Ontkommer

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Sint-Ontkommer
Kuemmernis museum schwaebischgmuend.JPG
Geboren n.v.t.
Gestorven n.v.t.
Verering Rooms-katholieke Kerk
Naamdag 20 juli
Lijst van christelijke heiligen
Portaal  Portaalicoon   Christendom

Sint-Ontkommer of Wilgefortis is een fictieve vrouwelijke heilige die vooral in het huidige België, Nederland en Duitsland vereerd werd. De legende is ontstaan vanuit een verkeerde interpretatie van afbeeldingen van een gekruisigde Christus. De traditionele bedevaartsplaats voor de heilige was Steenbergen, gelegen in het Westen van Noord-Brabant. Haar feestdag of naamdag is 20 juli.[1]

Iconografie[bewerken]

Sint Ontkommer wordt iconografisch beschreven als een gekruisigde vrouw met baard, kruis en aureool. Soms wordt aan haar zijde een vioolspelende minstreel afgebeeld. 'Ontkommer' is bekend onder vele namen, waarvan de meeste geen echte namen maar omschrijvingen met betrekking op haar legende. Zo betekenen Sint Ontcommer, Comera en Cumerana alle "(zij die) ontkomt/ontsnapt", Livrade en Liberata "(De) Vrije" en betekent Wilgefortis "Sterk van wil".

Misverstanden[bewerken]

Feitelijk berust het ontstaan van de legende van Sint-Ontkommer op een misverstand. Pelgrims namen afbeeldingen van Christus aan het kruis mee naar huis. Daar werd diens onderkleed aangezien voor een jurk en werd verondersteld dat de afgebeelde persoon een vrouw moest zijn.[2] De legende van Sint-Ontkommer is een poging deze paradox te verklaren.

Ook de status van Steenbergen als bedevaartsoord berust mogelijk op een misverstand. De plaats waar de heilige begraven is wordt in Zuid-Duitse en Zwitserse getuigenissen aangeduid als 'Stainberg', 'Stang-berg', 'Stouberg' of 'Steenberg', een fictieve plaats die mogelijk met het Brabantse Steenbergen werd geïdentificeerd. Niettemin werd de heilige ook in Gent geëerd, waar in de Onze-Lieve-Vrouwekerk al in 1400 een altaar aan haar gewijd was. In de loop van de 15e eeuw kwam er een stroom van pelgrims op gang, die veel geld in het laatje bracht. In Steenbergen werd een geschilderd altaarstuk opgehangen, een jaarlijkse processie gesticht en een Sint-Ontkommerkapel gebouwd, waar ook een beeld van de heilige stond.[3] In 1457 was er ook een speciaal gilde bekend. In Steenbergen is een straat naar haar vernoemd, de Sint Ontcommerstraat.

Legende[bewerken]

Als vrome jonge prinses werd Sint-Ontkommer door haar vader, een heidense koning in Portugal, gedwongen om te trouwen met de koning van Sicilië, wat zij niet wilde. Ontkommer wilde kuis leven en non worden. Ze vroeg God om een oplossing. De oplossing die God bood was een zwarte baard. Daarmee was ze verlost van de beoogde huwelijkskandidaat die van het huwelijk met een bebaarde vrouw afzag, maar niet van haar gedwarsboomde en teleurgestelde vader. Als straf besloot vader haar te kruisigen, net als de door Ontkommer zo vereerde Jezus.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. 'De martelares met de baard. Een essay over een merkwaardige heilige uit Steenbergen', artikel door Martien J.G. de Jong op de website Cultureel Brabant
  2. Laarhoven van, J. (1997). De beeldtaal van de christelijke kunst. Geschiedenis van de iconografie. Nijmegen, SUN, 1997
  3. Steenbergen, H. Ontcommer (Wilgefortis) Gegevens bij Meertens