorm van gewone vliegtuigen, maar ook helikopters zijn mogelijk, getuige deze MQ-8B Fire Scout.

Een MQ-9 Reaper zoals gebruikt door het Amerikaanse en Britse leger, met name in Irak en Afghanistan.

Een onbemand luchtvaartuig (Engels: Unmanned Aerial Vehicle, UAV), ook wel drone genoemd, is een luchtvaartuig zonder piloot aan boord. Een voorbeeld is de MQ-1 Predator. Niet alleen toestellen die op afstand worden bestuurd vallen hieronder, maar ook autonomere toestellen die volgens een geprogrammeerde opdracht handelen.

Een belangrijke toepassing van zulke toestellen is voor militaire doeleinden. Op de Holloman Air Force Base in Nieuw-Mexico worden de operators van de drones opgeleid. Hun aantal overtreft sinds 2011 ruimschoots het aantal conventionele piloten dat de luchtmacht van de USA opleidt.

De naam drone komt van het Engelse en oud Nederlandse woord drone, wat dar betekent.

Mogelijkheden

Het meest voor de hand liggende voordeel van UAV's is de mogelijkheid missies uit te voeren zonder daarbij mensenlevens te riskeren. Dit voordeel wordt ook veel uitgebuit en UAV's worden op missies gestuurd die met bemande toestellen niet eens overwogen zouden worden. Dit resulteert in een relatief groot aantal neergehaalde toestellen. Zo zijn tijdens de 78 dagen durende Operatie Allied Force in totaal 25 UAV's neergestort.

UAV's worden vaak gebruikt voor verkenningsmissies, maar er zijn ook toestellen met andere taken. Zo kan de MQ-1 Predator grond- en luchtdoelen aanvallen en kan de MQ-8B Fire Scout troepen bevoorraden. Toestellen die bewapend zijn worden vaak aangeduid als Unmanned Combat Aerial Vehicle (UCAV). Zulke UAV's zijn onder meer ingezet in de oorlog in Irak, de oorlog in Afghanistan en in de grensgebieden van Pakistan. Op 1 januari 2009 zouden twee kopstukken van de terreurorganisatie Al Qaida in noordelijk Pakistan middels de inzet van een bewapende drone van het type Predator MQ-9 zijn gedood.

Een relatief nieuwe ontwikkeling in onbemande surveillance voor zowel militair als civiel gebruik is de toepassing van automatisch vliegende mini-helikopters (mini-RUAV's). Belangrijk voordeel van deze machines is hun geringe formaat. Afhankelijk van de nuttige lading en de gewenste vliegsnelheid is de actieradius ruim 100 km. Op een hoogte van 300 meter zijn ze vanaf de grond al onzichtbaar met het blote oog en nagenoeg onhoorbaar. Uitgerust met een (infrarood)camera met zender voor het live doorstralen van de beelden zijn deze helikopters dan ook (militair gezien) goed inzetbaar voor onopvallende surveillance van vijandelijk gebied, met als belangrijk voordeel de veiligheid (afwezigheid) van menselijke bemanning.

UAV's worden ook toegepast voor onderzoek naar vulkanen en klimaatonderzoek in de hogere luchtlagen. Ook hierbij bieden ze verschillende voordelen tegenover gebruikelijke luchtvaartuigen om metingen te verrichten. Zo kunnen ze hoger vliegen en langer in de lucht blijven dan bemande vliegtuigen en zijn ze ook nog eens tot een factor 10 goedkoper.

Ook allerlei vormen van onderzoek, met als onderwerp of als middel de (R)UAV, profiteren van de nieuwste ontwikkelingen en mogelijkheden. Het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR) ondersteunt op nationaal en internationaal niveau alle ontwikkelingen op (R)UAV gebied, van technische ontwikkelingen en operaties tot regelgeving en certificatie.

De Nederlandse krijgsmacht beschikt over twee typen onbewapende onbemande vliegtuigen, namelijk de Raven en de Scan Eagle.

Beperkingen

De belangrijkste beperking van UAV's is de noodzaak tot zeer frequente communicatie. Waar een piloot in een noodgeval beslissingen kan maken zonder continu zijn meerdere in te lichten moet zelfs een relatief autonome (R)UAV regelmatig communiceren met zijn thuisbasis. Deze noodzaak is nog sterker aanwezig bij (R)UAV's die vanaf afstand direct bestuurd worden.

Kritiek op inzet

In mei 2009 kwam er verzet van de zijde van mensenrechtenactivisten in de Verenigde Staten tegen het gebruik van dergelijke vliegtuigen omdat de inzet ervan, in Afghanistan en Pakistan, zou plaatsvinden zonder waarschuwing aan de burgerbevolking, waardoor er bij ander gebruik dan voor verkenningsdoeleinden onbedoelde slachtoffers zouden vallen. Ook vanuit de getroffen landen zelf komt er om die reden soms scherpe kritiek op de inzet van drones.

Bronnen, noten en/of referenties

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Unmanned aerial vehicle op Wikimedia Commons.