Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk
OLVDijlekerk-PatVerbruggen.jpg
Plaats Mechelen
Gebouwd in 14e-16e eeuw
Gewijd aan Maria
Architectuur
Stijlperiode Brabantse gotiek
Toren 72 m hoog
Portaal  Portaalicoon   Christendom
De wonderbare visvangst van Peter Paul Rubens (1618-1619)
Middenschip
Hoogaltaar
Onze-Lieve-Vrouw van Scheve Lee, Onze-Lieve-Vrouw van Zon en Onze-Lieve-Vrouw van Zeven Weeën
Detail van de preekstoel: de heilige Lucas, met zijn zinnebeeld, de os

De Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk is een gotische kerk in Mechelen[1]. De oudste vermelding van de kerk dateert uit 1236. De huidige kerk dateert uit de 14e, 15e en 16e eeuw. De kerk wordt tot de Brabantse gotiek gerekend.

Het gebouw[bewerken]

De oudste delen van de kerk zijn de 14e-eeuwse onderbouw van de toren en de gevels van de zijbeuken. Begin 15e eeuw werd de toren verder verhoogd. Tussen 1450 en 1480 werd het schip voltooid en werd een begin gemaakt met het transept. In 1500 werd een begin gemaakt met de bouw van het koor. Pas aan het einde van de 16e eeuw was de kerk voltooid.

De kerk heeft een noordportaal dat wordt toegeschreven aan Rombout II Keldermans. Jacob Franquart, de architect van de Mechelse Begijnhofkerk, voegde in de 17e eeuw drie kapellen toe aan de kerk.

In 1914, tijdens de Duitse inval in België, raakte de zuidkant van de kerk zwaar beschadigd. In 1944 werden het dak, de zuidelijke transeptgevel, vensters en orgel eveneens grotendeels verwoest tijdens een bombardement door de geallieerden op 19 april en door een storm op 7 september. Na de Tweede Wereldoorlog werd de kerk in twee fasen gerestaureerd. Van 1949 tot 1952 werden de beschadigde delen hersteld. Bij de ingrijpende restauratie van 1962 tot 1968, waarin de Mechelse architect Jan Lauwers (1898-1988) een hoofdrol speelde, werd het gebouw ontdaan van vele 19e-eeuwse toevoegingen; verwarming, verlichting en beveiliging werden gemoderniseerd; en het gebouw werd in belangrijke mate aangepast aan de vernieuwde liturgie. Tussen 2003 en 2010 (slotceremonie op 28 februari 2010) werd de buitenkant nogmaals gerestaureerd.

De lichtinval in deze kerk is bijzonder, vooral in de late namiddag, vanwege de moderne brandramen[2], vervangers van de in 1945 vernietigde 19e-eeuwse ramen.

Orgel en beiaard[bewerken]

Het orgel is in feite een nieuw orgel, daterend uit 1958–1968; wel is bij de bouw gebruikgemaakt van oud, nog bewaard materiaal en is het in de gerestaureerde orgelkast met zijn barokke fronton uit 1669 ondergebracht.

De beiaard, die tot stand kwam onder impuls van Staf Nees, is eveneens modern. Op de vijf luidklokken na (1947–1962) dateert hij van 1965. Hij bevat 50 klokken, met een totaal gewicht van 9.123 kg, en is getemperd gestemd, met A' = 440 Hz.

Kunst[bewerken]

Ondanks de bewogen 20e eeuw, bevat de Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk nog steeds vele kunstschatten. Een selectie:

  • Enkele 16e-eeuwse fresco's.
  • Een aantal Mariabeelden, waaronder met name “Onze-Lieve-Vrouw van Scheve Lee” (het oudste beeld in de kerk, vermoedelijk 14e eeuw), “Onze-Lieve-Vrouw van Zon” (vermoedelijk 15e eeuw; de Broederschap van OLV-van-Zon wordt al vermeld in 1444), en “Onze-Lieve-Vrouw van Zeven Weeën”, een beeld van Antoon Faydherbe (1626).
  • Een barokke preekstoel (1718), met rijke iconografische symboliek, van de hand van Willem Ignatius Kerrickx (1682–1745).
  • Het hoogaltaar op syn Romeyns van Antoon Pastorana (1690).[3]
  • Sinds 1619 hangt De wonderbare visvangst van Pieter Paul Rubens in de kerk. Dit doek is een voorbeeld van de barokke en bewogen stijl die Rubens rond 1620 hanteerde. Het betreft eigenlijk een veelluik, gemaakt voor het altaar van de Mechelse visverkopers in de kerk. In 1794, tijdens de Franse bezetting, werd het werk verbeurd verklaard en naar Parijs overgebracht. Het bovenste gedeelte, een drieluik, keerde terug in 1816. Van de predella bleven de twee buitenste delen in Frankrijk: ze kwamen terecht in Nancy, in het Musée Lorrain. Het middelste deel was lange tijd verloren, tot het in 2008 door de Mechelse stadsbeiaardier Jo Haazen werd herkend op een tentoonstelling in het Russische Nizjni Novgorod, waar het werd uitgeleend door de Hermitage in Sint-Petersburg.[4]

De Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk als parochiekerk[bewerken]

De Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk is altijd een parochiekerk geweest. Sinds 2014 is ze de parochiekerk van de "Lieve-Vrouweparochie", een samenvoeging van niet minder dan acht parochies uit Mechelen en omgeving. Die samenvoeging was een onderdeel van een ingrijpende reorganisatie waartoe in 2013 besloten werd door de parochiefederatie Mechelen, waarvan de Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk sinds 2004 deel uitmaakt.[5] Binnen de grote parochies die door deze reorganisatie ontstonden, bestaan nog altijd "geloofsgemeenschappen", die de liturgische vieringen organiseren. De gemeenschap Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijle heeft een traditie van zeer verzorgde liturgische vieringen, die opgeluisterd worden door het eigen Onze-Lieve-Vrouwkoor, en trekt daardoor ook gelovigen aan uit andere geloofsgemeenschappen en parochies.[6]

Externe Links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. De meeste gegevens verwerkt in dit artikel zijn terug te vinden in de brochure Dekenale kerk Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijle Mechelen: Geschiedenis (1236–1945) / Restauratie (1945–1968) / Kunstschatten / Toeristische rondleiding (Mechelen, zonder datum – Voorwoord 1971), met bijdragen van L. De Backer, A. Jans, J. Lauwers, P. van den Broek, R. de Maeyer & G. Delmarcel.
  2. Eveneens ontworpen door Jan Lauwers; cf. Het Licht van Lauwers.
  3. Joseph F.G. Cuypers d'Alsingen en R.N. van den Eynde (1770), Provincie, stad, ende district van Mechelen, blz. 164
  4. Verdere details van deze ontdekking in De Standaard van 29 augustus 2008 (ook elektronisch beschikbaar); het verhaal in Haazens eigen woorden.
  5. Deze reorganisatie werd uitgelegd door Jan Arnalsteen, pastoor van de Lieve-Vrouweparochie, in "Nieuwe geboorte te Mechelen, Lieve-Vrouweparochie is de naam", Kerk & Leven, jg. 75 nr. 1, 2 januari 2014.
  6. Een indicatie hiervoor is dat tijdens de laatste jaren vóór de reorganisatie (dus tot en met 2013) ongeveer een derde van de abonnees op de plaatselijke editie van Kerk en Leven van buiten de geografische grenzen van de toenmalige parochie kwam. Nu de plaatselijke editie voor de hele Lieve-Vrouweparochie bestemd is, kan uit de aantallen abonnees geen conclusie hierover meer worden afgeleid.