Oostzee

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Oostzee / Baltische Zee
Locatie	tussen Denemarken, Duitsland, Zweden, Polen, Rusland en de Baltische staten
Oppervlakte	377.000 km²
Overig
Duinen in het Poolse nationaal park Słowiński

De Oostzee of Baltische Zee is de zee die ruwweg tussen Zweden, Finland, Polen, Duitsland, Denemarken en de Baltische staten ligt. De Oostzee is brakker dan de Noordzee en heeft een geringer getijverschil. De zee bestaat pas sinds het 6e millennium v.Chr. Qua vorm doet de Oostzee wel wat denken aan een hoofdrivier met zijrivieren (Finse Golf en Botnische Golf). Uit geologisch onderzoek is inderdaad gebleken dat in het Pleistoceen hier een rivier moet hebben gelegen: de Eridanos.

De enkele grote en vele kleine meren die in Rusland tussen Sint-Petersburg en Belomorsk liggen, maken via enkele rivieren en een groot aantal kanalen een alternatieve waterweg tussen de Oostzee en de Barentszzee.

Inhoud 1 Geografie 1.1 Begrenzing 1.2 Afwatering en rivieren 1.3 Havens aan de Oostzee 1.4 Eilanden in de Oostzee 2 Geschiedenis 2.1 Ontstaan 2.2 Moedernegotie 3 Natuur en milieu 4 Bronnen, noten en/of referenties

[bewerken] Geografie

[bewerken] Begrenzing

Met de wijzers van de klok meegaand, grenzen volgende landen aan de Oostzee:

•  Zweden
•  Finland
•  Rusland (Sint-Petersburg en omgeving)
•  Estland
•  Letland
•  Litouwen
• opnieuw Rusland (oblast Kaliningrad)
•  Polen
•  Duitsland
•  Denemarken

Tot de Oostzee in ruime zin behoren ook de Botnische Golf, de Finse Golf, de Golf van Riga en kleinere baaien ('bochten') en haffen langs de kust van Duitsland, Polen, Rusland en Litouwen.

[bewerken] Afwatering en rivieren

Estland, Letland, Litouwen en Polen wateren voor 100% af op de Oostzee, de andere landen gedeeltelijk. Ook Tsjechië, Slowakije, Oekraïne en Wit-Rusland lozen deels hun oppervlaktewater in de Oostzee.

De belangrijkste rivieren die op de Oostzee afwateren zijn de Weichsel in Polen, de Oder nabij de Pools-Duitse grens, de Westelijke Dvina in Letland en de Neva in Rusland.

[bewerken] Havens aan de Oostzee

Grote havenplaatsen direct of indirect aan de Oostzee zijn:

• Luleå (niet op de kaart maar ligt in Noord Zweden)
• Stockholm (Zweden)
• Karlskrona (niet op de kaart maar ligt in Zuid Zweden)
• Malmö (Zweden)
• Trelleborg (niet op de kaart maar ligt tussen Malmö en Karlskrona in Zuid Zweden)
• Turku (Finland)
• Helsinki (Finland, aan de Finse Golf)
• Kotka (Finland, aan de Finse Golf)
• Sint-Petersburg
• Tallinn (Estland, eveneens aan de Finse Golf)
• Riga (Letland, bij de Golf van Riga)
• Kaliningrad
• Gdansk
• Gdynia (Polen)
• Szczecin (Polen)
• Swinoujscie (Polen)
• Rostock (Duitsland)
• Schwerin (Duitsland)
• Lübeck (Duitsland)
• Kiel (Duitsland)

[bewerken] Eilanden in de Oostzee

De grootste eilanden in de Oostzee zijn:

• Gotland
• Öland
• Saaremaa
• Hiiumaa
• Rügen
• Bornholm
• Ålandseilanden

[bewerken] Geschiedenis

Serie	Fase	Tijd geleden (jaar)
Holoceen	Oostzee	5000 - 0
	Littorinazee	8500 - 5000
	Ancylusmeer	10.700 - 8500
	Yoldiazee	11.600 - 10.700
Pleistoceen	Baltisch IJsmeer	15.000 - 11.600
Ouderdom fases gebaseerd op Björck 2008[1]

[bewerken] Ontstaan

De Oostzee ontstond in stappen nadat de Scandinavische ijskap zich aan het eind van het Weichselien terugtrok. Eerst in de vorm van een zoetwatermeer, het Baltische IJsmeer. Na het eind van het Jonge Dryas vormde zich in Midden-Zweden op de lijn Göteborg-Stockholm een zeestraat, waardoor het ijsmeer zout werd en de Yoldiazee ontstond. Door postglaciale opheffing sloot de zeestraat zich na verloop van tijd weer en werd het opnieuw een geïsoleerd zoetwatermeer, dit keer Ancylusmeer geheten. Door het stijgen van het globale eustatische zeeniveau , kwamen de zeestraten in Denemarken, de Grote Belt en de Sont weer onder water te staan. Hierdoor ontstond geleidelijk aan de Littorinazee, die de directe voorloper was van de huidige Oostzee.

[bewerken] Moedernegotie

Al rond 1500 voeren jaarlijks honderden Nederlandse schepen naar Danzig en andere Oostzeehavens om graan te kopen. Het graan was daar goedkoop omdat adellijke grootgrondbezitters op grote schaal graan lieten verbouwen door horige boeren. Deze handel werd de Moedernegotie genoemd omdat het de belangrijkste handel was van de Republiek in de 16e en 17e eeuw.

[bewerken] Natuur en milieu

Volgens Fins zoöloog Marko Reinikainen worden veel soorten leven in de Oostzee met uitsterven bedreigd. Er zou steeds minder vers oceaanwater de Oostzee instromen. Het Kattegat, de smalle toegang tot de Oostzee, wordt steeds ondieper doordat de zeebodem daar stijgt. Door deze natuurlijke drempel gedijen in de Oostzee steeds meer blauwe en groene algen. De algen verstikken andere soorten leven in de zee waaronder de kabeljauw, die inmiddels zeldzaam is geworden. Marko Reinikainen zegt dat grote gedeelten van de zee ecologisch dood zijn.^[2]