Oriëntalisme
Oriëntalisme is de term die door Edward Said en anderen wordt gebruikt ter aanduiding van de dominante westerse opvatting van de Oriënt, oftewel het Oosten in culturele zin, zoals die ontstaan is sinds de tweede helft van de negentiende eeuw — de tijd van de mondiale kolonisatie door de grote westerse mogendheden.[1]
Inhoud |
[bewerken] Typering
Edward Said definieerde oriëntalisme in 1978 in zijn boek Orientalism. Western Conceptions of the Orient als een manier van spreken, denken en schrijven (met Foucaults term, een vertoog) dat het westen een Ander verschaft waartegen de eigen identiteit kan worden bepaald. De geliefde idee van de verlichte, rationele, beschaafde westerling had dus de idee van de achterlijke, emotionele en onbeschaafde 'oriëntaal' nodig.
Dit vertoog is, zelfs in zijn academische vorm (zie oriëntalistiek) geen neutrale, zuiver wetenschappelijke opvatting van de culturen ten oosten van Europa, stelt Said: het is een ideologische constructie die het westen culturele hegemonie verleent, zowel op eigen grondgebied als in het gekoloniseerde oosten. Hij voegt hier aan toe dat het tegelijk ook geen pure leugen is: het oriëntalisme heeft een duidelijke referent in de werkelijkheid, een geografische regio met haar bewoners, en baseert zich wel op studie van de werkelijkheid, maar vanuit een bevooroordeeld standpunt.
Belangrijk is dat bij het construeren van een beeld van de ander, in dit geval de Oriënt, voorbij wordt gegaan aan de grote diversiteit aan talen, culturen, levensbeschouwelijke opvattingen et cetera van dat gebied.
Achter het Oriëntalisme schuilt, volgens Said, naast een behoefte aan zelfbevestiging, ook een verlangen naar macht. Het Oriëntalistisch denken bood een goede reden om de Oriënt te koloniseren en vergoelijkte op deze manier de uitbuiting van de verschillende Europese kolonies. Het idee hierachter was de hegemonie van de westerse cultuur en de morele plicht deze cultuur te verspreiden.
[bewerken] Occidentalisme
Als tegenhanger van het oriëntalisme gebruiken Buruma en Margalit de term occidentalisme voor de perceptie van het westen door de ogen van zijn oosterse (of niet-westerse) 'vijanden'.[2]
[bewerken] Literatuur
- Said, Edward W.: Orientalism. Western Conceptions of the Orient (Nederlands: Oriëntalisten, 2005). New York: Pantheon Books, 1978 ISBN 0-394-74067-X
