Organometaalchemie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Organometaalchemie is een tak van scheikunde op het grensvlak van de organische en de anorganische chemie en een significant onderdeel van coördinatiechemie. Een organometaalverbinding wordt gekarakteriseerd als coördinatieverbinding waarbij minstens één min of meer polaire metaal-koolstofbinding aanwezig is.

Een organometaalverbinding kan erg reactief zijn en soms explosief reageren met lucht of water. Ze worden vaak gebruikt als reagens of katalysator.

Voorbeelden van reagentia zijn organolithium-, organoaluminium- en organomagnesiumverbindingen. De laatste groep staat bekend als het Grignard-reagens, genoemd naar de Franse scheikundige Victor Grignard.

Voorbeelden van organometaalkatalysatoren zijn:

Sommige organometaalverbindingen zijn erg stabiel. Denk daarbij aan het in 1852 gesynthetiseerde tetra-ethyllood, dat vanaf 1922 tot aan het einde van de 20e eeuw aan benzine werd toegevoegd als antiklopmiddel. De stabiliteit van de binding heeft te maken met de aard van de binding (ionair of covalent), de polarisatie van de binding en de mate waarin de bindende orbitalen kunnen overlappen.

Binnen de biochemie is een voorbeeld vitamine B12 met een kobalt-koolstof binding. Het betreft daarbij alleen de binding tussen de cyano-groep en het kobalt-ion. De bindingen met de rest van het molecule verlopen via kobalt-stikstofbindingen.

Eén van de oudste organometaalverbindingen is calciumcarbide. De verbinding is relatief stabiel, maar reageert wel heftig met water, met vorming van ethyn. Van de organische lithiumverbindingen zijn vooral de butaanderivaten bekend. Ze worden vooral in het laboratorium als sterke basen gebruikt. Sterk betekent in dit geval dat het OH--ion niet sterk genoeg is, of het in deze reactie gevormde water een te sterk zuur (bijvoorbeeld in Horner-Wittig-reacties).

Als Gilmanreagens is een groep lithium-koper-organometaalverbindingen bekend. In de synthetisch organische chemie worden deze reagentia gebruikt om halogenen te vervangen door alkylgroepen. De formule kan geschreven worden als :R2CuLi, waarin R voor een alkylgroep staat. Deze groep reagentia is ontdekt door Henry Gilman. Lithiumdimethylkoper (CH3)2CuLi kan verkregen worden door koper(I)jodide met methyllithium in THF te laten reageren bij -78°C. In onderstaande reactie draagt het Gilman-reagens een negatief geladen methylgroep over op het alkyn. De alkoxygroep van de ester vertrekt vervolgens met de negatieve lading, waarbij tevens de vijf-ring gevormd wordt.[1]

Veel organische broomverbindingen reageren in watervrije ether of THF met metallisch magnesium, waarbij zogenaamde Grignard-verbindingen gevormd worden. Deze verbindingen reageren vooral met aldehyden, ketonen en carbonzuren. De kern van deze reacties is de vorming van een nieuwe koolstof-koolstof binding.

Tin wordt in deze vorm gebruikt als anti-fouling verf. In het laboratorium wordt tributyltinhydride - (C4H9)3SnH - als reductiemiddel gebruikt om halogenen uit organische moleculen te elimineren.

Overzicht van koolstof-elementverbindingen[bewerken]

CH He
CLi CBe CB CC CN CO CF Ne
CNa CMg CAl CSi CP CS CCl CAr
CK CCa CSc CTi CV CCr CMn CFe CCo CNi CCu CZn CGa CGe CAs CSe CBr CKr
CRb CSr CY CZr CNb CMo CTc CRu CRh CPd CAg CCd CIn CSn CSb CTe CI CXe
CCs CBa CHf CTa CW CRe COs CIr CPt CAu CHg CTl CPb CBi CPo At Rn
Fr CRa Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Uut Uuq Uup Uuh Uus Uuo
CLa CCe Pr Nd Pm CSm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
Ac CTh Pa CU Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Chemische bindingen van koolstof
Standaard verbinding in de organische chemie Ruime toepassingen in de chemie
Academisch interessant, maar beperkte toepassing Binding onbekend of niet beschreven


Bronnen, noten en/of referenties
  1. Modern Organocopper Chemistry, N. Krause Ed. Wiley-VCH, 2002.