Otonaliteit en utonaliteit

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Otonaliteit en Utonaliteit)
Ga naar: navigatie, zoeken

Met otonaliteit en utonaliteit wordt in de muziektheorie de relatie aangegeven tussen de tonen van een akkoord. De termen zijn bedacht door de Amerikaanse musicoloog Harry Partch. De oorspronkelijk Engelse termen verwijzen naar over-tonality (otonality) en under-tonality (utonality). Met otonaliteit wordt een akkoord bedoeld waarvan de tonen opgevat kunnen worden als boventonen van eenzelfde grondtoon. Men zegt ook dat een dergelijk akkoord otonaal is. Een utonaliteit is een akkoord waarvan de tonen opgevat kunnen worden als subharmonischen, of octaven daarvan, van eenzelfde grondtoon, die dus alle, eventueel na reductie, de grondtoon als boventoon hebben. Een utonaliteit wordt ook een utonaal akkoord genoemd.

Een otonaliteit bestaat dus uit tonen waarvan de frequentieverhoudingen met de grondtoon geschreven kunnen worden als breuken met dezelfde noemer. Voor een utonaliteit daarentegen kunnen deze verhoudingen geschreven worden als breuken met dezelfde teller.

Achtergrond[bewerken]

Boventonen, dus de harmonischen van een (grond)toon, verschijnen op vrij natuurlijke wijze in muziek. Een klank is bijna in alle gevallen opgebouwd uit de grondtoon en boventonen in verschillende sterkten. Ze ontstaan eenvoudig door een snaar te verkorten tot een geheel deel en bij het overblazen van een blaasinstrument. Anders is het met subharmonischen, 'ondertonen', die muzikaal ook van betekenis zijn. Het zijn tonen die ontstaan door een snaar tot een geheel veelvoud te verlengen; de grondtoon is een boventoon van zijn subharmonischen.


Otonaliteit zijn tonen die consonante veelvouden zijn van de grondtoon. Bijvoorbeeld: 4/1 is dezelfde noot als 4/2 en 4/4. 4/4 is gelijk aan 1/1 wat de grondtoon is.

Utonaliteit zijn consonante tonen die niet het veelvoud zijn van de grondtoon. Bijvoorbeeld 7/1, wat gelijk is aan 7/2 en 7/4 en 7/8, maar ongelijk is aan 7/7. Met andere woorden: de toon 7/1 heeft een andere toon als primaire toon dan zijn grondtoon.

Tonaliteitdiamant[bewerken]

Het verschil tussen otonaliteit en utonaliteit kan visueel uitgelegd worden met een tonaliteitdiamant:

7-limiettonaliteitdiamant:
         7/4
      3/2   7/5
   5/4   6/5   7/6
1/1   1/1   1/1   1/1
   8/5   5/3   12/7
      4/3   10/7
         8/7

Utonale samenklank geeft meer verschiltonen dan otonale samenklank.

Uitgebreide diamant[bewerken]

Partch ontwikkelde vervolgens een 11-limiet diamant.

Harry Partch: Uitgebreide Tonaliteit Diamant

Zie ook[bewerken]

Bron[bewerken]