Oostenrijks-Hongaarse Noordpoolexpeditie
De Oostenrijks-Hongaarse Noordpoolexpeditie was een expeditie die duurde van 1872 tot 1874. Tijdens deze expeditie werd onder andere Frans Jozefland ontdekt. De expeditie werd geleid door Julius von Payer en Karl Weyprecht.
Volgens Von Payer was de expeditie bedoeld om een Noordoostelijke Doorvaart te vinden voor schepen. In werkelijkheid verkende de expeditie het gebied ten noord-westen van Nova Zembla. Volgens Wyprecht was de noordpool bereiken slechts het tweede doel van de expeditie.
Inhoud |
Achtergrond [bewerken]
De expeditie, waarvan de kosten uiteindelijk neerkwamen op 175.000 gulden, werd gefinancierd door Oostenrijks-Hongaarse edelen. Vooral Graaf Johann Nepomuk Wilczek (1837 - 1922) en Graaf Ödön Zichy (1811-1894) droegen bij aan de financiering.
Het primaire schip van de expeditie was de Tegetthoff, vernoemd naar de Oostenrijkse admiraal Wilhelm von Tegetthoff, onder wie Weyprecht nog gediend had. Het schip werd gebouwd door Teklenborg & Beurmann in Bremerhaven. Het was een schoener met drie masten, een gewicht van 220 ton, een lengte van 38.34 meter, en een 100 pk (75 kW) stoommachine. De bemanning, 24 man in totaal, bestond voornamelijk uit mensen uit Istrië en Dalmatia.
Verloop van de reis [bewerken]
De Tegetthoff vertrok in juli 1872 uit Tromsø. Eind augustus bereikte het schip Nova Zembla, maar daar ging het mis. Het schip kwam vast te zitten in het ijs, en dreef met dit ijs mee naar het poolgebied; een gebied dat nog vrijwel niet onderzocht was. Hierdoor ontdekte de bemanning van de Tegetthoff toevallig een nieuwe archipel, welke ze Frans Jozefland noemden (naar de Oostenrijks-Hongaarse keizer Frans Jozef I)
De bemanning wachtte in totaal twee winters af in de hoop dat het ijs zou smelten en het schip weer weg kon varen. Begin 1874 besloot Payer van de situatie gebruik te maken om te voet verder naar het noorden te reizen. Zijn expeditie bereikte op 12 april 1874 de 82 breedtegraad, alvorens rechtsomkeer te maken. Daarmee verbrak hij het destijds 50-jaar oude record van de poolonderzoeker James Clark Ross als noordelijkste persoon ter wereld. In mei 1874 kwam zijn groep terug bij het schip. Omdat het ijs toen nog altijd niet gesmolten was, besloot Weyprecht het schip op te geven en te proberen met sleeën en kleinere boten terug te keren naar de bewoonde wereld.
Op 14 augustus 1874 bereikte de groep open zee. Daar werden ze opgemerkt door Russische vissers. Na enige onderhandelingen waren deze bereid om tegen betaling de groep mee te nemen naar het vaste land van Rusland. Daar kwamen ze op 3 september 1874 aan.
Significantie [bewerken]
De ontdekkingen en ervaringen van de expeditie waren van groot belang voor de poolwetenschap, met name de latere ontdekking van de Noordoostelijke Doorvaart door Adolf Erik Nordenskiöld. De expeditie was ook aanzet voor het organiseren van grotere expedities naar het poolgebied. In tegenstelling tot de kleinere expedities uit het verleden, die vaak als concurrenten van elkaar werden gezien, werd steeds vaker besloten om samen te werken en meer aandacht te besteden aan wetenschappelijk onderzoek dan aan als eerste een bepaald punt bereiken.
De expeditie droeg bij aan verschillende resultaten op het gebied van meteorologie, astronomie, geodesie, magnetisme, zoölogie en waarnemingen van het poollicht. Deze bevindingen werden allemaal gepubliceerd de Academie van wetenschappen in 1878. Verder zijn er een boek (The Austro-Hungarian North Pole Expedition 1872-74) en enkele schilderijen van Payer over de expeditie. Deze schilderijen zijn mogelijk de enige schilderijen ooit van een poolexpeditie, die door een lid van deze expeditie zelf zijn gemaakt.
De expeditie werd in 2005 uitgekozen als het thema voor een meerwaardeherdenkingsmunt. Op de munt zijn twee verkenners zichtbaar in poolkleding, met achter hen het schip vastgevroren in ijs.
Bibliografie [bewerken]
- Karl Weyprecht, Die Metamorphosen des Polareises. Österr.-Ung. Arktische Expedition 1872-1874 (The Metamorphosis of Polar Ice. The Austro-Hungarian Polar Expedition of 1872-1874)
- Julius von Payer New Lands within the Arctic Circle (1876)
- Andreas Pöschek: Geheimnis Nordpol. Die Österreichisch-Ungarische Nordpolexpedition 1872-1874. - Wien: 1999 (download as PDF)
- Reinhard Hoheisel-Huxmann, Die Osterreichische Nordpolar-Expedition 1872 bis 1874 in: '125 Jahre deutsche Polarforschung' Alfred-Wegener-Institut fur Polar- und Meeresforschung (Bremerhaven 1994, 1e druk 1993).
