Osamu Tezuka

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Osamu Tezuka
Osamu Tezuka-museum
Osamu Tezuka-museum
Algemene informatie
Geboren 3 november 1928, 手塚 治虫, Tezuka Osamu ; Osaka
Overleden 9 februari 1989, Chiyoda
Land Vlag van Japan Japan
Beroep Mangaka, schrijver, Animator
Werk
Bekende werken Astro Boy
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Osamu Tezuka (手塚治虫, Tezuka Osamu, Toyonaka, Osaka, 3 november 1928Chiyoda, 9 februari 1989) was een Japanse mangaka en animator. Vanaf zijn debuut in 1946 tot zijn overlijden in 1989 bevond hij zich op de voorgrond van de manga-scène in Japan. Omwille van zijn grote hoeveelheid werken[1], vernieuwende technieken, populariteit en invloed wordt hij beschouwd als de vader van manga en vaak de “God van manga” (漫画の神様, Manga no Kami-sama) genoemd.

Vroege jaren[bewerken]

Osamu Tezuka werd geboren in Osaka, maar groeide op in het nabijgelegen stadje Takarazuka. Zijn ouders waren progressief en maakten deel uit van de hogere middenklasse, met een grote belangstelling voor kunst. Zijn moeder hield van drama en zijn vader van film. Als kind tekende Tezuka veel en toonde een opmerkelijk talent.

Tijdens zijn jeugd was hij getuige van de militarisering en de steeds belangrijker wordende rol van propaganda in Japan. Hij ondervond de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog aan den lijve toen hij als tiener getuige was van de luchtaanval op Osaka. Dit bewoog hem ertoe vrede en respect voor alle levende wezens te verkondigen.

Disney-strips en tekenfilms werden gedistribueerd in Japanse boekhandels en cinema's tijdens de geallieerde bezetting tussen 1945 en 1952. Hun invloed kan nog gezien worden in de vroege naoorlogse manga van Tezuka en andere mangaka. Onder andere de grote ogen en vervormde, lichamelijke kenmerken verschenen tijdens deze periode.

Hij werd waarschijnlijk het meest beïnvloed door het Amerikaanse dramaverhaal. Met name de Dagobert Duck-strips van Carl Barks waren volgens eigen zeggen een grote inspiratiebron voor hem[2] Verder was het de beweeglijkheid en emotie van Hollywood die hij in zijn strips probeerde na te bootsen.

Wegens het tekort aan artsen in het bezette Japan werd Tezuka, toen 17 jaar oud, in 1945 toegelaten tot de Universiteit van Osaka (大阪大学, Ōsaka Daigaku) als student geneeskunde. Hij studeerde er in 1952 af, maar zou nooit gebruik maken van zijn diploma.

Carrière[bewerken]

Vroege carrière[bewerken]

In 1946 debuteerde Tezuka als mangaka met Mā-chan no Nikki (マァチャンの日記帳) een eenvoudige Yonkoma die dagelijks in de krant de Mainichi Shinbun (毎日新聞) verscheen.

In 1947 gaf hij New Treasure Island (新宝島, Shin Takarajima) uit, in akabon-formaat[3]. Het was gebaseerd op een verhaal van Sakai Shichima (酒井七馬). In die tijd van crisis, toen men nauwelijks genoeg geld had voor brood en manga slechts een kleinschalige industrie was, werden er van dit meesterstuk 400.000 exemplaren verkocht. Dit gaf hem bekendheid in Japan en stimuleerde een nationaal verlangen naar akabon-manga en Tezuka-verhalen.

Zijn innovatieve technieken waren toen al aanwezig: de panelen waren als een film, die actiedetails toonden met technieken zoals slow motion en het snel inzoomen naar close-ups. Vaak werden meerdere panelen voor een gedetailleerde weergave van opeenvolgende handelingen gebruikt, wat de manga een zeer vloeiend gevoel gaf. Dit soort visuele dynamiek werd alom overgenomen door latere mangaka.

Populariteit[bewerken]

In 1951 begon Tezuka aan Jungle Taitei (ジャングル大帝, Janguru Taitei), een manga over dieren in Afrika die leren om samen te leven. Een jaar later begon hij aan Astro Boy (鉄腕アトム, Tetsuwan Atom), een verhaal over een robotkind dat voor de vrede vecht. Deze werden snel klassiekers en behoren tot op heden tot zijn meest geliefde werken.

Astro Boy is nog steeds internationaal bekend. De uitgave begon in Shōnen Zasshi (少年雑誌)[4] in 1952. Tezuka werd daarbij beïnvloed door Pinokkio en Superman. De anime, die eerst verscheen in 1963, was de eerste van vele adaptaties van zijn eigen werken en ook de eerste anime die in het buitenland uitgezonden werd. Er zijn tal van adaptaties en vervolgen geschreven, sommige door Tezuka, sommige door andere auteurs: een live action-reeks in 1959, een film in 1964, een tweede manga-reeks in 1972, een tweede anime in 1980 en een Hollywood-verfilming met een budget van 65.000.000$ in 2009.

In 1952 verhuisde Tezuka naar Tokio en het appartementsgebouw waarin hij woonde, Tokiwasō (トキワ荘)[5], werd snel een magneet voor jonge kunstenaars die Tezuka als idool beschouwden en zijn assistent wilden worden. Sindsdien is Tokiwasō het onderwerp van veel boeken en televisiedocumentaires geworden. Veel van Tezuka's assistenten zijn later zelf bekende mangaka geworden.

Het Shōjo-genre[bewerken]

Manga met lange verhalen die de hedendaagse shōjo-manga domineren, werden populair gemaakt door Tezuka Osamu. In 1953 begon hij Princess Knight (リボンの騎士, Ribon no Kishi) te tekenen voor het meisjestijdschrift Shōjo Club (少女クラブ)[6]. Het werk werd een sensatie onder Japanse meisjes en bevatte veel thema's van de huidige succesvolle shōjo-manga: liefde, het buitenland als locatie en een heldin met grote ogen en enigszins biseksuele persoonlijkheid. Princess Knight wordt algemeen beschouwd als het begin van shōjo-manga in zijn moderne vorm. De anime-adaptatie van 1967 was de eerste in kleur.

Volwassen manga[bewerken]

In 1954 begon Tezuka zijn belangrijkste werk, Feniks (火の鳥, Hi no Tori), te tekenen. Een vroege shōnen-versie werd gepubliceerd tussen 1954 en 1957, maar het uitgeven van de definitieve versie begon pas in 1967 en werd uiteindelijk afgemaakt in 1988, een jaar voor zijn overlijden. Feniks is Tezuka's meest intellectueel uitdagende werk. De zoektocht van de mens door de eeuwen heen naar de mythologische feniks en naar onsterfelijkheid wordt gebruikt als kader voor de analyse van de zin van het leven. Het is een complex verhaal dat zich zowel in het heden, in het oude Japan, als in de verre toekomst afspeelt, waarin veel personages verschijnen die dan vaak opnieuw terugkeren in verschillende reïncarnaties. Feniks maakte deel uit van het Gekiga[7] manga-genre dat in het midden van de jaren '50 verscheen. Het brak met de vroege naoorlogse werken, die eenvoudigere, minder serieuze thema's behandelden. Zelf noemde Tezuka Feniks zijn raifu wāku (life work, ライフワーク).

Hoewel de uitvinding van de moderne erotische manga niet aan Tezuka's naam verbonden is[8], heeft zijn bewerking van Duizend-en-één-nacht (千夜一夜物語, Senya Ichiya Monogatari) ook invloed gehad op het genre. De anime-adaptatie die in 1961 verscheen, bevatte veel erotische scènes die vaak verwijderd worden uit moderne westerse versies. Het bevat ook vroege bijdragen van opkomende figuren Akio Sugino (杉野昭夫, Sugino Akio), Gisaburo Sugii (杉井儀三郎, Sugii Gisaburō) en Osamu Dezaki (出﨑統, Dezaki Osamu) als bescheiden animatoren. Er bestaat een Engelstalige versie, waarin de krokodilverkrachting, de lesbische prinses, incest en andere scènes ontbreken. Dit werk was een van de eerste erotische in het anime-genre en het begin van een sub-genre dat sindsdien enorm populair is geworden.

In 1967 richtte Tezuka COM (コム) op, een maandelijks manga-tijdschrift gewijd aan vrije meningsuitdrukking. Zijn doel was het creëren van een publicatie waarin alle vormen van artistieke vrijheid (inclusief seksuele beelden) gepubliceerd zouden kunnen worden. Zij aan zij met GARO (ガロ), een gelijkaardig tijdschrift uitgegeven door Seirindō (青林堂)[9] in 1964, publiceerde COM werken met thema's voor volwassenen die in de toenmalige mainstream manga-tijdschriften niet aan bod konden komen.

Latere carrière[bewerken]

Tezuka bleef invloed uitoefenen en latere belangrijke werken van hem zijn Black Jack (ブラック・ジャック, Burakku Jakku), Buddha (ブッダ, Budda) en Message to Adolf (アドルフに告ぐ, Adorufu ni Tsugu).

Tezuka begon Black Jack te schrijven in 1973. Het verhaal gaat over een dokter met een sterk gevoel voor gerechtigheid en zijn medische avonturen. Black Jack, het hoofdpersonage, is nog steeds een van de meest populaire anime-personages. Er zijn talloze bewerkingen en spin-offs en de manga kreeg zelfs een theatervertolking in 1994 en een Kyōgen-vertolking in 2008.

Message to Adolf gaat over drie mannen die Adolf heten: Hitler, een Jood en een half-Japanse, half-Duitse jongen. Dit werk had een grote invloed op de erkenning van manga als literatuurvorm. Het wekelijkse literatuur- en actualiteitstijdschrift Shūkan Bunshun (週刊文春)[10], begon het te publiceren in 1983. Het was de eerste keer dat in dit tijdschrift een manga verscheen.

Black Jack en Message to Adolf kregen beide de prestigieuze Kodansha Manga-prijs (講談社漫画賞, Kōdansha Manga Shō)-prijs, respectievelijk in 1977 en 1986.

Overlijden[bewerken]

Het bericht van Tezuka Osamu's dood verscheen slechts vluchtig in enkele kranten buiten Japan. In zijn eigen land werd hij echter als een heilige berouwd. Zijn overlijden aan maagkanker op 9 februari, 1989 verraste de Japanners meer dan die van keizer Shōwa een aantal weken ervoor. De jongere generatie treurde om zijn dood en in de media verschenen talloze biografieën over zijn leven. Zijn reputatie als een van de meest productieve en getalenteerde naoorlogse mangaka groeide explosief. Dit zorgde er echter voor dat men vaak dacht dat alleen hij het naoorlogse mangagenre beïnvloed had, waardoor het werk van andere belangrijke hedendaagse mangaka soms over het hoofd werd gezien. Tezuka wordt vaak beschreven als een nationale held, iemand die niet slechts mangaka was, maar ook “a philosopher who passed his ideas on to posterity through the medium of manga”.[11]

Invloed[bewerken]

Tezuka's enorme invloed op naoorlogse manga en anime is ontegensprekelijk. Na zijn overlijden stond er in de Japanse krant Asahi Shinbun: “Without Dr. Tezuka, the postwar explosion in comics in Japan would have been inconceivable.”.[12] Deze mening wordt evenzeer gedeeld door Japanse als door Westerse academici.

Fujiko Fujio (藤子不二雄, Fujiko Fujio), het pseudoniem van het duo achter de populaire manga Doraemon (ドラえもん), waren vroegere assistenten van Tezuka.

Shotaro Ishinomori (石ノ森 章太郎, Ishinomori Shōtarō), auteur van series als Cyborg 009 (サイボーグ 009, Saibōgu Zero-Zero-Nain) en Kamen Rider (仮面ライダー, Kamen Raidā), zei dat toen hij kind was, de werken van Tezuka voor hem ontzettend vernieuwend waren en hem hebben overtuigd mangaka te willen worden.

Dororo (どろろ) had een belangrijke invloed op een van de bestsellers van 1990, Blade of the Immortal (無限の住人, Mugen no Jūnin) van Hiroaki Samura (沙村 広明, Samura Hiroaki).

Reiji Matsumoto (松本 零士, Matsumoto Reiji), de auteur van Captain Harlock (キャプテンハーロック, Kyaputen Hārokku) en Galaxy Express 999 (銀河鉄道999, Ginga Tetsudō Three Nine), zei dat hij Space Battleship Yamato (宇宙戦艦ヤマト, Uchū Senkan Yamato), waarschijnlijk nooit zou hebben kunnen bedenken zonder de invloed van Tezuka.

In 1968 vroeg de Amerikaanse filmregisseur Stanley Kubrick aan Tezuka of hij artdirector wilde worden van zijn volgende film, 2001: A Space Odyssey, maar Tezuka weigerde omdat hij zich niet kon veroorloven een jaar lang in het buitenland te wonen.[bron?]

De Disney-film The Lion King van 1994 vertoont veel gelijkenissen met Tezuka's Jungle Taite. Beide zijn coming of age-verhalen die zich in Afrika afspelen en gaan over jonge leeuwen die de troon van hun vader proberen te herwinnen na zijn dood. In beide werken worden de protagonisten geholpen door komische vogels en oude, wijze baviaan-mentors. De held confronteert en verslaat een kwaadaardige antagonist-leeuw met een litteken boven zijn linkeroog, die gesteund wordt door een groep grappige hyena's. Hoewel er sprake was van plagiaat, besloot Mushi Productions (虫プロダクション)[13] om de zaak niet voor de rechtbank te brengen.

Osamu Tezuka wordt beschouwd als de meest invloedrijke mangaka ooit. De Japanse krant Asahi Shimbun (朝日新聞, Asahi Shinbun) publiceerde na Tezuka's overlijden: "Foreign visitors to Japan often find it difficult to understand why Japanese people like comics so much. One explanation for the popularity of comics in Japan, however, is that Japan had Tezuka Osamu, whereas other nations did not."[14]

Prijzen[bewerken]

Voetnoten[bewerken]

  1. Tezuka schreef en tekende een record van ongeveer 150,000 pagina's voor 600 manga's en 60 geanimeerde werken, essays, lezingen en filmrecensies.
  2. 5 Amazing Things Invented by Donald Duck (Seriously) op Cracked.com, geraadpleegt op 21 oktober 2013
  3. Akabon (赤本): een voorloper van het wekelijkse manga-tijdschrift (漫画雑誌, Manga Zasshi).
  4. Een magazine van uitgever Shueisha gericht op een publiek van jongens.
  5. Het appartement in Toshima, Tokio waar veel jonge mangaka woonden vooraleer ze bekend werden.
  6. Een magazine van uitgeverij Kodansha gericht op een publiek van meisjes.
  7. Gekiga (劇画): letterlijk 'dramatische tekens', een term uitgedacht door Tatsumi Yoshihiro (辰巳 ヨシヒロ) voor manga gericht aan volwassenen.
  8. Go Nagai (永井 豪, Nagai Gō) wordt gerekend tot de grondligger van dit genre.
  9. Een in Tokio gevestigde uitgeverij.
  10. Magazine uitgegeven door de in Tokio gevestigde Bungeishunjū Ltd. (株式会社文藝春秋, Kabushiki-gaisha Bungeishunjū)
  11. P.Gravett, Manga: Sixty Years of Japanese Comics, Harper Design, 2004
  12. Asahi Shimbun (朝日新聞, Asahi Shinbun), Hoofdartikel over Tezuka, 10 februari 1989.
  13. Het animatiebedrijf verantwoordelijk voor Jungle Taitei en opgericht door Osamu Tezuka
  14. F. Schodt, Dreamland Japan: Writings on Modern Manga, Berkley, California: Stone Bridge Press, 1996
  15. 日本漫画家協会賞, Nihon Mangaka Kyōkai Shō, een jaarlijkse prijs die wordt gesponsord door de Japan Cartoonists Association.
  16. 講談社漫画賞, Kōdansha Manga Shō, een jaarlijkse prijs die wordt gesponsord door uitgeverij Kodansha.

Bronnen[bewerken]

  • Bolton, Christopher; Sakyō, Komatsu; Napier, Susan; Takayuki, Tatsumi; Mari, Kotani; Junko, Otobe, Science Fiction Studies, Vol. 29, No. 3, Japanese Science Fiction (Nov., 2002), pp. 323-339. An Interview with Komatsu Sakyō, SF-TH Inc.
  • Clemens, Jonathan; McCarthy, Helen. The Anime Encyclopedia: A Guide to Japanese Animation Since 1917, Berkley, California: Stone Bridge Press, 2001.
  • Duns, Peter, The Journal of Asian Studies,, Vol. 43, No. 3 (May, 1984), pp. 555-557. Reviewed work: MANGA! MANGA! The World of Japanese Comics. by Frederik L. Schodt ; Osamu Tezuka, Association for Asian Studies.
  • Gravett, Paul. 2004 Manga: Sixty Years of Japanese Comics, London: Laurence King Publishing.
  • Kinsella, Sharon. Adult Manga: Culture & Power in Contemporary Japanese Society, Richmond, Surrey: Curzon Press, 2000.
  • Maderdonner, Megumi, Monumenta Nipponica, Vol. 57, No. 1 (Spring, 2002), pp. 122-123. Reviewed work: Tezuka Osamu: Figuren, Themen und Erzählstrukturen im Manga-Gesamtwerk by Susanne Phillipps, Sophia University.
  • Ono, Kosei. Disney and the Japanese: Look Japan, Tōkyō: Taishūkan Shoten, 1983.
  • Schodt, Frederick. Dreamland Japan: Writings on Modern Manga, Berkley, California: Stone Bridge Press, 1996.
  • Schodt, Frederick. Manga! Manga! The World of Japanese Comics, Tōkyō: Kodansha International, 1988.
  • Smith, Henry D, Journal of Japanese Studies, Vol. 10, No. 2 (Summer, 1984), pp. 475-479. Reviewed work: Manga! Manga! The World of Japanese Comics by Frederik L. Schodt, The Society for Japanese Studies.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties