Once Upon a Time in the West

Once Upon a Time in the West Het gebeurde in het Westen (NL) Er was eens in het Verre Westen (B)
Afbeelding gewenst
Regie	Sergio Leone
Productie	Arnon Milchan
Scenario	Sergio Leone
Hoofdrollen	Henry Fonda Claudia Cardinale Charles Bronson
Muziek	Ennio Morricone
Distributie	Paramount Pictures
Genre	Western
Lengte	165 minuten
Taal	Engels
Land	Italië  Verenigde Staten
IMDb-profiel
MovieMeter-profiel
Portaal    Film

Once Upon a Time in the West is een film uit 1968 van Sergio Leone. De originele (Italiaanse) titel is C'era una volta il West.

Sergio Leone, die met zijn Dollarstrilogie al een nieuwe inhoud aan het fenomeen western had gegeven, wist met deze film weer een nieuw, welhaast filosofisch element aan de western toe te voegen. Claudia Cardinale speelde de hoofdrol. Verder is de filmscore van Ennio Morricone een van de best verkopende aller tijden.

Verhaal

Een geheimzinnige man komt aan per trein. Hij praat weinig, hij speelt eerder mondharmonica. Hij heeft op het station afgesproken met Frank. Frank komt echter niet: hij heeft drie handlangers gestuurd die niet veel goeds van plan zijn. De reiziger schiet de drie mannen dood. Hij heeft nu meteen een paard tot zijn beschikking.

De Ier Brett McBain verwacht een zonnige toekomst. De weduwnaar woont met zijn gezin op een stuk grond, Sweetwater, waarvan hij hoopt dat het spoedig veel geld waard is, doordat de nieuwe spoorlijn eroverheen wordt gelegd in verband met de waterbron op zijn eigendom. Hij is onlangs in New Orleans hertrouwd, zijn nieuwe vrouw Jill wordt verwacht en hij is nu bezig met de voorbereiding van het feest. De eerste gast is echter niet uitgenodigd: het is Frank, die met zijn revolver het hele gezin uitmoordt.

Jill komt aan met de trein en vindt een koetsier om haar naar de boerderij van McBain te brengen. De koetsier onderbreekt de reis bij een uitspanning. Hier ontmoet Jill de gentleman-bandiet Cheyenne, die net uit de gevangenis is ontsnapt, en de man met de mondharmonica. "Harmonica", zoals Cheyenne hem noemt, maakt een opmerking over de leren jas die Cheyenne draagt. Hij vertelt dat hij op het station drie doodgeschoten mannen heeft gezien die ook zulke jassen droegen (in werkelijkheid droegen maar twee van de mannen zo'n jas). Cheyenne gelooft dat niet, want alleen hij en zijn mannen dragen zulke jassen.

Bij aankomst op de boerderij wordt Jill met de vreselijke werkelijkheid geconfronteerd. De bruiloftsgasten – die begrafenisgasten zijn geworden – vinden een stukje van een leren jas, een bewijs dat Cheyenne achter de moord zit. Jill weet dat Cheyenne een alibi heeft. De boerderij is nu van haar en ze besluit er te blijven wonen.

's Nachts gaat "Harmonica" naar Wobbles, de baas van de plaatselijke wasserij. Wobbles zou de afspraak op het station tussen "Harmonica" en Frank regelen en "Harmonica" is boos omdat de afspraak is mislukt. "Harmonica" weet wel waarom Frank er niet was: hij was bij McBain. Dat spoor van Cheyennes jas was vervalst.

De volgende dag komt Cheyenne bij Jill op bezoek. Hij is geen lieverdje maar het is toch niet zijn stijl om een vredig gezin uit te moorden. Hij is dan ook boos omdat hem de moord in de schoenen wordt geschoven. Hij vermoedt dat Jill ook op de dodenlijst staat en hij vertrekt met de bedoeling de zaak in de gaten te houden.

Intussen is Frank bij zijn opdrachtgever, de invalide spoorwegmagnaat Mr Morton, die zijn kantoor in een trein heeft en die de spoorlijn tot aan Californië wil uitbreiden. Morton vindt dat Frank wel iets te grondig is geweest. Bovendien heeft het geen zin gehad, want er is nog een weduwe McBain. Frank zegt dat dat probleem snel opgelost zal zijn.

Cheyenne is vertrokken en even later komt "Harmonica" bij Jill op bezoek. Ook hij vertrouwt de zaak niet, en hij heeft gelijk, want er verschijnen ineens twee mannen van Frank. "Harmonica" schiet ze van hun paard af. Cheyenne ziet het van een afstand gebeuren en concludeert dat die zonderlinge muzikant ook een uitstekende schutter is.

Jill gaat naar Wobbles, kennelijk gestuurd door "Harmonica". Ze zegt dat ze een boodschap voor Frank heeft. Wobbles beweert dat hij Frank niet kent, maar als Jill vertrokken is, gaat hij direct naar de trein van Mr Morton. "Harmonica" en Cheyenne volgen hem. Frank is woedend als hij Wobbles ziet verschijnen, want het risico is groot dat hij door iemand gevolgd is. Dat klopt, want spoedig ontdekt Frank "Harmonica" bij de trein. Hij neemt "Harmonica" gevangen en bestraft de onvoorzichtige Wobbles met zijn revolver.

Het is voor het eerst in de film dat "Harmonica" Frank ziet, maar ze hebben elkaar eerder ontmoet. "Harmonica" kan zich dat nog goed herinneren, maar Frank herkent "Harmonica" niet. Hij vraagt "Harmonica" wie hij is, maar als antwoord noemt "Harmonica" namen van mannen die door Frank vermoord zijn, en dat zijn er niet weinig. Frank verneemt van zijn mannen dat de aanslag op Jill mislukt is en besluit er zelf heen te gaan. Intussen is Cheyenne er ook nog. Hij schakelt de resterende mannen van Frank uit en bevrijdt "Harmonica".

Bij Jill wordt een grote hoeveelheid bouwmateriaal afgeleverd. Jill begrijpt welke bedoeling haar man ermee had: er moet een station worden gebouwd. Ze gaan meteen aan het werk. "Harmonica" heeft papieren gevonden waaruit de plannen blijken. McBain had voorzien dat de spoorlijn ooit over zijn grond zou komen.

De relatie tussen Frank en Mr Morton is flink verslechterd. Morton wil niet dat er nog gemoord wordt en zegt dat het beter is Jills land te kopen. Frank stelt Jill dan ook voor haar boerderij Sweetwater te verkopen op een veiling. De veiling wil echter niet vlotten – de kopers worden door Frank geïntimideerd. Dan biedt "Harmonica" ineens 5000 dollar – de prijs die op het hoofd van Cheyenne staat. Cheyenne wordt naar de gevangenis gebracht. "Harmonica" geeft de boerderij terug aan Jill.

Intussen betaalt Mr Morton een aantal mannen van Frank om Frank te elimineren. Ze gaan naar de stad waar de veiling net afgelopen is. Frank ontsnapt echter aan de aanslag want de mannen worden door "Harmonica" uitgeschakeld. Frank gaat woedend naar de trein van Mr Morton. Hij ziet dat al zijn resterende mannen dood zijn (het is niet duidelijk wie dat heeft gedaan). Mr Morton zelf leeft nog en ligt hulpeloos op de grond. Frank vindt het niet nodig er een kogel aan te verspillen.

De aanleg van de spoorlijn is gevorderd tot bij de boerderij van Jill. "Harmonica" helpt erbij. Cheyenne is inmiddels door zijn mannen bevrijd, maar komt helemaal alleen weer terugrijden. Dan verschijnt Frank, zoals "Harmonica" had verwacht. Het komt tot een duel tussen Frank en "Harmonica". "Harmonica" herinnert zich weer de eerste keer dat hij Frank ontmoette. Hij was nog een kind en Frank heeft "Harmonica"'s broer vermoord terwijl de kleine "Harmonica" op een mondharmonica moest spelen. Frank verliest het duel en voordat hij sterft geeft "Harmonica" hem het instrument terug. Eindelijk begrijpt Frank wie zijn tegenstander is.

Nu zijn broer gewroken is vertrekt "Harmonica". Jill biecht tegen Cheyenne op dat ze hoopt dat de geheimzinnige held nog eens terugkomt. Cheyenne waarschuwt haar niet teveel om te gaan met mannen als hij en "Harmonica": "Ze hebben iets met de dood." Cheyenne en "Harmonica" verlaten Sweetwater, waarna Cheyenne vrijwel meteen bezwijkt aan een schotwond, die hij had opgelopen in het vuurgevecht met Morton en Franks mannen.

Rolverdeling

• Henry Fonda: Frank
• Claudia Cardinale: Jill McBain
• Charles Bronson: Harmonica
• Jason Robards: Cheyenne
• Gabriele Ferzetti: Morton
• Frank Wolff: Brett McBain
• Keenan Wynn: Sheriff
• Paolo Stoppa: Sam
• Marco Zuanelli: Wobbles
• Lionel Stander: Barman
• Jack Elam: Snaky
• Woody Strode: Stony
• Al Mulock: Knuckles
• John Frederick: Jim
• Enzo Santaniello: Timmy McBain
• Simonetta Santaniello: Maureen McBain

Filmmuziek

Zie Once Upon a Time in the West (album) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De muziek van Ennio Morricone kenmerkt zich door het gebruik van leidmotieven: voor ieder van de vier hoofdrolspelers is er een eigen instrument en een motief. De muziek introduceert als het ware de vier hoofdrolspelers en typeert nauwkeurig hun karakters.

Jill

Cheyenne

Voor Charles Bronson ("Harmonica"), de mysterieuze, op zoek zijnde, vreemdeling, is er de snerpende, ijl klinkende mondharmonica. Bij Claudia Cardinale ("Jill"), die naar het Westen vertrekt om een nieuw leven te beginnen, klinkt een lyrische sopraan begeleid door een koor. Als Jason Robards ("Cheyenne"), de goedgeluimde vrijbuiter, in beeld komt klinkt een vrolijke honky tonk piano en, als voorbode voor dreigend gevaar, klinkt een vervormde elektrische gitaar als Henry Fonda ("Frank"), de niets ontziende kille moordenaar, op het toneel verschijnt.

Ook bijzonder is dat de muziek geschreven werd vooraleer de film werd opgenomen. Tijdens de opnames draaide Leone de muziek, zodat hij wist welk tempo hij aan moest houden.

De filmmuziek is apart uitgebracht door GDM Music (Italië)

• Sopraan: Edda Dell'Orso
• Koor: Alessandro Alessandroni’s I Cantori Moderni

Van Morricones filmscore werden wereldwijd tussen 5 à 10 miljoen exemplaren verkocht.

Trivia

• Once Upon a Time in the West werd door critici niet zo goed ontvangen als Leones Dollarstrilogie en zijn latere maffiafilm Once Upon a Time in America. Toch was deze film in de bioscopen een enorm succes (vooral in Frankrijk en Duitsland) en groeide hij uit tot een ware klassieker en cultfilm.
• Volgens Leone behoorde deze Western ook tot een trilogie. Samen met Once Upon a Time in America en A Fistful of Dynamite behoorde deze film tot een trilogie, gebaseerd op de drie periodes die Amerika raakten.
• De openingsscène van de film is legendarisch geworden door de lange stilte waarbij de achtergrondgeluiden bijdragen tot de sfeer (het geluid van een windmolen, een vlieg etc.). In die scène wordt "Harmonica" aan het station opgewacht door drie handlangers van Frank.
• Het was de bedoeling dat de rollen van de drie gunslingers die aan het begin van de film op de trein wachten, ingevuld zouden worden door Clint Eastwood, Eli Wallach en Lee Van Cleef, om zo aan te sluiten bij de Dollarstrilogie. Toen Eastwood niet kon, heeft Leone het idee laten vallen.
• De rol van "Harmonica" is gebaseerd op Eastwoods man zonder naam.
• De VPRO heeft een kort radioprogramma Once Upon A Time In The News dat gebaseerd is op de muziek en fluitende kogels van deze film.
• De KRO maakt in het programma RabRadio op 3FM ook gebruik van muziek uit Once Upon a Time in the West. Korte fragmenten zijn te horen in de quiz 'Het popduel'.
• In het Duits heet de film Speel me het lied van de dood. Dat is wat Frank zegt als hij de mondharmonica aan de kleine "Harmonica" geeft. In het oorspronkelijke Engels zegt Frank "Maak je liefhebbende broer blij", waarmee duidelijk wordt gemaakt wat de familierelatie is tussen "Harmonica" en de man die over enkele ogenblikken wordt opgehangen.

Referenties