Oranjehotel
Het Oranjehotel was de bijnaam van het huis van bewaring in Scheveningen gedurende de Tweede Wereldoorlog.
Van 1919 tot 1940 werd de gevangenis gebruikt voor zogenaamde kleine criminelen en in mei 1940 werden er Duitse krijgsgevangenen opgesloten. In totaal hebben bijna 30.000 in die periode in deze strafgevangenis gezeten.
Inhoud |
[bewerken] 1940-1945
Na de capitulatie van Nederland werd het Scheveningse huis van bewaring door de Duitsers ingericht als strafgevangenis. In eerste instantie werd het gebruikt om verzetsmensen op te sluiten en te verhoren. De eerste groep verzetsmensen die er werd opgesloten waren begin 1941 leden van de Geuzengroep. Daarna kwam er op 2 april 1941 een groot aantal leden van de Stijkelgroep en vanaf begin juni 1941 een nog groter aantal communisten. Uit deze beginperiode dateert het bekende versje In deze bajes zit geen gajes, maar Hollands glorie potverdorie. Joodse gevangenen werden door leden van de WA en de Duitse bewakers ernstig mishandeld. Communisten werden tijdens de verhoren vaak gemarteld door de Sicherheitsdienst en leden van de Haagse gemeentepolitie, omdat ze zo moeilijk tot spreken te krijgen waren. Er zijn verschillende mensen doodgemarteld of vermoord in het Oranjehotel, zoals Pieter Philippus van den Berg (communist) op 29 augustus 1940, Sjaak Boezeman (De Geuzen) op 9 januari 1941 en Herman Holstege (communist) op 2 september 1941.
Het Oranjehotel diende ook als verzamelplaats van Joodse Hagenaars die op transport naar Duitsland werden gesteld. Later kwamen nog veel meer van verzetsactiviteiten verdachte Nederlanders in deze gevangenis terecht. Toen kreeg ze ook de bijnaam 'Oranjehotel'.
In totaal hebben zo'n 28.000 mensen vastgezeten in het Oranjehotel. Er zijn 215 ter dood veroordeelden vanuit het Oranjehotel ter fusillering met een vrachtwagen naar de Waalsdorpervlakte gebracht.
In totaal hebben 713 mannen en 21 vrouwen het verblijf niet overleefd.
Na de oorlog werden er weer veel politieke gevangenen ondergebracht: nu echter van de andere partij. Veel NSB'ers, waaronder Anton Mussert, werden opgesloten in Scheveningen. Ook komt Ernst Knorr hier terug, nu niet als verhoorder maar als gevangene.
[bewerken] Het poortje
Aan de kant van de Van Alkemadelaan is een kleine poort in de buitenmuur. Hier werden de ter dood veroordeelden naar buiten gelaten, om aan de overkant op de Waalsdorpervlakte te worden geëxecuteerd.
Naast het poortje is in 1949 een plaquette geplaatst ter nagedachtenis aan allen die hier weggevoerd werden. De tekst op de plaquette is van oud-gevangene, hoogleraar en auteur Nico Donkersloot en luidt:
1940 - 1945
GEDENK HUN LAATSTE GANG
DOOR DEZE LAGE POORT,
HUN LEVEN
VOOR VRIJHEID EN VOOR RECHT GEGEVEN.
ZET HUN STRIJD VOORT.
[bewerken] Namenlijst
In het Oranjehotel zaten tijdens de oorlog onder andere: Henk Alsem (filmmaker), Joop van Elsen, Hans Hers, de vrouw van Leendert Keesmaat en zijn broers Arie en Wim, Jean Meinitz, Marion Smit, Theo Vrins, Jan T. Wieringa.
Velen werden doorvervoerd naar een andere gevangenis, onder andere: Aart Aardoom, Anton en Teunis Abbenbroek, Lourens Baas Becking, Dirk Arie van den Bosch, Karel Bron, Willem Cornelis van Buuren, Dirk Willem Folmer, Freek Bischoff van Heemskerck, het gezin van Corrie ten Boom, Rudolph Pabus Cleveringa, Marinus Delhez, Hendrik Cohen, Lodewijk van Hamel, Willem Lodewijk Harthoorn, Jozef van Hövell van Wezeveld en Westerflier, Gerard Jansen, Johannes Kippers, Tim Kolff, Jacob Kraal, George Maduro, Henri Pieck, Coen de Ranitz, Hidde Jan Rijkeboer, Nico Rost, Anton Schrader, Han Stijkel, Gerardus Vleugels, Henry Vroom, Herman Bernard Wiardi Beckman, Cornelis Jan de Kock, Louis Wijsenbeek.
Hendrik Jan Aberson, Albert de Gier, Jacobus Christiaan Kwinkelenberg en Christiaan Jan Reyers uit Den Helder werden na een gezamenlijke, mislukte overtocht opgepakt. Zij overleden in Duitsland in 1943.
215 werden gefusilleerd, onder anderen Gerrit Jan van den Berg, Fokke Bleeker, Nicolaas Arie van der Burg, Ernst Cahn, Hendrik Drogt, Boy Ecury, Joop Eijl, Jacob van der Ende, Henk Hos, Fokke Jagersma, Leendert Keesmaat, Jan Kijne, Arij Kop, Willem Lengton, Jan Rijkmans, Kees Schalker, Arie Stoppelenburg, Wiepke Harm Timersma, Jan van der Zwaag.
Sommigen werden na enige tijd vrijgelaten, onder anderen: Jan ten Berge, Erik Hazelhoff Roelfzema, Henri Koot, Leo Picard,
Sommigen overleden, onder anderen Pieter Philippus van den Berg, Ko Boezeman, Herman Holstege
Sommigen ontsnapten, onder anderen Ab Homburg.
[bewerken] Jaarlijkse herdenking
Sinds 1946 wordt op de laatste zaterdag van september of de eerste zaterdag van oktober de jaarlijkse herdenking gehouden.
[bewerken] Stichting Oranjehotel
De Staatssecretaris van Justitie kondigde in mei 2009 aan dat de Penitentiaire Inrichting Haaglanden van plan is om eind 2009 de Units 1 en 2 te sluiten. Dit zou het mogelijk maken een bezoekerscentrum in te richten waar voorlichting kan worden gegeven over het Oranjehotel en de Waalsdorpervlakte. De kleine poort aan de Van Alkemadelaan is altijd intact gebleven, en vlak daarachter is de toenmalige dodencel 601 waar ter dood veroordeelden hun laatste uren doorbrachten. De Stichting Oranjehotel en de vereniging Erepeloton Waalsdorp zijn in overleg met de gemeente hoe hieraan vormgegeven kan worden.
