Orde van het Heilig Graf

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De ridders in ordekledij
Het kruis van de orde

De Orde van het Heilig Graf van Jeruzalem (Latijn: Ordo Equestris Sancti Sepulcri Hierosolymitani, ook wel sepulchrijnen genaamd), is een rooms-katholieke ridderorde. De orde stamt uit de tijd van de Kruistochten en legt zich tegenwoordig toe op het verspreiden van het katholieke geloof. De orde is onderverdeeld in 52 commanderijen, gevestigd in meer dan 30 landen: 24 in Europa, 15 in de Verenigde Staten en Canada, 5 in Latijns America en 6 in Australië en het Verre Oosten. Het totaal aantal actieve leden bedroeg in het begin van de eenentwintigste eeuw rond de 23,000.

Het symbool van de ridderorde is een Latijns krukkenkruis met vier Griekse kruisen in de armen. Het kruis is rood en wordt wel Jeruzalemkruis genoemd. Het door Godfried van Bouillon als wapen gekozen kruis in het wapen van het koninkrijk Jeruzalem is van goud.

Het symbool van de kloosterorde is een zilveren patriarchaal kruis op een rood schild.

De Orde van het Heilig Graf en de Souvereine Militaire Orde van Sint Jan van Jeruzalem, van Rhodos en van Malta zijn de twee door de Kerk erkende en aan het pauselijk gezag onderworpen ridderorden. Andere orden zoals de Constantinische Orde spelen een minder prominente rol in het Vaticaan en in de katholieke Kerk.

Bij de beschouwing van de orde dient onderscheid gemaakt te worden tussen de kloosterorde en de ridderorde. Van de kloosterorde bestaat alleen nog de vrouwelijke congregatie. De mannelijke is in het tweede kwart van de negentiende eeuw verdwenen.

Geschiedenis[bewerken]

Als ontstaansjaar van de orde wordt 1114 aangegeven.

De oorsprong van de Orde van het Heilig Graf van Jeruzalem ziet men in de kanunniken van het domkapittel van de kerk van het Heilig Graf en het gebruik om adellijke pelgrims die in de 12e eeuw de gevaarlijke bedevaart naar Jeruzalem maakten bij het zogenaamde graf van Jezus aldaar tot ridder te laten slaan door de tot de franciscanen behorende gardiaan. Onder de pelgrims die op deze wijze werden geridderd zijn keizer Frederik III en de dichter-componist Oswald von Wolkenstein. Het kruis van Jeruzalem werd op de kleding en de wapenschilden van menige Europese edelman afgebeeld. In 1487 werd de decoratie, die al eerder door de pausen in bullen werd erkend, een pauselijke ridderorde. Nadat diverse pausen de orde zelf hadden geleid kreeg een kardinaal van de Romeinse Curie hierover de zorg.

Aan de aanwezigheid van de kanunniken bij het Heilig Graf kwam een einde in 1187 toen Guy de Lusignan het onderspit dolf tegen Saladin. Het bestuurlijke centrum van de Orde der Sepulchrijnen werd verplaatst naar het Italiaanse Perugia. Tegen het einde van de 15e eeuw ontstond ook een vrouwenafdeling, de zusters van het Heilig Graf.

Het eerste klooster voor kanunnikessen in de Lage Landen werd in 1480 gesticht te Kinrooi door Jan van Abroek van het klooster van Sint Odiliënberg. In 1496 werd het kanunnikenklooster gesticht te Hoogcruts. Vanuit Kinrooi volgde weer een grote expansie waaronder ook een klooster te Nieuwstadt, toen behorend tot Gulik. Dit werd na een tijdelijk verblijf bij de alexianen te Luik de basis van het Bonnefantenklooster te Maastricht.

De wet van 1 september 1796 onder de Franse bezetting schafte alle kloosters af en confisqueerde de bezittingen. Hiermee werd een gevoelige klap aan de orde uitgedeeld. De laatste kanunnik van het Heilig Graf stierf in Polen in 1874.

De kanunnikessen wisten deze tegenslagen teboven te komen. De kloosters in Baden-Baden en in Chelmsford hadden de Franse Revolutie en secularisatie overleefd, tezamen met nieuwe priorijen "Jeruzalem" in 1826 te Turnhout en "Heilig Graf" in 1837 te Bilzen leidden zij in het midden van de 19e eeuw een nieuwe, derde expansiegolf in. Ook na de Tweede Wereldoorlog volgde er een fase van nieuwe uitbreiding. Er werd een stichting gedaan te Sao Paulo in Brazilië. En daarnaast sloten de kanunnikessen van de Sint-Trudoabdij in Brugge en de priorij Mirhi in Kongo zich aan bij de orde.

Grootmeester[bewerken]

De Orde van het Heilig Graf heeft niet de zelfde graad van zelfstandigheid die de Orde van Malta kenmerkt. In 1496 creëerde Paus Alexander VI de functie van Grootmeester van de Orde. Het zijn niet de leden die de grootmeester kiezen, maar de Heilige Stoel die een kardinaal als grootmeester aanstelt. Sinds 1949 is het hoofdkwartier van de orde gevestigd in het Palazzo Della Rovere in Vaticaanstad. De volgende kardinalen zijn sinds 1949 Grootmeester van de orde geweest:

Heden[bewerken]

Het motto van de orde is "Deus lo vult" (vulgaat voor "God wil het").

De orde ziet in de ondersteuning van de christenen in het Heilige Land haar voornaamste opgave. Daarnaast is het bevorderen van het katholieke geloof en de trouw aan de paus een doel van de orde. De ridders en dames willen spiritualiteit een christelijke levenswandel en naastenliefde bevorderen. Vanuit de buitenwereld is er op deze orde ook kritiek vanwege haar bemoeienis met politiek. De ledenlijst is een "Who is who" van de rijke en invloedrijke conservatieve katholieken en men kan er de namen van grootindustriëlen, topambtenaren en invloedrijke geestelijken op vinden. De Duitse Wikipedia geeft een uitgebreide lijst van de meer prominente ridders.

Soms loopt al eens iets mis met een van de leden. Een Siciliaanse commandeur van de orde bleek betrokken bij de in 1982 door de Maffia uitgevoerde moord op generaal der carabinieri Carlo Alberto dalla Chiesa. Ook ridder Giulio Andreotti (1919-2013) werd van betrokkenheid bij de georganiseerde misdaad verdacht. Uiteraard was de Orde hierin niet zelf betrokken.

Ridders[bewerken]

Enkele bekende leden van deze ridderorde waren of zijn:

België[bewerken]

In het jaar 2013 telde de Belgische afdeling 347 leden.

Nederland[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Peter Robb: Middernacht op Sicilië. Uitg. Het Spectrum, ISBN 90-274-6831-1.
  • V. Cramer: Der Ritterorden Vom Hl. Grab von den Kreuzzügen bis zur Gegenwart. Köln 1952
  • Johannes Binkowski (Hrsg.): Erbe und Aufgabe: Der Ritterorden vom Heiligen Grab zu Jerusalem. Köln 1981
  • F. Pasini Frassoni: Histoire de l'Ordre Militaire du Saint Sepulchre de Jérusalem. Collegio Araldica, Roma 1910
  • Jean-Pierre de Gennes: Les Chevaliers du Saint-Sepulcre de Jérusalem. Hérault, Paris 1995
  • Kaspar Elm (Hrsg.): Militia Sancti Sepulcri: Idea e instituzioni. Atti del Colloquio Internazionale tenuto presso la Pontifica Università del Laterano, 10-12 avrile 1996. Città del Vaticano 1998

Externe links[bewerken]