Ossenhoornblazen

	Ossenhoorn
	Ossenhoornblazers in Markelo
	Classificatie
	Aerofoon Blaasinstrument Koperblazer; ; ;
	Gerelateerde instrumenten
	Midwinterhoorn, Alpenhoorn, Boerhoorn, Didgeridoo, Kromhoorn, Sjofar
	Meer artikelen
	midwinter, joelfeest
Portaal	Muziek

De ossenhoorn is een blaasinstrument dat beschouwd kan worden als de voorloper van de meer bekende midwinterhoorn. Het blazen op de ossenhoorn vindt in Nederland alleen plaats in de kersttijd in het Twentse dorp Markelo.

Men neemt soms aan dat het gebruik ervan is terug te voeren op oude Germaanse gebruiken en dus een voorchristelijke oorsprong heeft. Het niet onmogelijk dat de ossenhoorn gebruikt werd tijdens de Germaanse joelfeesten, de feesten die zich gedurende dertien dagen en dertien nachten afspeelden rond de zonnewende en welke later zijn gekoppeld aan het christelijke kerstfeest.

Oorsprong [bewerken]

Mogelijk Germaans [bewerken]

Volgens het Germaanse geloof rijdt tijdens de Joel de zogenaamde Wilde Jacht door de nachtelijke hemel. Dit is een luidruchtig razende stoet van overledenen, ook wel het dodenleger genoemd. Deze stond van oorsprong onder leiding van Odin of Wodan, de woedende God van onder meer de dood en de stormen. Hij berijdt een achtbenige schimmel met de naam Sleipnir door de hemel en heeft hierbij een speer in de hand. Die heeft hij volgens de Germaanse mythologie nodig bij zijn jacht op de wolf Fenrir, die de zon verslindt waardoor het altijd donker zal zijn.

Het doel van de Wilde Jacht is om de Fenrir te verjagen en zo het licht terug te krijgen. En om Wodan bij zijn belangrijke taak te helpen deed men wat men kon om de Wilde Jacht zo groot mogelijk te doen lijken: men imiteerde de geluiden die met deze jacht gepaard gingen, onder andere door op ossenhoorns te blazen - het zogenaamde 'stormen en hoornblazen'.

In Twente en de Achterhoek herinnert onder andere 'Derk met 'n beer' nog aan de wilde jacht. Hier is Odin verworden tot een zekere Derk die, gezeten op een mannelijk wild zwijn, door de lucht vliegt en alles meeneemt wat rond de huizen slingert.

Mogelijk christelijk [bewerken]

In 1981 verscheen een artikel van de volkskundige J.J. Voskuil. Hij stelt dat er geen bewijzen zijn voor een Germaanse oorsprong van het midwinterhoornblazen en hij linkt het gebruik van het midwinterhoornblazen met de hoornblazende engelen en herders die in de laat middeleeuwse kerstspelen voorkomen. In die kerstspelen werd het kerstverhaal nagespeeld, maar het is allerminst duidelijk waarom er in die kerstspelen überhaupt op hoorns geblazen werd. Want hoewel er bijvoorbeeld genoeg plaatsen zijn in de bijbel waarin de bazuin wordt genoemd, gingen kerk en gelovigen nooit over tot het blazen op hoorns en ook in het kerstverhaal zelf is geen enkele verwijzing naar het blazen op muziekinstrumenten te vinden.

Sint-Steffensrien [bewerken]

Ook zijn er verwijzingen naar het 'steffenrien'. Volgens oud gebruik werden op Sint-Steffen, de dag na 'mirreweenter', de paarden door de 'jonge kearls' van stal gehaald en zonder zadel bereden. Onderweg werd bij iedere herberg aangelegd; vandaar dat men het ook wel 'zoepsteffen' noemde.

In Zweden is een vorm van Sint-Steffensrijden bekend, waarbij de ruiters met maskers of zwartgeverfde gezichten en gekleed in stro of witte hemden naar een rivier trokken. Deze Zweedse ruiters herinneren zonder meer aan de Wilde Jacht, want ze stonden onder meer onder aanvoering van een zekere Trond, die een lange baard had en wiens ogen niet in orde waren. Dit doet denken aan Odin, die maar één oog had. Het andere had hij geofferd in ruil voor wijsheid.